Quần thể di tích Bà Triệu hấp dẫn khách thập phương

Trong suốt chiều dài lịch sử, Thanh Hóa là vùng đất địa linh nhân kiệt, có bề dày truyền thống văn hóa hàng ngàn năm, có vị thế đặc biệt trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước hào hùng của dân tộc.

Một phần kiến trúc đền Bà Triệu dưới chân núi Gai, xã Triệu Lộc, huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa.
Một phần kiến trúc đền Bà Triệu dưới chân núi Gai, xã Triệu Lộc, huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa.

Trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa hiện có nhiều di tích, di sản gắn liền với thời kỳ đấu tranh chống ách phong kiến bắc thuộc, giành độc lập, tự chủ.

Người dân xứ Thanh tham gia cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng, sau đó nêu cao truyền thống yêu nước, kiên cường chống ách áp bức, đô hộ của nước Đông Ngô. Năm 230, Thứ sử nhà Ngô là Lữ Đại đã tàn sát hàng nghìn người dân Cửu Chân, châm ngòi cho các cuộc khởi nghĩa. Tại vùng núi Quân Yên (huyện Yên Định ngày nay) Triệu Thị Trinh khẳng khái: “Tôi muốn cưỡi cơn gió mạnh, đạp luồng sóng dữ, chém cá kình ở biển đông, đánh đuổi giặc Ngô, giành lại giang sơn, cởi ách nô lệ, chứ tôi đâu chịu khom lưng làm tỳ thiếp cho người” và cùng anh trai Triệu Quốc Đạt bí mật chuẩn bị lực lượng, lương thảo, vũ khí chống lại nhà Ngô.

Khi kế hoạch bị phát hiện, Triệu Thị Trinh cùng anh trai và quân sĩ rút sang Ngàn Nưa xây dựng căn cứ sau đó đánh chiếm làm chủ lỵ sở Tư Phố. Nghĩa quân đã giải phóng vùng xuống phía nam và tiến ra bắc hợp quân với ba anh em họ Lý xây dựng căn cứ Bồ Điền (nay thuộc xã Triệu Lộc, huyện Hậu Lộc). Nhà Ngô cử Lục Dận, Thứ sử Giao Châu chỉ huy 8.000 quân tiến vào Cửu Chân nhằm đàn áp cuộc khởi nghĩa.

Bà Triệu Thị Trinh cùng nghĩa quân chặn đánh giặc từ các cửa biển: Thần Phù, Lạch Trường và trên toàn tuyến phòng thủ phía bắc đã diễn ra khoảng 30 trận giao chiến, khiến quân giặc than vãn: “Vung tay đánh cọp xem còn dễ, đối diện bà Vương mới khó sao”. Quân Lục Dận vây hãm Bồ Điền và trong trận chiến ngày 22 tháng 2 âm lịch năm Mậu Thìn 248, Triệu Thị Trinh hy sinh anh dũng tại núi Tùng.

Ba tướng họ Lý tiếp tục chiến đấu đến người cuối cùng. Khởi nghĩa Triệu Thị Trinh tô thắm thêm tinh thần yêu nước, bản lĩnh bất khuất, kiên cường của dân tộc Việt Nam. Để tưởng nhớ các anh hùng dân tộc, tại các căn cứ kháng chiến và địa danh lịch sử ở Thanh Hóa, nhiều công trình, cụm di tích đã được bảo tồn qua hàng nghìn năm. Các địa danh Na Sơn, Am Tiên thuộc các huyện: Như Thanh, Triệu Sơn; đền thờ Bà Triệu dưới chân núi Tượng Lĩnh, đình làng Phú Điền ở xã Triệu Lộc, huyện Hậu Lộc nhiều lần được trùng tu, tôn tạo và bảo tồn. Khu di tích đền Bà Triệu được công nhận là di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật quốc gia đặc biệt năm 2014.

