Siết chặt khung pháp lý kiểm soát các sản phẩm nicotine mới

Trong khi các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới đang tiếp tục xuất hiện trên thị trường thông qua con đường nhập lậu, chợ đen, nhiều quốc gia đang lựa chọn điều chỉnh cách thức quản lý nhằm hài hòa lợi ích nhưng cũng tăng cường phòng, chống buôn lậu thuốc lá, hạn chế thất thu ngân sách và bảo vệ người tiêu dùng.

FDA lấy việc thẩm định khoa học làm nền tảng trong quy trình cấp phép các sản phẩm thuốc lá không khói.
FDA lấy việc thẩm định khoa học làm nền tảng trong quy trình cấp phép các sản phẩm thuốc lá không khói.

Điểm chung các quốc gia là việc siết chặt khung pháp lý, xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật, tăng thẩm định khoa học và kiểm soát chuỗi cung ứng. Mục tiêu không chỉ nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng, mà còn là quản lý thị trường, chống buôn lậu, hạn chế thất thu ngân sách và bảo vệ người tiêu dùng trước những sản phẩm trôi nổi, không được kiểm chứng.

Bước tiến trong quản lý các sản phẩm nicotine mới

Tại Trung Quốc, cơ quan quản lý nước này đang xây dựng các tiêu chuẩn quốc gia bắt buộc đối với các sản phẩm thuốc lá nung nóng với thời gian dự tính trong 22 tháng. Điều này phản ánh cách tiếp cận có tính hệ thống của nước này khi xác định thuộc tính pháp lý của sản phẩm, sau đó xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật, rồi mới từng bước hoàn thiện cơ chế quản lý thị trường và chính sách thuế.

Đáng chú ý, Trung Quốc không chỉ quản lý sản phẩm cuối cùng, các tiêu chuẩn được xây dựng với thuốc lá nung nóng theo hướng bao quát cả điếu thuốc, thiết bị gia nhiệt, sản phẩm kết hợp, nguyên liệu, phụ gia, bao bì, ghi nhãn và các yêu cầu kỹ thuật liên quan. Cách làm này cho thấy nhà quản lý muốn kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng, thay vì chỉ tập trung vào khâu bán lẻ.

Mặt khác, quá trình xây dựng tiêu chuẩn có sự tham gia của cả cơ quan quản lý, doanh nghiệp và viện nghiên cứu, cho thấy nỗ lực thiết lập hệ thống quy chuẩn thống nhất cho hai dòng sản phẩm chủ đạo.

Về bản chất, đây là bước chuyển từ giai đoạn định danh và thử nghiệm chính sách sang giai đoạn thiết lập quy chuẩn có tính ràng buộc cao. Khi tiêu chuẩn bắt buộc được ban hành, doanh nghiệp muốn tham gia thị trường phải đáp ứng điều kiện kỹ thuật rõ ràng hơn. Cơ quan chức năng cũng có căn cứ để kiểm tra, xử lý sản phẩm không đạt chuẩn, sản phẩm nhập lậu hoặc hàng hóa lưu thông ngoài hệ thống quản lý.

Nếu không có tiêu chuẩn, thị trường dễ rơi vào tình trạng "vùng xám" khi sản phẩm vẫn tồn tại ngoài "chợ đen", người tiêu dùng vẫn có thể tiếp cận, nhưng Nhà nước thiếu công cụ để kiểm soát chất lượng, thu thuế, truy xuất nguồn gốc và xử lý vi phạm.

Khác với Trung Quốc, Mỹ đã xây dựng khung quản lý từ sớm hơn, đặc biệt đối với thuốc lá nung nóng và các sản phẩm nicotine mới. Cách tiếp cận của Mỹ đặt trọng tâm vào thẩm định khoa học trước khi cho phép sản phẩm lưu hành hoặc đưa ra thông tin về mức độ rủi ro.

