ÁP LỰC TỪ 14.000 TẤN RÁC MỖI NGÀY
Với quy mô dân số gần 14 triệu người, Thành phố Hồ Chí Minh mỗi ngày phát sinh khoảng 14.000 tấn rác sinh hoạt. Bình quân mỗi người dân thải khoảng 1kg rác mỗi ngày, tương đương hơn 5,1 triệu tấn mỗi năm. Sau hợp nhất, bài toán xử lý rác của Thành phố không chỉ lớn hơn về quy mô mà còn phức tạp hơn bởi ba khu vực trước đây hình thành những cách xử lý khác nhau.
Hoạt động thu gom rác thủ công và cơ giới hóa đan xen trên đường phố nhằm giải quyết lượng chất thải sinh hoạt liên tục tăng cao.
Hoạt động thu gom rác thủ công và cơ giới hóa đan xen trên đường phố nhằm giải quyết lượng chất thải sinh hoạt liên tục tăng cao.
Khu vực Thành phố Hồ Chí Minh trước đây chủ yếu đưa rác về Khu liên hợp xử lý chất thải Đa Phước và Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Tây Bắc, với các phương thức chôn lấp, sản xuất phân compost và đốt. Bà Rịa-Vũng Tàu chủ yếu chôn lấp tại Khu xử lý chất thải tập trung Tóc Tiên.
Trong khi đó, Khu liên hợp xử lý chất thải Nam Bình Dương đã hình thành quy trình theo hướng khác: phân loại để thu hồi vật liệu tái chế, phần hữu cơ sản xuất phân compost, phần còn lại đưa vào lò đốt thu hồi năng lượng. Chỉ chất thải trơ, không thể tái chế, đốt hoặc làm phân mới phải chôn lấp.
Nói cách khác, Thành phố đang tiếp nhận một hệ thống xử lý không đồng nhất. Bài toán đặt ra không chỉ là xử lý thêm rác, mà còn phải kết nối, chuẩn hóa và từng bước chuyển đổi các phương thức xử lý thành một hệ thống phù hợp với quy mô đô thị mới.
Thành phố Hồ Chí Minh · Bình Dương · Bà Rịa-Vũng Tàu
14.000 TẤN RÁC MỖI NGÀY
Tổng khối lượng phát sinh mỗi ngày tại ba địa phương, trong đó khoảng 59% vẫn phải chôn lấp.
1 Khối lượng theo địa phương
-
Thành phố Hồ Chí Minh
khoảng
10.500 tấn/ngày
75,0% tổng khối lượng
-
Bình Dương
khoảng
2.400 tấn/ngày
17,1% tổng khối lượng
-
Bà Rịa-Vũng Tàu
khoảng
1.100 tấn/ngày
7,9% tổng khối lượng
Tổng khối lượng mỗi ngày
14.000 tấn- Thành phố Hồ Chí Minh
Các đoạn màu trên thanh tương ứng với ba địa phương phía trên, độ dài tỷ lệ với khối lượng mỗi ngày.
2 Rác đi về đâu
-
khoảng
41%
được xử lý bằng đốt phát điện và sản xuất phân compost
-
khoảng
59%
vẫn phải chôn lấp
14.000 tấn rác mỗi ngày. Thành phố Hồ Chí Minh: khoảng 10.500 tấn/ngày. Bình Dương: khoảng 2.400 tấn/ngày. Bà Rịa-Vũng Tàu: khoảng 1.100 tấn/ngày. Khoảng 41% được xử lý bằng đốt phát điện và sản xuất phân compost. Khoảng 59% vẫn phải chôn lấp.
Đến tháng 3/2026, trong khoảng 14.000 tấn rác phát sinh mỗi ngày, chỉ khoảng 5.700 tấn được xử lý bằng công nghệ đốt phát điện và sản xuất phân compost. Khoảng 8.300 tấn vẫn phải đưa đi chôn lấp. Với một đô thị đang đô thị hóa nhanh, đây không còn là bài toán có thể giải bằng việc tiếp tục tìm thêm đất để chôn rác.
Chôn lấp có ưu điểm là vốn đầu tư thấp, dễ triển khai khi quỹ đất còn dư dả, nhưng chỉ giải quyết nhu cầu trước mắt. Những hệ lụy về ô nhiễm đất, nguồn nước và nhu cầu liên tục mở rộng diện tích xử lý chất thải sẽ kéo dài nhiều năm sau đó.
Tiến sĩ PHẠM VIẾT THUẬN
Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh
Áp lực ấy càng rõ khi nhìn vào tốc độ gia tăng lượng rác trong tương lai. Theo các tính toán được nêu trong quy hoạch trước hợp nhất, lượng rác có thể đạt khoảng 18.000-22.000 tấn/ngày trong giai đoạn 2031-2036. Sau hợp nhất, nếu duy trì mức tăng bình quân 6,2% mỗi năm, từ 14.000 tấn hiện nay, lượng rác có thể lên khoảng 19.000 tấn/ngày sau 5 năm và gần 26.000 tấn/ngày sau 10 năm.
KHI NHỮNG NHÀ MÁY VẪN CHẬM VỀ ĐÍCH
Nghịch lý hiện nay là Thành phố đã đặt ra mục tiêu giảm chôn lấp, tăng xử lý bằng công nghệ hiện đại, nhưng nhiều dự án lại chưa theo kịp yêu cầu.
