Quần thể di tích Bà Triệu hấp dẫn khách thập phương

Trong suốt chiều dài lịch sử, Thanh Hóa là vùng đất địa linh nhân kiệt, có bề dày truyền thống văn hóa hàng ngàn năm, có vị thế đặc biệt trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước hào hùng của dân tộc.

Một phần kiến trúc đền Bà Triệu dưới chân núi Gai, xã Triệu Lộc, huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa.
Một phần kiến trúc đền Bà Triệu dưới chân núi Gai, xã Triệu Lộc, huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa.

Trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa hiện có nhiều di tích, di sản gắn liền với thời kỳ đấu tranh chống ách phong kiến bắc thuộc, giành độc lập, tự chủ.

Người dân xứ Thanh tham gia cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng, sau đó nêu cao truyền thống yêu nước, kiên cường chống ách áp bức, đô hộ của nước Đông Ngô. Năm 230, Thứ sử nhà Ngô là Lữ Đại đã tàn sát hàng nghìn người dân Cửu Chân, châm ngòi cho các cuộc khởi nghĩa. Tại vùng núi Quân Yên (huyện Yên Định ngày nay) Triệu Thị Trinh khẳng khái: “Tôi muốn cưỡi cơn gió mạnh, đạp luồng sóng dữ, chém cá kình ở biển đông, đánh đuổi giặc Ngô, giành lại giang sơn, cởi ách nô lệ, chứ tôi đâu chịu khom lưng làm tỳ thiếp cho người” và cùng anh trai Triệu Quốc Đạt bí mật chuẩn bị lực lượng, lương thảo, vũ khí chống lại nhà Ngô.

Khi kế hoạch bị phát hiện, Triệu Thị Trinh cùng anh trai và quân sĩ rút sang Ngàn Nưa xây dựng căn cứ sau đó đánh chiếm làm chủ lỵ sở Tư Phố. Nghĩa quân đã giải phóng vùng xuống phía nam và tiến ra bắc hợp quân với ba anh em họ Lý xây dựng căn cứ Bồ Điền (nay thuộc xã Triệu Lộc, huyện Hậu Lộc). Nhà Ngô cử Lục Dận, Thứ sử Giao Châu chỉ huy 8.000 quân tiến vào Cửu Chân nhằm đàn áp cuộc khởi nghĩa.

Bà Triệu Thị Trinh cùng nghĩa quân chặn đánh giặc từ các cửa biển: Thần Phù, Lạch Trường và trên toàn tuyến phòng thủ phía bắc đã diễn ra khoảng 30 trận giao chiến, khiến quân giặc than vãn: “Vung tay đánh cọp xem còn dễ, đối diện bà Vương mới khó sao”. Quân Lục Dận vây hãm Bồ Điền và trong trận chiến ngày 22 tháng 2 âm lịch năm Mậu Thìn 248, Triệu Thị Trinh hy sinh anh dũng tại núi Tùng.

Ba tướng họ Lý tiếp tục chiến đấu đến người cuối cùng. Khởi nghĩa Triệu Thị Trinh tô thắm thêm tinh thần yêu nước, bản lĩnh bất khuất, kiên cường của dân tộc Việt Nam. Để tưởng nhớ các anh hùng dân tộc, tại các căn cứ kháng chiến và địa danh lịch sử ở Thanh Hóa, nhiều công trình, cụm di tích đã được bảo tồn qua hàng nghìn năm. Các địa danh Na Sơn, Am Tiên thuộc các huyện: Như Thanh, Triệu Sơn; đền thờ Bà Triệu dưới chân núi Tượng Lĩnh, đình làng Phú Điền ở xã Triệu Lộc, huyện Hậu Lộc nhiều lần được trùng tu, tôn tạo và bảo tồn. Khu di tích đền Bà Triệu được công nhận là di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật quốc gia đặc biệt năm 2014.

Trưởng ban quản lý di tích đền Bà Triệu Nguyễn Văn Tĩnh cho biết, di tích có diện tích 4ha, gồm các đơn nguyên: Tiền đường, trung đường, hậu cung được trùng tu, tôn tạo, kết nối thành hình chữ công. Nhà tiền đường cùng các cấu kiện gỗ lim, cột đá, đồ thờ, đại tự “thượng đẳng đại vương” được bảo tồn nguyên gốc. Trong quần thể di tích còn có đình Phú Điền với kiến trúc thời Nguyễn, trong đó một số cụm điêu khắc, họa tiết hoa văn trên cấu kiện gỗ thuộc thời Lê được tái sử dụng qua các lần trùng tu. Các đề tài chạm khắc trên gỗ kết hợp hài hòa giữa văn hóa truyền thống, Nho giáo và yếu tố dân gian. Trên các bức cốn khắc hình người phụ nữ là hình ảnh hiếm gặp trên cấu kiện các ngôi đình ở xứ Thanh cùng thời kỳ.

