Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá được triển khai 13 năm qua đã góp phần kéo giảm tỷ lệ hút thuốc trong cộng đồng khi tỷ lệ hút thuốc lá ở người trưởng thành, thanh thiếu niên đã giảm. Tuy nhiên, kết quả này vẫn chưa tương xứng với kỳ vọng bởi tốc độ giảm còn chậm, chỉ khoảng 3% trong 10 năm qua.
Hiện nay, Việt Nam vẫn có khoảng 15,8 triệu người hút thuốc, nằm trong nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc cao nhất thế giới, đứng thứ 3 khu vực ASEAN. Tỷ lệ hút thuốc ở người trưởng thành là 20,8%, riêng nam giới lên tới 41,1%. Mỗi năm, thuốc lá là nguyên nhân gây ra hơn 100.000 ca tử vong. Gánh nặng kinh tế do thuốc lá khoảng 108.700 tỷ đồng (năm 2022), tương đương 1,14% GDP, nếu tính cả tổn thất xã hội và môi trường, con số này vượt quá 2%...
Hệ lụy từ thuốc lá không chỉ là câu chuyện của y tế, mà là vấn đề của phát triển quốc gia, vì nó được xác định là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu gây bệnh tật, tử vong sớm và gánh nặng kinh tế cho xã hội. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã chỉ rõ hút thuốc lá là nguyên nhân của 28 nhóm bệnh khác nhau. Đáng lo ngại hơn, sự xuất hiện và lan rộng nhanh chóng của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm chứa nicotine mới đang đặt ra thách thức lớn đối với công tác quản lý.
Giáo sư, Tiến sĩ Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa quốc gia cho biết, một số quy định của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã không còn phù hợp, xuất hiện các khó khăn, vướng mắc, bất cập, nhất là sự xuất hiện của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm có chứa nicotine khác. Các sản phẩm này sử dụng dưới nhiều dạng như hút, hít, ngậm, nhai… kèm theo đó là các chất nicotine gây nghiện hoặc dung dịch chưa xác định được mức độ nguy hại, cho nên đây là mối nguy hiểm cho sức khỏe người dân. Ngoài ra, tình trạng không tuân thủ quy định về địa điểm cấm hút thuốc cũng khá phổ biến, dẫn đến gây hại cho sức khỏe người khác do hít khói thuốc lá thụ động. Qua giám sát cho thấy tình trạng vi phạm quy định về bán và trưng bày thuốc lá vẫn còn phổ biến, trung bình có 13 điểm bán thuốc lá quanh mỗi trường học tại các đô thị lớn.
Hệ lụy từ thuốc lá không chỉ là câu chuyện của y tế, mà là vấn đề của phát triển quốc gia, vì nó được xác định là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu gây bệnh tật, tử vong sớm và gánh nặng kinh tế cho xã hội.
Với sự chỉ đạo của Đảng, Quốc hội và Chính phủ, những năm gần đây, nhiều chính sách liên quan công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá đã được ban hành như: Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị đặt mục tiêu đến năm 2030 tăng cường kiểm soát các yếu tố nguy cơ ảnh hướng đến sức khỏe như: rượu, bia, thuốc lá. Nghị quyết số 173/2024/QH15 ngày 30/11/2024 của Quốc hội quy định cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, vận chuyển, tàng trữ và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Cùng với đó, Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt (sửa đổi) đã điều chỉnh theo hướng tăng thuế đối với thuốc lá; Luật Đầu tư cũng bổ sung quy định cấm đầu tư, kinh doanh đối với các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới.
Những chủ trương lớn này đòi hỏi cần được thể chế hóa đầy đủ, đồng bộ và nhất quán trong Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Thực hiện phân công của Chính phủ, Bộ Y tế đang xây dựng và xin ý kiến các bộ, ngành dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Việc xây dựng dự án nhằm đáp ứng yêu cầu kỹ thuật lập pháp; là cơ hội để nhìn lại một cách thẳng thắn chặng đường đã qua, đánh giá đúng những kết quả đạt được, nhận diện rõ những hạn chế, bất cập, từ đó đề xuất các giải pháp chính sách đủ mạnh, đủ khả thi, đủ sức bảo vệ sức khỏe nhân dân trong bối cảnh xuất hiện ngày càng nhiều sản phẩm thuốc lá mới và các hình thức tiếp thị, tiếp cận tinh vi hơn…
Theo Tiến sĩ, bác sĩ Hà Anh Đức, Cục trưởng Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), Giám đốc Quỹ Phòng chống tác hại của thuốc lá cho biết: Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá thể chế hóa đầy đủ quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng vào pháp luật, trong đó ưu tiên vấn đề bảo vệ sức khỏe lên trên các lợi ích về kinh tế; chú trọng công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.
Dự thảo bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính đồng bộ, thống nhất và tính khả thi của hệ thống pháp luật trên cơ sở thực hiện đầy đủ các giải pháp giảm nhu cầu sử dụng, giảm cung cấp, giảm khả năng tiếp cận, giảm tính hấp dẫn của các sản phẩm thuốc lá và thực hiện Công ước khung về kiểm soát thuốc lá mà Việt Nam là thành viên. Dự thảo được xây dựng dựa trên bằng chứng khoa học để chính sách phù hợp thực tiễn của Việt Nam, chủ động phòng ngừa nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng, hướng tới một môi trường sống không khói thuốc và phát triển bền vững.
Quá trình sửa đổi luật lần này đặt ưu tiên cao nhất là bảo vệ sức khỏe nhân dân. Quyền được sống, học tập và làm việc trong môi trường không khói thuốc cần được bảo đảm bằng các công cụ pháp lý đủ mạnh và được đặt ở vị trí trung tâm của mọi quyết sách. Dự thảo tập trung vào hai nhóm chính sách trọng tâm.
Thứ nhất, cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá mới khác.
Thứ hai, cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức. Dự án Luật sửa đổi lần này không chỉ nhằm khắc phục những bất cập hiện hữu, mà còn là bước đi chiến lược để chủ động ứng phó những thách thức mới, hướng tới một môi trường sống lành mạnh, giảm gánh nặng bệnh tật và chi phí y tế, đóng góp vào mục tiêu phát triển bền vững của đất nước.
