Đánh thức tiềm năng vùng chè cổ thụ
Sinh ra và lớn lên ở Sảng Mào Phố, Lý Văn Minh (sinh năm 1998, dân tộc Dao) mang trong mình ký ức về những cây chè Shan tuyết cổ thụ quanh năm “ăn gió, nằm sương” giữa núi rừng... Thế nhưng, những cây chè quý ấy suốt nhiều năm vẫn chỉ được khai thác tự phát, mang lại thu nhập bấp bênh, chưa phát huy được những giá trị vốn có.
Cuối năm 2021, sau khi tốt nghiệp Trường đại học Nông Lâm Thái Nguyên, thay vì ở lại thành phố như bạn bè cùng trang lứa, Lý Văn Minh trở về quê hương với hành trang là kiến thức chuyên môn và khát vọng đánh thức giá trị của cây chè Shan tuyết cổ thụ.
Trong căn nhà gỗ còn thơm mùi sơn mới, bên chén trà vừa mới ra lò, Lý Văn Minh kể cho chúng tôi nghe câu chuyện về ngày đầu khởi nghiệp đầy gian nan: Ban đầu, cơ sở sản xuất của anh chỉ là một căn lán nhỏ với thiết bị thô sơ, quy trình chế biến chưa hoàn thiện nên nhiều mẻ chè làm ra không đạt chất lượng. Tới khi làm ra sản phẩm tốt thì lại không bán được, nguồn vốn dần cạn kiệt khiến anh từng có suy nghĩ bỏ cuộc. Tuy nhiên, lúc khó khăn nhất, chính sự đồng hành của nông dân trong thôn đã trở thành điểm tựa để anh bước tiếp. Nhiều hộ dân dù được thương lái trả giá cao hơn vẫn mang chè đến bán cho cơ sở của anh, kèm theo lời nhắn “khi nào bán được hàng thì mới lấy tiền”.
Chính niềm tin ấy đã thôi thúc Lý Văn Minh hướng đến những mục tiêu xa hơn khi anh mang sản phẩm chè đi quảng bá ở nhiều nơi, sử dụng nhiều hình thức từ trực tiếp đến trực tuyến để giới thiệu tới đông đảo khách hàng. Đồng thời, Lý Văn Minh cũng dần hoàn thiện quy trình sản xuất, kiên trì theo đuổi con đường chế biến sâu, nâng cao chất lượng thay vì chạy theo sản lượng. Anh đã thành lập Hợp tác xã nông nghiệp Tả Củ Tỷ, đầu tư mở rộng nhà xưởng, mua thêm thiết bị hiện đại; hợp tác liên kết và hướng dẫn người dân thay đổi phương thức thu hái, chăm sóc chè theo hướng hữu cơ, không khai thác ồ ạt, hướng đến phát triển bền vững.
Với hơn 3 ha chè Shan tuyết cổ thụ, gia đình anh Đặng Văn Liêu hiện có cuộc sống khá giả hơn nhiều so với những năm trước. Anh Liêu chia sẻ, việc liên kết với hợp tác xã do anh Lý Văn Minh đứng đầu đã mang tới sự đổi thay cho gia đình anh và các hộ có cây chè trong thôn. Trước kia, chè búp tươi chỉ bán được từ 8.000-10.000 đồng/kg, thì nay hợp tác xã thu mua với giá thấp nhất là 20.000 đồng/kg. Đối với những cây chè cổ thụ có tuổi đời cao, giá trị kinh tế còn tăng gấp nhiều lần; người dân cũng được hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc, thu hái nên yên tâm gắn bó với cây chè.
Nâng cao giá trị sản phẩm chè Shan tuyết cổ thụ
Xã Tả Củ Tỷ có khoảng 167 ha chè, trong đó phần lớn là chè Shan tuyết cổ thụ, có cây tuổi đời lên tới hàng trăm năm. Đây được xác định là một trong những cây trồng chủ lực, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế địa phương. Nhận thức rõ giá trị đặc biệt của vùng nguyên liệu quý, Lý Văn Minh lựa chọn sản xuất theo hướng “thuận tự nhiên”, hạn chế tối đa tác động đến hệ sinh thái.
Theo anh Minh, để có được loại trà ngon nhất, ngoài việc cây chè “ăn gió, phơi sương”, hấp thụ tinh hoa của đất trời vùng cao, thì khâu chế biến giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Búp chè phải được hái đúng thời điểm, đúng độ non, sau đó được sao, sấy đúng kỹ thuật thì mới giữ được hương vị đặc trưng. Vì vậy, trong quá trình sản xuất, anh kiểm soát chặt chẽ từng công đoạn, tuyệt đối không sử dụng chất hóa học; các dụng cụ tiếp xúc trực tiếp với chè cũng được lựa chọn kỹ lưỡng, bảo đảm chất lượng và độ tinh khiết của sản phẩm.
Cùng với các sản phẩm trà cơ bản, sau thời gian nghiên cứu, thử nghiệm, Hợp tác xã nông nghiệp Tả Củ Tỷ đã sản xuất được nhiều dòng sản phẩm mới chất lượng cao như hoa trà Shan tuyết cổ thụ, bạch trà Shan tuyết cổ thụ, trà phổ nhĩ sống, trà quýt... các sản phẩm có giá bán trung bình từ 500.000- 600.000 đồng/kg, riêng những dòng trà đặc biệt có giá lên tới vài triệu đồng/kg. Giá trị gia tăng từ chế biến sâu cũng kéo giá thu mua chè búp tăng theo, giúp người dân nâng cao thu nhập.
Đồng chí Bùi Văn Vinh, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Tả Củ Tỷ cho biết: “Mô hình khởi nghiệp của đảng viên trẻ Lý Văn Minh là hướng đi phù hợp điều kiện thực tế ở địa phương. Hợp tác xã nông nghiệp do anh đứng đầu đã tạo chuỗi liên kết bền vững, từng bước thay đổi nếp nghĩ, cách làm và nâng cao thu nhập cho người dân vùng cao. Từ tấm gương của đảng viên Lý Văn Minh, chúng tôi cũng tích cực khuyến khích đoàn viên, thanh niên mạnh dạn khởi nghiệp, khai thác tiềm năng, lợi thế để phát triển kinh tế, góp phần xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp”.
Bằng sự kiên trì và tinh thần dám nghĩ, dám làm, Lý Văn Minh cùng Hợp tác xã nông nghiệp Tả Củ Tỷ đã từng bước gặt hái những thành quả ngọt ngào. Mô hình khởi nghiệp của anh lọt vào vòng bán kết Cuộc thi “Thanh niên nông thôn sáng tạo khởi nghiệp” toàn quốc; được Ủy ban nhân dân tỉnh Lào Cai tặng giấy khen trong phong trào thi đua “Dân vận khéo”. Đặc biệt, năm 2025, Lý Văn Minh được Trung ương Đoàn trao Giải thưởng Lương Định Của-phần thưởng cao quý dành cho thanh niên có thành tích xuất sắc trong lao động sản xuất, kinh doanh và xây dựng nông thôn mới.