Trưởng ban quản lý di tích đền Bà Triệu Nguyễn Văn Tĩnh cho biết, di tích có diện tích 4ha, gồm các đơn nguyên: Tiền đường, trung đường, hậu cung được trùng tu, tôn tạo, kết nối thành hình chữ công. Nhà tiền đường cùng các cấu kiện gỗ lim, cột đá, đồ thờ, đại tự “thượng đẳng đại vương” được bảo tồn nguyên gốc. Trong quần thể di tích còn có đình Phú Điền với kiến trúc thời Nguyễn, trong đó một số cụm điêu khắc, họa tiết hoa văn trên cấu kiện gỗ thuộc thời Lê được tái sử dụng qua các lần trùng tu. Các đề tài chạm khắc trên gỗ kết hợp hài hòa giữa văn hóa truyền thống, Nho giáo và yếu tố dân gian. Trên các bức cốn khắc hình người phụ nữ là hình ảnh hiếm gặp trên cấu kiện các ngôi đình ở xứ Thanh cùng thời kỳ.

Tại hậu cung đình Phú Điền, nơi thờ Bà Triệu là Thành hoàng làng cùng ba tướng họ Lý, các vị tôn thần đã kề vai, sát cánh trong chiến đấu để bảo vệ quê hương. Tín ngưỡng thờ tự, suy tôn người có công với nước trường tồn cùng lịch sử dân tộc, được trao truyền qua các thế hệ. Ngoài đền Bà Triệu, đại đình Phú Điền còn có các điểm di tích: Miếu Bàn Thề, nghè Đệ Tứ, khu lăng mộ Bà Triệu cùng ba tướng họ Lý ở núi Tùng. Núi Tùng từng là đài quan sát trong hệ thống căn cứ Bồ Điền xưa. Từ khu mộ ba ông tướng họ Lý, du khách theo lối đi lên, qua hơn 300 bậc sẽ tới đỉnh núi Tùng, nơi có khu lăng mộ bà Triệu được chế tác bằng đá xanh nguyên khối. Từ đây có tầm nhìn bao quát và Tổng đốc Thanh Hoá triều Nguyễn Vương Duy Trinh nhận xét: “Ngẫm mà xem phong cảnh Phú Điền. Sau có núi, trước có sông làm án. Phong cảnh ấy và giang sơn ấy nên công hầu, công tước là đây”.

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Triệu Lộc, huyện Hậu Lộc Vũ Văn Thanh cho biết: Cấp ủy, chính quyền và nhân dân địa phương luôn quan tâm bảo vệ các di tích và tham gia các hoạt động, nhiệm vụ được phân công. Cộng đồng dân cư vẫn bảo tồn các trò chơi, trò diễn dân gian như trò nhà Mạc, nấu cơm thi, kéo co, chơi cờ tướng; lưu giữ các tài liệu bằng chữ nôm ghi lại các sự kiện lịch sử, nghi thức rước kiệu, tế lễ và lựa chọn những cá nhân tiêu biểu mặc trang phục truyền thống tham gia các hoạt động thực hiện nghi lễ tín ngưỡng.

Theo Ban Quản lý khu di tích, năm 2024 có hơn 70.000 lượt khách đến tri ân, tham quan trong đó có khoảng hàng chục nghìn học sinh tham gia hành hương về nguồn, tìm hiểu lịch sử và trải nghiệm văn hóa truyền thống. Tượng đài Bà Triệu dự kiến được khởi dựng trên đỉnh núi Gai kết hợp với khu lăng mộ ở núi Tùng. Dự án đã được ghi vốn đầu tư. Trong tương lai, khu di tích sẽ có nhà trưng bày tư liệu, hiện vật nhằm đa dạng hóa sản phẩm du lịch và nâng cao chất lượng phục vụ đáp ứng nhu cầu tham quan của nhân dân.

Có thể bạn quan tâm

Các sản phẩm OCOP thủ công mỹ nghệ ở thành phố Đà Nẵng được chú ý tại các hội chợ.