Tại hậu cung đình Phú Điền, nơi thờ Bà Triệu là Thành hoàng làng cùng ba tướng họ Lý, các vị tôn thần đã kề vai, sát cánh trong chiến đấu để bảo vệ quê hương. Tín ngưỡng thờ tự, suy tôn người có công với nước trường tồn cùng lịch sử dân tộc, được trao truyền qua các thế hệ. Ngoài đền Bà Triệu, đại đình Phú Điền còn có các điểm di tích: Miếu Bàn Thề, nghè Đệ Tứ, khu lăng mộ Bà Triệu cùng ba tướng họ Lý ở núi Tùng. Núi Tùng từng là đài quan sát trong hệ thống căn cứ Bồ Điền xưa. Từ khu mộ ba ông tướng họ Lý, du khách theo lối đi lên, qua hơn 300 bậc sẽ tới đỉnh núi Tùng, nơi có khu lăng mộ bà Triệu được chế tác bằng đá xanh nguyên khối. Từ đây có tầm nhìn bao quát và Tổng đốc Thanh Hoá triều Nguyễn Vương Duy Trinh nhận xét: “Ngẫm mà xem phong cảnh Phú Điền. Sau có núi, trước có sông làm án. Phong cảnh ấy và giang sơn ấy nên công hầu, công tước là đây”.

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Triệu Lộc, huyện Hậu Lộc Vũ Văn Thanh cho biết: Cấp ủy, chính quyền và nhân dân địa phương luôn quan tâm bảo vệ các di tích và tham gia các hoạt động, nhiệm vụ được phân công. Cộng đồng dân cư vẫn bảo tồn các trò chơi, trò diễn dân gian như trò nhà Mạc, nấu cơm thi, kéo co, chơi cờ tướng; lưu giữ các tài liệu bằng chữ nôm ghi lại các sự kiện lịch sử, nghi thức rước kiệu, tế lễ và lựa chọn những cá nhân tiêu biểu mặc trang phục truyền thống tham gia các hoạt động thực hiện nghi lễ tín ngưỡng.

Theo Ban Quản lý khu di tích, năm 2024 có hơn 70.000 lượt khách đến tri ân, tham quan trong đó có khoảng hàng chục nghìn học sinh tham gia hành hương về nguồn, tìm hiểu lịch sử và trải nghiệm văn hóa truyền thống. Tượng đài Bà Triệu dự kiến được khởi dựng trên đỉnh núi Gai kết hợp với khu lăng mộ ở núi Tùng. Dự án đã được ghi vốn đầu tư. Trong tương lai, khu di tích sẽ có nhà trưng bày tư liệu, hiện vật nhằm đa dạng hóa sản phẩm du lịch và nâng cao chất lượng phục vụ đáp ứng nhu cầu tham quan của nhân dân.

Có thể bạn quan tâm

Cụm di tích liên quan thủy tổ dòng họ Thiều dưới chân núi Đào thuộc phường Đông Tiến, tỉnh Thanh Hóa. (Ảnh: Mai Luận)

Dòng họ Thiều trong cộng đồng trân quý di sản

Ở phường Đông Tiến, tỉnh Thanh Hóa, con cháu dòng họ Thiều và người dân địa phương đã chung tay đóng góp nguồn lực, công sức để trùng tu, tôn tạo quần thể di tích liên quan thủy tổ dòng họ Thiều, bảo tồn thiết chế văn hóa cổ truyền, tiếp tục kế thừa, phát huy những giá trị truyền thống.

Đền thờ Chiêu Văn vương Trần Nhật Duật tọa lạc dưới chân núi Văn Trinh, xã Quảng Ngọc, tỉnh Thanh Hóa.

Không gian văn hóa độc đáo xứ Thanh

Tọa lạc dưới chân núi Văn Trinh, gần trung tâm xã Quảng Ngọc, tỉnh Thanh Hóa, đền thờ Chiêu Văn vương Trần Nhật Duật cách Quốc lộ 1A chừng 4 km là điểm đến thuận lợi cho du khách trên hành trình khám phá di sản văn hóa của dân tộc.

Nghệ nhân trẻ Phan Tấn Đạt bên một sản phẩm khảm ốc.

