Ngày 22/10, Quốc hội dành cả ngày thảo luận tại tổ về Luật Nhà ở (sửa đổi). Một trong những nội dung được các đại biểu quan tâm là chính sách phát triển nhà ở cho thuê.
Phát triển nhà cho thuê với giá phù hợp
Phát biểu tại phiên thảo luận tổ, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh nhấn mạnh, kết quả sửa đổi luật cần được thể hiện bằng khả năng tiếp cận nhà ở của người dân, sự minh bạch của thị trường và trách nhiệm thực hiện của từng cơ quan.
Đánh giá cao việc dự thảo Luật cụ thể hóa các định hướng phát triển nhà ở, trong đó ưu tiên nhà cho thuê và kiểm soát trục lợi chính sách, Phó Chủ tịch Quốc hội cho rằng, đối với công nhân và người trẻ, được thuê một căn nhà an toàn, ổn định, phù hợp với khả năng chi trả là nhu cầu thiết thực.
Dẫn số liệu từ báo cáo tổng kết của cơ quan quản lý nhà ở cho thấy, theo báo cáo của 21 địa phương, nhu cầu nhà ở cho thuê đến năm 2030 khoảng 217.430 căn, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh nhận định kết quả này cho thấy nhu cầu nhà ở cho thuê rất lớn, cần được đáp ứng bằng chính sách thực sự hiệu quả, khả thi.
Tại Điều 42, dự thảo Luật quy định các chính sách ưu đãi về đất đai, thuế và tín dụng; Điều 43 quy định giá thuê được xác định trên cơ sở chi phí, lợi nhuận và không vượt khung giá do cấp tỉnh quy định.
Cơ bản tán thành với quy định của dự thảo Luật, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị bổ sung nguyên tắc loại trừ phần chi phí đã được Nhà nước ưu đãi, hỗ trợ khi xác định giá thuê nhà. Quy định này nhằm bảo đảm sự đồng bộ với Khoản 1, Điều 67 về việc không tính các khoản ưu đãi vào giá bán, giá thuê mua nhà ở xã hội.
Cụ thể, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị bổ sung vào khoản 3, Điều 43 dự thảo Luật quy định: “Không tính vào giá thuê các khoản ưu đãi, hỗ trợ của Nhà nước và khoản chi phí đã được thu hồi từ nguồn khác. Chi phí dùng chung phải được phân bổ hợp lý, công khai giữa phần nhà ở cho thuê và phần kinh doanh thương mại”.
Đồng thời, cần xác định nguyên tắc lợi nhuận hợp lý, giao Chính phủ quy định chi tiết phương pháp tính và cơ chế kiểm tra, bảo đảm chính sách ưu đãi dành cho chủ đầu tư thực sự được chuyển thành lợi ích cho người thuê nhà.
Đại biểu Tạ Thị Yên (Đoàn Điện Biên) cũng đánh giá cao việc dự thảo Luật Nhà ở lần này dành riêng một chương cho nhà ở cho thuê. Theo đại biểu, đây là hướng rất cần thiết. Không phải người dân nào, nhất là người trẻ, công nhân, người mới lập nghiệp ở đô thị, cũng có khả năng mua nhà ngay. Tuy nhiên, đại biểu cho hay, Nhà nước dành ưu đãi lớn thì cũng phải tính để ưu đãi đó đi đúng đến người cần được hưởng.
Khoản 2 Điều 25 dự thảo Luật cho phép chủ đầu tư dự án nhà ở thương mại thực hiện nghĩa vụ bằng cách dành đất trong dự án, bố trí đất ở nơi khác hoặc nộp tiền tương đương.
Đồng tình phải có sự linh hoạt này, tuy nhiên đại biểu cho rằng không phải dự án nào cũng phù hợp để bố trí nhà ở xã hội ngay tại chỗ. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, nếu cho nộp tiền thì phải bảo đảm số tiền đó quay trở lại đúng mục tiêu phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê, chứ không nộp xong rồi rất khó theo dõi kết quả cuối cùng.
“Tôi đề nghị nguồn tiền này phải được quản lý, theo dõi riêng, sử dụng đúng mục tiêu và phải có thời hạn thực hiện rõ”, đại biểu kiến nghị.
Đại biểu lưu ý, cuối cùng phải nhìn được từ số tiền đã thu đó đã tạo ra được bao nhiêu nhà ở.
Liên quan nội dung ưu đãi của Nhà nước đối với nhà ở cho thuê được chuyển hóa thành ưu đãi giá thuê cho người thuê, đại biểu Đoàn Thị Thanh Mai (Đoàn Hưng Yên) cho rằng, ưu đãi cần gắn với cơ chế kiểm tra, giám sát.
Về phát triển quỹ nhà ở cho thuê, đại biểu đề nghị Chính phủ làm rõ thời kỳ tính toán, căn cứ xác định số căn, phạm vi chi phí và khả năng cân đối của từng địa phương, đồng thời đánh giá tác động việc giảm thu từ ưu đãi đất đai, thuế và nhu cầu chi hỗ trợ theo cơ chế tín dụng được áp dụng. Đại biểu lưu ý, việc hỗ trợ phải đúng mục tiêu trong dự toán được các cấp có thẩm quyền quyết định, không mặc nhiên lấy ngân sách bù thiếu hụt do quản lý yếu kém.
Ngăn chặn trục lợi với chính sách
Một nội dung khác được Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh quan tâm là quy định về bán lại nhà ở xã hội sau thời gian sử dụng.
Đồng tình với ý kiến của cơ quan thẩm tra về việc cần làm rõ nguyên tắc xác định giá bán lại và quy định chuyển tiếp, Phó Chủ tịch Quốc hội cho rằng, nếu chỉ giới hạn đối tượng được mua mà không xác định nguyên tắc giá, người đủ điều kiện mua nhà ở xã hội vẫn có thể không đủ khả năng chi trả. Ngược lại, người sở hữu nhà cũng có thể gặp khó khăn khi cần bán để chuyển nơi sinh sống hoặc giải quyết nhu cầu chính đáng của gia đình.
Để khắc phục những vấn đề trên, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị bổ sung vào điểm e, khoản 1 Điều 68 nguyên tắc xác định giá bán lại sau 5 năm, tính đến giá mua, biến động giá, chất lượng còn lại và chi phí cải tạo hợp lý; không để ưu đãi của Nhà nước trở thành khoản thu lợi bất chính.
Phó Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý, cần đánh giá kỹ tác động của chính sách trước khi quyết định công thức tính giá cụ thể, tránh tình trạng người mua nhà ở xã hội chỉ chờ hết thời hạn 5 năm để bán lại hưởng chênh lệch lớn theo giá thị trường, làm sai lệch mục tiêu chính sách và ảnh hưởng đến sự ổn định của thị trường nhà ở xã hội.
Đại biểu Tạ Thị Yên bày tỏ băn khoăn nếu một căn nhà được hưởng rất nhiều ưu đãi của Nhà nước, sau một thời gian lại dần trở về hoàn toàn theo giá thị trường, thì phần ưu đãi ban đầu cuối cùng chủ yếu có lợi cho người mua đầu tiên.
“Tôi đề nghị nghiên cứu cơ chế để khi nhà ở xã hội được chuyển nhượng lại thì phần ưu đãi của Nhà nước vẫn được bảo toàn ở mức hợp lý, tránh tình trạng sau một thời gian ngắn toàn bộ giá trị ưu đãi chuyển hết thành khoản chênh lệch của người mua đầu tiên”, đại biểu kiến nghị.