Tạo thêm hành lang pháp lý để sản phẩm OCOP vươn xa

Sau khi sáp nhập đơn vị hành chính, sản phẩm nông nghiệp nông thôn của các chủ thể OCOP (Chương trình mỗi xã một sản phẩm) trên địa bàn thành phố Đà Nẵng tăng lên đáng kể về số lượng, mẫu mã. Bên cạnh tập trung vào những sản phẩm đã và đang có niên hạn, thành phố Đà Nẵng còn có riêng một nghị quyết để phát triển các sản phẩm OCOP theo hướng bền vững.

Sau khóa đào tạo photovoice, trang bị máy ảnh cho người dân, đã có nhiều tác phẩm ảnh được trưng bày tới cộng đồng trong vùng di sản.

Cộng đồng tham gia bảo tồn, phát huy giá trị di sản

Thành nhà Hồ tọa lạc ở xã Tây Đô, tỉnh Thanh Hóa, được UNESCO công nhận Di sản văn hóa thế giới năm 2011. Cùng với thực hiện nghiêm các cam kết theo khuyến nghị của UNESCO, tỉnh Thanh Hóa ưu tiên sự tham gia của cộng đồng trong bảo tồn, phát huy giá trị di tích Thành nhà Hồ và vùng phụ cận gắn với phát triển du lịch.

Ra mắt bộ trang phục sinh hoạt cộng đồng của dân tộc Chứt ở phía tây tỉnh Quảng Trị.

Khôi phục trang phục truyền thống dân tộc Chứt

Trong khi các dân tộc ở nước ta đều có trang phục truyền thống phản ánh bản sắc văn hóa, phong tục của từng cộng đồng thì đồng bào dân tộc Chứt ở phía tây tỉnh Quảng Bình (trước đây), nay là Quảng Trị lại thiếu trang phục truyền thống.

Du khách tìm hiểu các công đoạn chế tác nón ngựa tại cơ sở của Nghệ nhân Ưu tú Đỗ Văn Lan.

Chiến lược phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa

Xã Xuân An, tỉnh Gia Lai đang có những bước đi mạnh mẽ, bài bản nhằm phát triển kinh tế-xã hội theo hướng bền vững. Trong đó, sản phẩm du lịch làng nghề nón ngựa Phú Gia trở thành điểm nhấn quan trọng, mở đường cho chiến lược phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống.

Nghệ nhân Nguyễn Thị Hương, người truyền lửa cho Câu lạc bộ Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh Hưng Tân. (Ảnh TRỌNG TÂM)

Để ví, giặm ngân dài cùng năm tháng

Giữa những ngày cuối thu xứ Nghệ, trong không gian ấm áp của Nhà văn hóa Hưng Tân, xã Hưng Nguyên Nam (Nghệ An), tiếng ví, tiếng giặm lại ngân lên mộc mạc mà sâu lắng. Không chỉ là âm thanh của ký ức, đó còn là nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại, được gìn giữ và trao truyền bằng tâm huyết của những con người bình dị nơi làng quê.

Giáo viên và học sinh Trường tiểu học và trung học cơ sở A Xing sử dụng nhạc cụ của người Vân Kiều, Pa Kô do trường sưu tầm, trưng bày để sinh hoạt văn hóa văn nghệ.

Gìn giữ văn hóa bản địa

Trường tiểu học và trung học cơ sở A Xing, xã Lìa (tỉnh Quảng Trị) đã xây dựng một không gian trưng bày những giá trị văn hóa đặc sắc của người Vân Kiều và Pa Kô ngay trong khuôn viên nhà trường, qua đó giáo dục học sinh lòng tự hào dân tộc, yêu quê hương, tôn trọng và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc mình.

Công nhân Công ty TNHH Ngọc Chung Coir hoàn thiện sản phẩm dây thừng trang trí trước khi xuất xưởng. (Ảnh MỸ HÀ)

Trăn trở nghề sản xuất xơ dừa

Không chỉ nổi tiếng về những món đặc sản gắn liền với dừa, rừng dừa Tam Quan, thị xã Hoài Nhơn (cũ) được đánh giá như “thiên đường dừa thứ hai” của Việt Nam.