Theo quy định của Cục quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA), hồ sơ xin phép lưu hành sản phẩm thuốc lá mới phải cung cấp dữ liệu khoa học chứng minh sản phẩm phù hợp với yêu cầu bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Khi xem xét, FDA đánh giá rủi ro và lợi ích đối với toàn bộ dân số, bao gồm người đang sử dụng thuốc lá, người không sử dụng, khả năng người dùng hiện tại từ bỏ sản phẩm cũ, cũng như nguy cơ người chưa dùng bắt đầu sử dụng.

Cách quản lý này cho thấy sản phẩm không thể chỉ dựa vào quảng cáo hoặc tuyên bố của doanh nghiệp. Muốn được đưa ra thị trường hoặc muốn truyền thông về khả năng giảm phơi nhiễm, sản phẩm phải đi qua quy trình xem xét dữ liệu về sức khỏe, hành vi sử dụng, nguy cơ gây nghiện, tác động với người không sử dụng và điều kiện kiểm soát sau lưu hành.

Theo đó, vào tháng 4/2026 mới đây, FDA đã ra quyết định gia hạn Chỉ định Sản phẩm thuốc lá Điều chỉnh mức độ nguy cơ - Giảm thiểu phơi nhiễm với các chất có hại (MRTP) đối với một số sản phẩm thuốc lá nung nóng.

Theo FDA, bằng chứng cho thấy hệ thống này làm nóng thuốc lá thay vì đốt cháy, qua đó giảm đáng kể việc tạo ra một số hóa chất có hại hoặc có khả năng gây hại; đồng thời việc chuyển đổi hoàn toàn từ thuốc lá điếu sang sản phẩm này có thể làm giảm mức phơi nhiễm của cơ thể với các chất đó.

Chống buôn lậu và ngăn chặn thất thu ngân sách

Một số tổ chức y tế quốc tế đều đưa ra quan điểm chung trong quản lý thuốc lá hiện nay là không thể tách vấn đề sức khỏe khỏi vấn đề thị trường. Khi chính sách không theo kịp thực tế, hàng lậu, hàng giả và sản phẩm không rõ nguồn gốc có cơ hội lan rộng. Người tiêu dùng khi đó không được bảo vệ, còn Nhà nước thất thu thuế và mất công cụ kiểm soát.

Nghị định thư của Công ước khung của Tổ chức Y tế Thế giới về kiểm soát thuốc lá (WHO FCTC) về loại bỏ buôn bán bất hợp pháp sản phẩm thuốc lá nhấn mạnh, thương mại bất hợp pháp làm gia tăng khả năng tiếp cận các sản phẩm thuốc lá giá rẻ, làm suy yếu chính sách kiểm soát thuốc lá, gây thất thu ngân sách và có thể góp phần tài trợ cho hoạt động tội phạm xuyên quốc gia.

Vì vậy, siết khung pháp lý không chỉ là câu chuyện cấp phép, đó còn là câu chuyện truy xuất nguồn gốc, kiểm soát sản xuất, quản lý nhập khẩu, giám sát phân phối, chống hàng lậu và bảo đảm sản phẩm lưu thông trên thị trường phải nằm trong hệ thống quản lý chính thức.

Nhìn từ kinh nghiệm quốc tế, nếu chỉ cấm đoán mà thiếu năng lực kiểm soát, thị trường ngầm có thể phát triển, khiến người tiêu dùng đối mặt với rủi ro lớn hơn. Còn nếu xây dựng khung quản lý rõ ràng, Nhà nước có thể đồng thời kiểm soát rủi ro sức khỏe, quản lý thuế, chống buôn lậu và buộc doanh nghiệp chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm.

Theo các chuyên gia kinh tế, với cách siết chặt kiểm soát như của Mỹ hay Trung Quốc là đang nhận diện đúng xu hướng quản lý mới khi thị trường sản phẩm thuốc lá đang thay đổi. Qua đó, rút ngắn khoảng trống pháp lý và thực tiễn thị trường.

Bên cạnh đó, cần đặt thẩm định khoa học làm nền tảng. Việc đối thoại công khai giữa chính phủ và doanh nghiệp về mức độ rủi ro và các tiêu chuẩn kỹ thuật là công cụ quan trọng để minh bạch hóa quy trình quản lý sản phẩm, chuỗi cung ứng và củng cố trách nhiệm của doanh nghiệp.

