Tại Việt Nam nói chung và Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng, các ngành kinh tế, công nghiệp đều hướng đến số hóa quy trình, tối ưu hóa nguồn lực, nâng cao năng suất lao động.
Các chuyên gia nhận định, nhân lực trong kỷ nguyên số phải có khả năng làm việc trong môi trường toàn cầu và số hóa, thích ứng nhanh với sự thay đổi của công nghệ. Do đó, việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trở thành nhiệm vụ cấp bách, nhằm đáp ứng yêu cầu thị trường lao động hiện đại, đồng thời tạo nền móng vững chắc cho sự phát triển bền vững của đất nước. Để trở thành đầu tàu đổi mới sáng tạo của Việt Nam và trung tâm đào tạo quốc tế, thành phố cần đặt trọng tâm vào đào tạo nhân lực chất lượng cao gắn liền với quốc tế hóa.
Theo Tiến sĩ Đinh Thị Thu Hồng, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, các trường đại học đã chủ động cập nhật và tích hợp công nghệ mới vào giảng dạy và nghiên cứu khoa học. Một số trường xây dựng phòng thí nghiệm số, trung tâm ứng dụng công nghệ thông tin và dự án hợp tác nghiên cứu với các doanh nghiệp hàng đầu trong và ngoài nước. Điều này cho phép sinh viên không chỉ học lý thuyết mà còn có cơ hội thực hành, trải nghiệm các công nghệ tiên tiến, từ quản lý dữ liệu đến phân tích thống kê và phát triển phần mềm.
Thành phố Hồ Chí Minh, trung tâm kinh tế, tài chính và khoa học-công nghệ hàng đầu cả nước, đang bước vào giai đoạn phát triển mới với việc sáp nhập cùng tỉnh Bình Dương và tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu từ ngày 1/7/2025. Việc sáp nhập này không chỉ tạo ra cơ hội hình thành một vùng đô thị-dịch vụ-công nghiệp liên kết, mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết về tái cấu trúc và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực số.
Tuy nhiên, thách thức lớn đặt ra là sự chênh lệch giữa nhu cầu nhân lực số và khả năng đáp ứng của hệ thống giáo dục đại học hiện nay. Một trong những hạn chế cốt lõi là sự thiếu gắn kết giữa hệ thống đào tạo và nhu cầu của doanh nghiệp. Chương trình giáo dục ở nhiều trường đại học, cao đẳng vẫn thiên về lý thuyết, trong khi chưa chú trọng kỹ năng thực hành và khả năng thích ứng với môi trường quốc tế. Do vậy, nhiều doanh nghiệp phản ánh phải đào tạo lại nhân viên mới do năng lực chuyên môn không đáp ứng yêu cầu công việc.
Theo Trung tâm Dự báo nhu cầu nhân lực và Thông tin thị trường lao động Thành phố Hồ Chí Minh (FALMI), riêng năm 2025, Thành phố Hồ Chí Minh cần bổ sung khoảng 330.000 lao động mới, trong đó phần lớn là các ngành dịch vụ có yêu cầu kỹ năng chuyên sâu như công nghệ thông tin, tài chính-ngân hàng, logistics, thương mại điện tử…
Để khắc phục tình trạng này, Thành phố Hồ Chí Minh và các đơn vị liên quan cần thực hiện giải pháp mang tính đột phá, bao gồm đổi mới căn bản giáo dục đại học, xây dựng cơ chế hợp tác hiệu quả giữa nhà trường-doanh nghiệp-chính quyền, triển khai chiến lược phát triển kỹ năng phù hợp với yêu cầu nền kinh tế số và hội nhập quốc tế. Đồng thời, cần áp dụng khung tiêu chuẩn kỹ năng nghề nghiệp quốc tế nhằm tăng tính minh bạch và khả năng hội nhập của nguồn nhân lực, đầu tư mạnh mẽ vào kỹ năng số và năng lực đổi mới sáng tạo, phát triển chính sách học tập suốt đời để bảo đảm tính thích ứng lâu dài của lực lượng lao động.
Tiến sĩ Nguyễn Thị Lưu An, Trường đại học Thủ Dầu Một cho rằng: Việc hình thành một hệ sinh thái đào tạo-nghiên cứu-đổi mới sáng tạo, với các trường đại học đóng vai trò nòng cốt, là điều kiện tiên quyết để đáp ứng những thách thức, cơ hội của kỷ nguyên số, kinh tế tri thức và toàn cầu hóa. Theo đó, các cơ sở giáo dục đại học cần tái cấu trúc chương trình đào tạo theo hướng lồng ghép chương trình kỹ năng số, phân tích dữ liệu, quản trị dịch vụ, kỹ năng tư duy phản biện; tăng cường học phần tích hợp doanh nghiệp và đẩy mạnh đánh giá năng lực theo chuẩn nghề nghiệp quốc tế…
Tiến sĩ Đinh Thị Thu Hồng nhấn mạnh: Yêu cầu của nguồn nhân lực chất lượng cao trong kỷ nguyên số không chỉ là có kiến thức chuyên môn mà còn phải thành thạo kỹ năng số, tư duy dữ liệu, bảo mật, AI. Họ cũng phải có tư duy toàn cầu, khả năng làm việc trong môi trường đa quốc gia, có khả năng tự học, cập nhật liên tục kiến thức, tham gia vào hệ sinh thái đổi mới sáng tạo toàn cầu…
Vì vậy, các chính sách cần hướng đến chiến lược phát triển nhân lực số, chú trọng các lĩnh vực công nghệ thông tin, AI, khoa học dữ liệu, an ninh mạng, công nghệ tài chính, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Ngoài ra, cần đầu tư hạ tầng số cho giáo dục thông qua phát triển đại học số, hệ thống dữ liệu mở, nền tảng đào tạo trực tuyến tích hợp AI. Các trường đại học cần có chiến lược quốc tế hóa và chuyển đổi số toàn diện, cả trong đào tạo, nghiên cứu, và quản trị; xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp với đổi mới sáng tạo, để mỗi trường là một trung tâm đổi mới sáng tạo, kết nối sinh viên-doanh nghiệp-nhà đầu tư.