Đình làng Lựu Bảo đầy trang nghiêm.

Dấu xưa Lựu Bảo

Qua bao nhiêu năm tháng, ngôi làng Lựu Bảo thuộc phường Kim Long, thành phố Huế vẫn chứa đựng vẻ đẹp nên thơ. Tứ bề gió thổi mây che, làng xưa tựa như nàng thiếu nữ soi bóng xuống dòng sông Bạch Yến trong xanh. Chuyện làng, chuyện sông không thể tách rời là vậy.

Công nhân Hợp tác xã chiếu cói Hoài Châu Bắc hoàn thiện một công đoạn làm ra chiếc chiếu thành phẩm. (Ảnh MỸ HÀ)

Làng nghề chiếu cói Hoài Nhơn

Dệt chiếu cói là nghề truyền thống lâu đời ở xã Hoài Châu Bắc, thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định (nay là phường Hoài Nhơn Bắc, tỉnh Gia Lai).

Nhiều du khách trẻ thích thú khi check-in tại Tháp Pô Klong Garai.

Giữ gìn Bảo vật quốc gia, góp phần thúc đẩy du lịch

Khánh Hòa là vùng đất giao thoa văn hóa với sự chung sống của 36 dân tộc anh em, trong đó nổi bật là văn hóa Chăm và Raglai, thể hiện qua hệ thống đền tháp cổ kính, các lễ hội truyền thống đặc sắc cùng phong tục tập quán giàu bản sắc.

Hòn Vọng Phu trong không gian đô thị ở Thanh Hóa.

Nỗ lực bảo tồn hòn Vọng Phu cùng cụm di tích An Hoạch

Hòn Vọng Phu trên đỉnh núi An Hoạch (núi Nhồi) ở phường Hạc Thành, tỉnh Thanh Hóa cùng những “Vọng Phu thạch” hiện hữu trên nhiều miền đất đã gắn liền với lịch sử dựng nước, giữ nước cùng đạo lý, nhận thức thẩm mỹ của dân tộc.

Bãi Làng - khu vực trung tâm Cù Lao Chàm.

Cù Lao Chàm - Viên ngọc thô đang được "mài giũa"

Mùa du lịch năm 2025, cụm đảo gần bờ của thành phố Đà Nẵng là Cù Lao Chàm đón hơn 269.000 du khách. So với năm 2024 và những năm trước đó, con số này cho thấy sự tăng trưởng và là một lời khẳng định: Những tiềm năng du lịch mạnh mẽ của “viên ngọc thô” xứ Quảng đang dần được cụ thể hóa, khai thác một cách hiệu quả và đúng hướng.

Cô gái Chăm trong Lễ hội Katê tại Khánh Hòa.

Thúc đẩy liên kết vùng du lịch trọng điểm

Những năm gần đây, hành trình du lịch nối dài giữa “biển xanh” Khánh Hòa và “đại ngàn” Đắk Lắk đã trở thành xu hướng mới. Sự dịch chuyển đó thể hiện nhu cầu khám phá nhiều hơn của du khách, đồng thời tạo cơ hội hình thành các tour, tuyến liên vùng mang dấu ấn riêng của khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.

Du khách trải nghiệm làm đồ gốm khi tới thăm làng Thanh Hà.

Độc đáo làng gốm hơn 500 năm tuổi

Tại lễ trao giải thưởng Du lịch Việt Nam năm 2025 vừa qua, làng gốm Thanh Hà là đại diện của thành phố Đà Nẵng được vinh danh tại hạng mục “Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất”.

Ông Lê Văn Nghĩa kiểm tra chất lượng sản phẩm rượu cần.

Bảo tồn và phát triển nghề truyền thống

Giữ được hương vị nồng say của rượu cần truyền thống sẽ mở ra cơ hội phát triển kinh tế cho bà con Cơ Tu. Đó là cách làm kinh tế hiệu quả của ông Lê Văn Nghĩa và một số hộ dân ở thôn Phú Túc, xã Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng.

