Trong giai đoạn chuyển đổi này, các quốc gia nào thích ứng nhanh với xu hướng mới được dự báo sẽ nắm lợi thế trong cuộc cạnh tranh dài hạn.
Tìm kiếm các sản phẩm thay thế ít gây hại
Tại Trung Quốc, không ít các doanh nghiệp đang đi đầu trong công nghệ sản xuất các sản phẩm cung cấp nicotine cho người sử dụng thay thế thuốc lá điếu truyền thống, với rất nhiều bằng sáng chế đã được công nhận trên thế giới.
Bên cạnh các tập đoàn nhà nước, nhiều doanh nghiệp công nghệ tư nhân của quốc gia này cũng đã bắt đầu tham gia sâu vào chuỗi nghiên cứu, phát triển, góp phần củng cố vị thế của Trung Quốc trong lĩnh vực trên.
Tuy nhiên, bức tranh thị trường đang có những thay đổi đáng kể, vị thế áp đảo của thuốc lá điếu truyền thống bắt đầu suy giảm khi xu hướng tiêu dùng dịch chuyển mạnh mẽ sang các sản phẩm thuốc lá không khói.
Người tiêu dùng, đặc biệt tại các thị trường phát triển, ngày càng có xu hướng tìm kiếm những lựa chọn được cho là ít gây hại hơn so với cách thức đốt cháy sợi thuốc của thuốc lá điếu truyền thống.
Sự thay đổi này không chỉ đến từ nhu cầu thị trường mà còn được thúc đẩy bởi chính sách. Trên thực tế, nhiều quốc gia đã bắt đầu tiếp cận quản lý theo hướng “giảm thiểu rủi ro”, trong đó áp dụng cơ chế đánh thuế dựa trên mức độ nguy cơ của từng loại sản phẩm.
Theo cách tiếp cận này, các sản phẩm có mức độ rủi ro thấp tới sức khỏe người sử dụng sẽ chịu mức thuế thấp hơn, trong khi các sản phẩm có nguy cơ cao sẽ bị đánh thuế cao hơn nhằm điều chỉnh hành vi tiêu dùng.
Đáng chú ý, Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) đã đưa ra khuyến nghị các quốc gia nên xây dựng chính sách thuế đối với sản phẩm thuốc lá theo hướng phân tầng rủi ro. Mô hình này tương tự cách nhiều nước đang áp dụng với rượu bia khi áp dụng thuế dựa trên nồng độ cồn, qua đó định hướng tiêu dùng và giảm tác động tiêu cực đến sức khỏe cộng đồng.
Theo đó, việc sử dụng các sản phẩm ít gây hại hơn như thuốc lá không khói làm nóng thay vì đốt cháy sợi thuốc lá như thuốc lá điếu truyền thống nên chịu mức thuế thấp hơn nhằm khuyến khích người dùng chuyển đổi hành vi tiêu dùng. Cách tiếp cận này được cho là đã mang lại những kết quả tích cực tại một số quốc gia trên thế giới, nơi có tỷ lệ sử dụng thuốc lá điếu truyền thống đã giảm đáng kể.
Áp thuế theo “chuỗi nguy cơ” sẽ giúp định hình lại hành vi tiêu dùng
Tại Hoa Kỳ, một số bang cũng đã triển khai chính sách thuế phân biệt, áp dụng mức thuế thấp hơn đối với các sản phẩm thuốc lá không khói thay thế so với thuốc lá điếu. Điều này được xem là công cụ kinh tế nhằm định hướng thị trường theo hướng giảm thiểu tác hại.
Dù vậy, xu hướng này cũng đặt ra không ít thách thức trong quản lý, đặc biệt tại những quốc gia đang siết chặt quy định đối với các sản phẩm thế hệ mới nhằm bảo đảm mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Việc cân bằng giữa quản lý, thu ngân sách và định hướng tiêu dùng là bài toán không đơn giản, đòi hỏi cách tiếp cận thận trọng, phù hợp với điều kiện từng quốc gia.
Trong bối cảnh đó, thị trường toàn cầu đang bước vào giai đoạn chuyển đổi sâu sắc. Từ một ngành công nghiệp dựa chủ yếu vào sản phẩm truyền thống, lĩnh vực này đang dần tái định hình theo hướng đa dạng hóa sản phẩm và ứng dụng công nghệ cao.
Sự cạnh tranh không còn chỉ xoay quanh sản lượng và thị phần, mà chuyển sang cuộc đua về sáng chế, công nghệ và khả năng thích ứng với xu hướng tiêu dùng mới.
Bên cạnh Nhật Bản và Hàn Quốc (các trung tâm dẫn dắt thị trường thuốc lá không khói), Đông Nam Á cũng đang trở thành điểm đến về sản xuất và chuỗi cung ứng mới, khi Malaysia, Indonesia và Philippines liên tục thu hút đầu tư từ khối doanh nghiệp FDI nhờ chi phí thấp và môi trường đầu tư thuận lợi.
Điều này cho thấy, dù vẫn giữ vai trò quan trọng về kinh tế và việc làm, ngành thuốc lá toàn cầu đang đứng trước áp lực thay đổi mạnh mẽ. Những quốc gia và doanh nghiệp thích ứng nhanh với xu hướng mới sẽ có lợi thế trong cuộc cạnh tranh dài hạn, trong khi các mô hình truyền thống có thể dần mất đi vị thế vốn có.
![[Infographic] Chứng khoán ngày 1/4: VN-Index tăng 28,44 điểm trong phiên khởi đầu quý II/2026](https://cdn.nhandan.vn/images/90ed5cb43defc8094a55aea70c5061a93263bac18f7ccc503d2d7e4bbc87532d7f28cb2ba9409d38bf7d5fbd57c820c72017e7eaccfa9f6acd19241b6f05d536/screenshot-2026-04-01-224748.jpg.avif)