Lưu giữ nét đẹp khảm ốc xà cừ

Từ chiếc vỏ ốc lấp lánh đủ màu, nghệ nhân trẻ Phan Tấn Đạt (34 tuổi, trú phường Kim Long, thành phố Huế) đã cho ra đời những bức khảm đầy tinh xảo. Từng mảnh ốc nhỏ bé được ghép nối dựa trên những nguyên tắc mỹ thuật giúp anh Đạt hiện thực mục tiêu bảo tồn nghề xưa.

Bia Ma Nhai khắc trên vách núi Thành Nam, xã Con Cuông, Nghệ An.

Độc đáo bia Ma Nhai khắc trên núi đá

Gần 700 năm trường tồn giữa đại ngàn miền tây Nghệ An, bia Ma Nhai là chứng tích đặc biệt về lịch sử giữ nước, khẳng định chủ quyền lãnh thổ và giá trị văn hóa thời Trần.

Thế hệ trẻ Thanh Hóa trong một cuộc về nguồn, tìm hiểu vai trò lãnh đạo của Đảng qua các thời kỳ cách mạng.

Những địa chỉ đỏ khơi dậy lòng yêu nước

Xã Thọ Lập, tỉnh Thanh Hóa có diện tích tự nhiên gần 34 km 2 , bao trùm một vùng di sản. Lấy con người là trung tâm, cấp ủy, chính quyền xã xác định phát triển kinh tế luôn đi đôi với bảo tồn, phát huy nguồn lực nội sinh từ truyền thống lịch sử, cách mạng.

Chị Hoàng Kim Ngọc Uyên Nhi vẽ thủ công lên tà áo dài.

Khát vọng làm mới tà áo dài

Từ tình yêu với văn hóa Huế, vợ chồng nhà thiết kế Hoàng Kim Ngọc Uyên Nhi (sinh năm 1992, phường An Cựu, thành phố Huế) đã đưa họa tiết cung đình và hình ảnh di tích lên những tà áo dài linen.

Thác Tà Puồng trong xanh, hùng vĩ giữa núi rừng Trường Sơn.

Vẻ đẹp hoang sơ nơi đại ngàn

Nằm trong không gian xanh rừng nguyên sinh phía đông dãy Trường Sơn, thác Tà Puồng trở thành điểm đến hấp dẫn nhờ vẻ đẹp hoang sơ và mô hình du lịch cộng đồng của đồng bào Bru-Vân Kiều. Không chỉ khai thác hiệu quả vẻ đẹp tự nhiên, mô hình này còn tạo sinh kế, nâng cao thu nhập và góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa địa phương.

Theo các già làng, mỗi món ăn đều chứa đựng ký ức của dân tộc mình.

Đánh thức hương vị đại ngàn

Lễ hội Ẩm thực truyền thống các dân tộc miền núi thành phố Huế tại xã A Lưới 2 đã níu chân du khách bởi những món ăn truyền thống của đồng bào Pa Cô, Tà Ôi, Cơ Tu... mở ra cơ hội để văn hóa ẩm thực vùng cao trở thành sản phẩm du lịch cộng đồng đặc trưng, góp phần gìn giữ bản sắc, nâng cao sinh kế cho người dân.

Chùa Phạm Thông ở làng cổ Đông Sơn, phường Hàm Rồng, tỉnh Thanh Hóa.

Hàm Rồng - một vùng di sản, danh thắng

“Thanh Hóa thắng địa là nơi/Rồng vờn hạt ngọc, hạc bơi chân thành”. Câu ca được cộng đồng lưu truyền, gợi mở, mời gọi du khách trải nghiệm một vùng di sản, danh thắng ở Hàm Rồng.

Khách du lịch nghe giới thiệu về hệ thống hang động Phong Nha-Kẻ Bàng.

Khám phá hang Sơn Đoòng thông qua công nghệ số

Tỉnh Quảng Trị vừa khai trương dịch vụ trải nghiệm khám phá hang động lớn nhất thế giới Sơn Đoòng thông qua công nghệ thực tế ảo (VR 5D). Đây là trải nghiệm độc đáo, hấp dẫn cho những người đam mê du lịch khám phá nhưng chưa có điều kiện trực tiếp đến các hang động ở Phong Nha-Kẻ Bàng.

Từng nhịp búa, thớ gỗ, tấm da tạo nên âm thanh vang vọng, gìn giữ hồn cốt văn hóa làng quê xứ Nghệ qua bao thế hệ.

Giữ nhịp trống giữa làng quê xứ Nghệ

Trong nhịp sống hiện đại, khi nhiều làng nghề truyền thống dần phai nhạt, ở xã Đại Đồng (tỉnh Nghệ An) vẫn có những con người lặng lẽ giữ lửa nghề làm trống da. Từng nhịp búa, thớ gỗ, tấm da tạo nên âm thanh vang vọng, góp phần gìn giữ hồn cốt văn hóa làng quê xứ Nghệ qua bao thế hệ.

