Sau khi Nghị quyết số 173/2024/QH15 ngày 30/11/2024 của Quốc hội chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2025, theo đó thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng thuộc danh mục hàng hóa bị cấm, Cục Hải quan đã triển khai đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ nhằm kiểm soát chặt chẽ mặt hàng này trên tất cả các tuyến, địa bàn và loại hình có nguy cơ cao, đặc biệt là hoạt động vận chuyển hàng hóa quá cảnh.
Điểm nhấn trong công tác đấu tranh phòng, chống buôn lậu giai đoạn 2025-2026 là vụ án buôn lậu đặc biệt nghiêm trọng do Chi cục Điều tra chống buôn lậu (Cục Hải quan) phát hiện, điều tra và khởi tố với tổng trị giá hàng hóa vi phạm trên 9 tỷ đồng. Vụ án được khởi tố theo Quyết định số 03/QĐ-ĐTCBL ngày 10/2/2026; toàn bộ hồ sơ đã được chuyển Cơ quan Cảnh sát điều tra, Công an tỉnh Quảng Trị để tiếp tục điều tra, xử lý theo thẩm quyền.
Trước đó, vào các ngày 26/10/2025 và 28/10/2025, Đội Kiểm soát chống buôn lậu số 2, Chi cục Điều tra chống buôn lậu đã phối hợp Hải quan cửa khẩu quốc tế Cha Lo (Chi cục Hải quan khu vực IX) kiểm tra thực tế hàng hóa thuộc 2 tờ khai vận chuyển độc lập của Công ty TNHH Hợp Mạnh. Doanh nghiệp đăng ký vận chuyển hàng quá cảnh từ cửa khẩu quốc tế Móng Cái (Quảng Ninh) về cửa khẩu quốc tế Cha Lo (Quảng Trị).
Qua kiểm tra hồ sơ, chứng từ và hàng hóa thực tế, lực lượng Hải quan phát hiện nhiều dấu hiệu bất thường. Kết quả điều tra, xác minh ban đầu xác định doanh nghiệp đã lợi dụng loại hình vận chuyển quá cảnh để hợp thức hóa việc vận chuyển hàng hóa vi phạm pháp luật.
Các thủ đoạn được sử dụng gồm: Lập bảng kê không đúng số lượng; không khai báo đầy đủ hàng hóa; tự lập hóa đơn, bảng kê; chèn ghép con dấu, chữ ký của doanh nghiệp phía Trung Quốc; khai báo gian dối về tên hàng, chủng loại, trị giá nhằm qua mặt cơ quan Hải quan.
Đáng chú ý, hoạt động này không thực hiện theo các hợp đồng thương mại hợp pháp mà là hình thức mua gom hàng hóa từ Trung Quốc thông qua các nhóm WeChat, sau đó vận chuyển qua Việt Nam để đưa sang Lào tiêu thụ.
Tang vật vi phạm bị thu giữ gồm: 65.357 thiết bị thuốc lá điện tử; 3.389 lọ tinh dầu dùng cho thuốc lá điện tử; 120 ba-lô thể thao nhãn hiệu Nike; 120 ba-lô thể thao nhãn hiệu Adidas và 120 đôi giày thể thao nhãn hiệu Nike. Tổng trị giá hàng hóa vi phạm được xác định trên 9 tỷ đồng.
Đây là vụ việc điển hình cho thủ đoạn lợi dụng chính sách thông thoáng đối với hàng hóa quá cảnh để thực hiện hành vi buôn lậu, đặc biệt là đối với mặt hàng thuốc lá điện tử - mặt hàng bị cấm, tiềm ẩn nguy cơ lớn đối với sức khỏe cộng đồng và trật tự quản lý thị trường.
Liên quan đến mặt hàng này, thời gian qua lực lượng Hải quan đã liên tiếp phát hiện, bắt giữ nhiều vụ việc với quy mô lớn. Tháng 12/2024, qua kiểm tra các lô hàng quá cảnh tại cửa khẩu Hữu Nghị, Đội 1, Cục Điều tra chống buôn lậu (theo mô hình tổ chức bộ máy cũ) đã bắt giữ số lượng lớn hàng hóa không khai báo, trong đó có trên 50.000 thuốc lá điện tử các loại, hàng nghìn hộp tinh dầu và nhiều sản phẩm vi phạm quyền sở hữu trí tuệ. Tháng 11/2025, Đội 1, Chi cục Điều tra chống buôn lậu tiếp tục phát hiện 174.160 lọ tinh dầu, 5.600 thuốc lá điện tử và 400 thiết bị thuốc lá điện tử chưa có tinh dầu bị trà trộn, cất giấu trong các lô hàng quá cảnh tại cửa khẩu Hữu Nghị.
Riêng trong năm 2025, lực lượng Hải quan đã thu giữ 376.577 sản phẩm thuốc lá điện tử. Lũy kế giai đoạn 2023-2025, tổng số sản phẩm thuốc lá điện tử bị thu giữ lên tới 614.608 sản phẩm, cho thấy tình trạng lợi dụng loại hình quá cảnh để buôn lậu mặt hàng này vẫn diễn biến phức tạp.
Trong thời gian tới, Cục Hải quan tiếp tục tăng cường thu thập thông tin, áp dụng các biện pháp nghiệp vụ kiểm soát hải quan; siết chặt quản lý đối với loại hình vận chuyển quá cảnh, thương mại điện tử xuyên biên giới; đồng thời phối hợp chặt chẽ với các lực lượng Công an, Bộ đội Biên phòng, Quản lý thị trường nhằm kịp thời phát hiện, triệt phá các đường dây, ổ nhóm buôn lậu lớn, góp phần bảo vệ lợi ích quốc gia, quyền lợi người tiêu dùng và sức khỏe cộng đồng.