Yêu cầu hiện nay cần phải có một khung chính sách đủ chặt chẽ, đủ khả thi và đủ minh bạch. Chính sách đó phải bảo vệ sức khỏe cộng đồng, nhất là giới trẻ; đồng thời phải giúp cơ quan chức năng kiểm soát thị trường, chống buôn lậu, chống thất thu ngân sách và xử lý hiệu quả sản phẩm không rõ nguồn gốc.

Trong quản lý thuốc lá, buông lỏng chính là rủi ro, nhưng quản lý thiếu căn cứ khoa học cũng có thể tạo ra khoảng trống cho thị trường bất hợp pháp. Vì vậy, hướng đi phù hợp hơn là quản chặt bằng tiêu chuẩn, dữ liệu, trách nhiệm giải trình và thực thi nghiêm minh. Đây cũng là cách nhiều quốc gia đang lựa chọn để đưa một thị trường phức tạp vào khuôn khổ, thay vì để nó vận hành ngoài tầm kiểm soát.

Có thể bạn quan tâm

Ảnh minh họa. (Nguồn: TTXVN)

Chứng khoán ngày 22/5: Cổ phiếu trụ lao dốc, thị trường chứng khoán chìm trong sắc đỏ

Phiên giao dịch ngày 22/5, dù thanh khoản tăng trở lại, nhưng lực bán mạnh từ khối ngoại cùng áp lực điều chỉnh ở nhóm cổ phiếu ngân hàng, bất động sản và năng lượng vẫn khiến thị trường chứng khoán Việt Nam giảm điểm phiên thứ hai liên tiếp. Chốt phiên, VN-Index giảm 19,76 điểm (-1,04%), xuống mức 1.877,13 điểm.

Phối cảnh đường Vành đai 4-Thành phố Hồ Chí Minh.

Phê duyệt làm 46km cao tốc nối Đồng Nai-Thành phố Hồ Chí Minh

Ngày 22/5, Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Đồng Nai đã quyết định phê duyệt dự án thành phần 2-2 xây dựng đường cao tốc đoạn từ cầu Châu Đức đến cầu Thủ Biên, thuộc dự án đường Vành đai 4-Thành phố Hồ Chí Minh theo phương thức đối tác công tư (PPP), loại hợp đồng BOT (xây dựng-kinh doanh-chuyển giao).

Cao tốc Biên Hòa-Vũng Tàu.

Sẵn sàng phương án thu phí cao tốc Biên Hòa-Vũng Tàu

Cục Đường bộ Việt Nam yêu cầu triển khai phương án thu phí linh hoạt, đồng bộ tại các điểm kết nối, bảo đảm vận hành thông suốt, hạn chế ùn tắc và phục vụ hiệu quả khi cao tốc Biên Hòa-Vũng Tàu đưa vào khai thác.

Toàn cảnh diễn đàn.

Khơi thông dòng vốn cho nông nghiệp

Sáng 22/5, tại Hà Nội, Tổng hội Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam phối hợp các cơ quan, tổ chức liên quan tổ chức Diễn đàn “Khơi thông dòng vốn cho nông nghiệp: Giải pháp tín dụng an toàn và bền vững cho doanh nghiệp và nông dân”.

Việc kết nối dữ liệu điện tử góp phần nâng cao hiệu quả quản lý xuất nhập cảnh và nghĩa vụ thuế. (Ảnh: TTXVN)

Hoàn thiện cơ chế tạm hoãn xuất cảnh gắn với quản lý nợ thuế hiệu quả

Gần đây, một số trường hợp bị tạm hoãn xuất cảnh do nợ thuế với số tiền nhỏ thu hút sự quan tâm của dư luận. Trước phản ánh này, Cục Thuế đã thông tin về cơ sở pháp lý, quá trình triển khai và định hướng sửa đổi quy định theo hướng bổ sung ngưỡng nợ thuế tối thiểu với nhóm người nộp thuế không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký.

Đoàn công tác của Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đắk Lắk, Simexco Daklak và các doanh nghiệp xuất khẩu lớn của tỉnh làm việc với các đối tác tại Quảng Đông, Trung Quốc.