Bà Nguyễn Thị Kiềm (bên trái) cùng nhóm thợ giữ nghề chằm nón lá Vân Thê.

Duyên dáng nón lá Vân Thê

Trong bối cảnh nhiều làng nghề truyền thống đối mặt với nguy cơ thất truyền, nghề chằm nón lá Vân Thê vẫn được người dân nơi đây nỗ lực giữ gìn, phát huy. Trải qua bao thăng trầm, du lịch làng nghề đã có đóng góp quan trọng vào việc bảo tồn, tiếp nối giá trị của nghề chằm nón xưa.

Vùng biển Cổ Thạch (xã Liên Hương) với nhiều thuyền thúng tạo nên cảnh đẹp hoang sơ.

Vẻ đẹp hoang sơ vùng biển Cổ Thạch

Nằm ở khu vực phía đông bắc tỉnh Lâm Đồng, xã Liên Hương có danh thắng quốc gia kế bên bãi biển hoang sơ, rực rỡ với những viên đá đầy màu sắc, tạo nên vẻ đẹp huyền ảo. Trong quần thể du lịch của xã còn có di tích lịch sử-văn hóa giúp nơi đây có tiềm năng trở thành thiên đường trải nghiệm.

Một đoạn tường thành cổ Diên Khánh

Phát huy giá trị di sản thành cổ Diên Khánh

Được công nhận là di tích lịch sử cấp Quốc gia từ năm 1988, trong định hướng phát triển, thành cổ Diên Khánh (Khánh Hòa), sẽ trở thành một điểm nhấn quan trọng trong hệ thống di tích lịch sử, văn hóa địa phương.

Việc tổ chức những chương trình văn hóa-du lịch đặc sắc thu hút lượng khách trong nước và quốc tế đến Gia Lai.

Bản sắc cộng đồng tạo sức bật cho du lịch Gia Lai

Sau sáp nhập, Gia Lai trở thành vùng đất hội tụ độc đáo, nơi núi rừng Tây Nguyên hùng vĩ giao hòa cùng biển xanh miền trung khoáng đạt. Sự kết hợp ấy đã tạo nên lợi thế riêng biệt, giúp ngành du lịch khẳng định vai trò kinh tế mũi nhọn với những câu chuyện văn hóa, bản sắc và sự đồng hành bền chặt của cộng đồng địa phương.

Phút lắng đọng ở không gian sách cũ Cội Nguồn.

Làm mới cho sách cũ

Lật lại từng trang sách cũ, hình ảnh vùng đất học xứ Huế hiện lên trong dáng vẻ nhẹ nhàng, sâu lắng. Không gian sách Cội Nguồn, phường Thuận Hóa, thành phố Huế của bạn trẻ Nguyễn Thị Mỹ Hằng (27 tuổi) như cánh chim mang theo tri thức nhuốm mầu thời gian.

Đền thờ Vua Hàm Nghi và các tướng sĩ Cần Vương ở Cam Lộ.

Phát triển du lịch ở vùng đất cách mạng

Xã Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị được thiên nhiên ưu ái ban tặng khí hậu ôn hòa, cũng là nơi hội tụ của những tầng nấc văn hóa, lịch sử trầm mặc. Từ “Kinh đô kháng chiến” với thành Tân Sở vang bóng một thời, đến những giếng cổ nghìn năm và vườn chè cổ thụ độc đáo.

Nhà vườn Xuân Đài ở làng Thủy Biều.

Giữ khoảng rỗng cho đô thị Huế

Khái niệm rỗng và mở xoay quanh những làng cổ của thành phố Huế đã nhiều lần được các chuyên gia, nhà nghiên cứu tiến hành thảo luận, đánh giá. Với một thành phố đặc biệt như Huế, giá trị văn hóa, lịch sử đang cùng tồn tại, vừa tách biệt vừa gắn kết với quá trình đô thị hóa.

Không gian linh thiêng của đêm hội âm công bên ánh lửa bập bùng.

Lễ tạ ân Nữ thần Ku-môr Bar của người Pa Kô

Bao đời nay, người Pa Kô tại xã Tà Rụt, tỉnh Quảng Trị vẫn gìn giữ những phong tục truyền thống tốt đẹp, giàu triết lý nhân sinh. Trong số đó, Lễ tạ ân Nữ thần Ku-môr Bar là nghi lễ cầu mong sự thịnh vượng, đồng thời là biểu tượng của lòng biết ơn, lối sống thiện lành và tinh thần đoàn kết cộng đồng.