Người dân và du khách nghe hát bài chòi ở Hội An.

Cân bằng giữa phát triển và gìn giữ ở Hội An

Sau khi mở rộng địa giới thành phố Đà Nẵng, Hội An (cũ) nay gồm ba phường: Hội An, Hội An Đông, Hội An Tây và một xã đảo Tân Hiệp (Cù Lao Chàm) tiếp tục giữ vai trò đặc biệt trong chiến lược phát triển du lịch-văn hóa của thành phố.

Thu gom lưới bẫy bắt chim yến trái phép. (Ảnh CTV)

Cần có giải pháp bảo vệ chim yến

Những năm gần đây, nạn săn bắt chim yến trái phép diễn ra tràn lan ở nhiều địa phương trên cả nước, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển bền vững của quần thể chim yến ở nước ta.

Đảo Lý Sơn, hạt nhân du lịch biển, đảo của tỉnh Quảng Ngãi.

Tìm hướng phát triển bền vững du lịch biển, đảo Quảng Ngãi

Du lịch biển, đảo Quảng Ngãi có nhiều tiềm năng trở thành trụ cột phát triển kinh tế- xã hội quan trọng. Tỉnh cần tạo ra sức mạnh tổng hợp, cân bằng lợi ích kinh tế-xã hội và môi trường để du lịch biển, đảo Quảng Ngãi phát triển bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu và khẳng định vị thế trong khu vực.

Võ cổ truyền đã và đang được triển khai nhiều giải pháp đồng bộ để phát triển một cách bài bản, bền vững

Bảo tồn và lan tỏa võ cổ truyền

Võ cổ truyền Bình Định không chỉ là một di sản văn hóa phi vật thể quốc gia mà còn là một hệ giá trị sống động, có khả năng thích ứng và phát triển trong thời đại mới. Trong bối cảnh đất nước hội nhập sâu rộng, văn hóa truyền thống không thể chỉ lưu giữ trong bảo tàng hay lễ hội mà phải được đưa vào đời sống, đến với thế hệ trẻ.

Hội thi Ẩm thực Yến sào Khánh Hòa.

Độc đáo Lễ hội Yến sào Khánh Hòa

Không chỉ thành kính tri ân, tưởng nhớ công đức lớn lao của thủy tổ, thánh mẫu, các vị tiền bối sáng lập, phát triển ngành nghề yến sào trong suốt 700 năm qua, Lễ hội Yến sào Khánh Hòa đã tạo nên một không gian văn hóa biển, đảo đa dạng và sinh động.

Bề mặt dải đá bằng phẳng, đoạn rộng nhất lên tới 50 mét.

Kỳ quan dưới đáy biển Gia Lai

Làng chài Nhơn Hải, phường Quy Nhơn Đông, tỉnh Gia Lai không chỉ nổi tiếng với vẻ đẹp bình yên cùng cảnh sắc biển, trời hùng vĩ, mà còn được nhiều người say đắm bởi một kỳ quan độc đáo.

Phụ nữ Pa Kô làm món Đổi A-lỗq chuẩn bị cho ngày lễ Aza.

Món ăn độc đáo của người Pa Kô

Khi còn nhỏ, tôi biết đến món Đổi A-lỗq (cơm nếp ống tre) của người Pa Kô qua những lần theo bố về thăm quê nội ở thôn A Liêng, xã Tà Rụt (Quảng Trị) bên dòng Krông Klang. Hương vị đặc trưng của món ăn này vẫn in đậm trong ký ức sau những lần tôi dự lễ hội và thưởng thức cùng mọi người.

Công đoạn khoét rỗng mõ là quan trọng nhất

Giữ tiếng mõ làng Thủy Xuân

Giữa không gian thanh vắng ở tổ 11, phường Thủy Xuân, thành phố Huế, tiếng cốc cốc khi nhỏ khi to đưa con người về chốn tĩnh tại. Ở vùng đất Cố đô, người ta vẫn còn nhớ đến làng mõ Thủy Xuân.