Đắk Lắk kết nối hợp tác đưa sầu riêng Việt Nam chinh phục thị trường Trung Quốc

Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đắk Lắk cùng Công ty Trách nhiệm hữu hạn xuất nhập khẩu 2/9 Đắk Lắk (Simexco Daklak) và các doanh nghiệp xuất khẩu lớn của tỉnh vừa có chuyến khảo sát, làm việc tại Thâm Quyến và Quảng Châu (Trung Quốc) nhằm xúc tiến hợp tác, quảng bá thương hiệu sầu riêng Đắk Lắk và mở rộng kết nối thị trường quốc tế.

Cục trưởng Mai Xuân Thành phát biểu chỉ đạo hội thảo.

Cải cách thuế trong kỷ nguyên số: Từ xu hướng toàn cầu đến chiến lược hành động tại Việt Nam

Ngày 21/5, Cục Thuế tổ chức Hội thảo chuyên đề “Cải cách thuế trong kỷ nguyên số: Từ xu hướng toàn cầu đến chiến lược hành động tại Việt Nam”, nhằm nhìn nhận rõ những thách thức, khoảng cách và cơ hội đổi mới để xây dựng nền quản trị thuế hiện đại, minh bạch và tiệm cận chuẩn mực quốc tế.

Nghiên cứu công nghệ gen ở Công ty cổ phần Phù Sa Gernomics thành phố Cần Thơ.

Cần Thơ tạo động lực tăng trưởng mới

Thành phố Cần Thơ xác định khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực cốt lõi để nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội nhanh và bền vững. Vì vậy, thành phố tập trung huy động nhiều nguồn lực đầu tư vào lĩnh vực này để mục tiêu trên sớm trở thành hiện thực.

Lực lượng chức năng kiểm tra hàng hóa tại một cơ sở kinh doanh.

Siết kỷ cương, bảo vệ thị trường

Theo Ban chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, trong 4 tháng đầu năm 2026, lực lượng chức năng cả nước đã bắt giữ, xử lý 43.970 vụ vi phạm, tăng 31,99% so với cùng kỳ. 

Các địa phương đang đẩy nhanh rà soát, xử lý nhà, đất công dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy. (Ảnh: TTXVN)

Đẩy nhanh xử lý nhà, đất công dôi dư sau sắp xếp bộ máy

Bộ Tài chính vừa có công điện yêu cầu các bộ, ngành, địa phương khẩn trương rà soát, xử lý và đưa vào khai thác hiệu quả các cơ sở nhà, đất dôi dư phát sinh trong quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính các cấp, tránh để tài sản công bị bỏ trống, xuống cấp hoặc sử dụng kém hiệu quả.

Lực lượng hải quan kiểm tra lô hàng quá cảnh có dấu hiệu vi phạm quyền sở hữu trí tuệ tại khu vực cửa khẩu. (Ảnh: CHQ)

Hải quan phát hiện 4 vụ lợi dụng quá cảnh để vận chuyển hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ

Lực lượng hải quan tại Lạng Sơn vừa liên tiếp phát hiện, bắt giữ và chuyển cơ quan công an điều tra 4 vụ vận chuyển hàng hóa giả mạo nhãn hiệu thông qua quá cảnh, với tổng trị giá hàng vi phạm gần 1,5 tỷ đồng. Các vụ việc đều liên quan Công ty cổ phần vận tải và dịch vụ Sơn Hà, có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp.

Các đại biểu ra mắt mô hình Hệ sinh thái Tài chính Hàng hải quốc tế (IMFC).

Xây dựng hệ sinh thái tài chính hàng hải để giữ lại dòng vốn tỷ đô

Hệ thống cảng biển Việt Nam có tổng giá trị giao dịch ước hơn 1.000 tỷ USD mỗi năm, nhưng chỉ giữ lại khoảng 4-5% giá trị từ các dịch vụ tài chính hàng hải. Phần lớn lợi tức từ tài trợ thương mại, tài trợ tàu biển, bảo hiểm hàng hải và thanh toán quốc tế vẫn đang chảy qua các trung tâm tài chính nước ngoài.