Tại Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Tây Bắc, dự án nhà máy đốt rác phát điện Vietstar động thổ từ năm 2019 nhưng đến tháng 3/2025 mới chính thức khởi công xây dựng sau khi hoàn tất một phần thủ tục. Sau hơn 7 năm kể từ lễ động thổ, nhà máy vẫn chưa vận hành. Theo lộ trình, toàn dự án có thể đạt công suất 10.000-12.000 tấn/ngày. Tuy nhiên, hiện mới một phần quy trình được vận hành, lượng rác còn lại dành cho nhà máy điện rác vẫn phải chôn tạm trong thời gian chờ công trình hoàn thành.
01/05
Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Tây Bắc.
Nhà máy đốt rác phát điện Tâm Sinh Nghĩa nhìn từ trên cao.
Khu vực bãi rác chờ xử lý tại Nhà máy đốt rác phát điện Tâm Sinh Nghĩa.
Rác sinh hoạt tập kết về khu vực chứa trước khi đưa về khu vực xử lý rác của Thành phố.
Đốt rác phát điện Tâm Sinh Nghĩa nhìn từ trên cao.
Tại Đa Phước, khu chôn lấp đã tiếp nhận vượt mức được duyệt, đỉnh rác cao hơn 40m, tương đương một tòa nhà 12-13 tầng. Nhà máy Tâm Sinh Nghĩa cũng đang phải điều chỉnh tiến độ. Sau hai lần khởi công, năm 2019 và tháng 7/2024, dự án có công suất 2.000-2.600 tấn/ngày, từng dự kiến hoàn thành cuối năm 2025 nhưng nay lùi đến đầu năm 2027.
Bãi rác Đa Phước.
Bãi rác Đa Phước.
Những chậm trễ này góp phần khiến các mục tiêu giảm chôn lấp trước đây của Thành phố liên tục phải kéo dài.
TĂNG TỐC ĐỂ BIẾN RÁC THÀNH TÀI NGUYÊN
Trước sức ép ngày càng lớn, Thành phố đã xác định chuyển đổi công nghệ xử lý rác là một nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn mới. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh lần thứ nhất, nhiệm kỳ 2025-2030, xác định mục tiêu đến năm 2030 có 90% rác thải sinh hoạt được xử lý bằng công nghệ mới.
Rác thải sinh hoạt chất đống trên lối đi bộ trước khi được xe chuyên dụng đến dọn dẹp, gây ảnh hưởng lớn đến mỹ quan đô thị.
Rác thải sinh hoạt chất đống trên lối đi bộ trước khi được xe chuyên dụng đến dọn dẹp, gây ảnh hưởng lớn đến mỹ quan đô thị.
Thành phố cũng đã xây dựng lộ trình chuyển đổi đối với toàn bộ hơn 14.000 tấn rác phát sinh mỗi ngày. Hiện có 8 dự án đốt rác phát điện đang được triển khai. Vietstar, Tâm Sinh Nghĩa và Công ty cổ phần Nước-Môi trường Bình Dương đang thi công; bốn dự án khác hoàn thiện thủ tục đầu tư và một dự án tiếp tục được kêu gọi theo hình thức PPP.
Thành phố cần giải bài toán đồng bộ hạ tầng từ những xe đẩy rác trong hẻm sâu ra đến phương tiện vận chuyển cơ giới trên đường lớn.
Thành phố cần giải bài toán đồng bộ hạ tầng từ những xe đẩy rác trong hẻm sâu ra đến phương tiện vận chuyển cơ giới trên đường lớn.
Một số dự án đang tạo thêm kỳ vọng về năng lực xử lý mới. Vietstar và Tâm Sinh Nghĩa có công suất khoảng 2.000 tấn rác/ngày mỗi nhà máy. Tại Nam Bình Dương, Biwase đã vận hành nhà máy điện rác công suất 5MW từ đầu năm 2024 và đang đầu tư thêm nhà máy xử lý 500 tấn/ngày, phát 12MW điện.
Tại Khu xử lý chất thải tập trung Tóc Tiên, dự án điện rác công suất 1.000 tấn/ngày, phát 20MW điện cũng đang được chuẩn bị tại xã Châu Pha.
Xử lý chất thải rắn sinh hoạt
MỤC TIÊU ĐẾN NĂM 2030
-
01
90% rác thải sinh hoạt được xử lý bằng công nghệ mới.
mỗi ô tương ứng 10%
-
02
8 dự án đốt rác phát điện đang được triển khai.
mỗi khối tương ứng 1 dự án
-
03
62 trạm ép và trung chuyển rác dự kiến được đầu tư trong giai đoạn 2026-2030.
mỗi ô tương ứng 1 trạm
Nhưng chuyển đổi công nghệ ở cuối nguồn vẫn chưa đủ. Một hệ thống xử lý hiện đại phải bắt đầu từ khâu thu gom, trung chuyển. Giai đoạn 2026-2030, Thành phố dự kiến triển khai 68 dự án đầu tư công trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, trong đó có các dự án phủ đỉnh bãi chôn lấp tại Khu liên hợp Tây Bắc, hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật tại Tây Bắc và Đa Phước, xây dựng các trạm trung chuyển rác hiện đại.
Theo kế hoạch đầu tư công trung hạn, Thành phố sẽ đầu tư 62 trạm ép và trung chuyển rác; riêng năm 2026 dự kiến khởi công 12 dự án.
Hệ thống trung chuyển được hoàn thiện không chỉ giúp nâng cao hiệu quả thu gom, giảm chi phí vận chuyển mà còn tạo nguồn rác ổn định cho các cơ sở xử lý.
Từ đây, câu chuyện về rác cần được nhìn khác đi. Rác không chỉ là thứ phải đưa ra khỏi đô thị càng nhanh càng tốt, mà còn là một nguồn tài nguyên có thể được phân loại, tái chế, sản xuất phân compost hoặc chuyển hóa thành năng lượng.
Với một đô thị gần 14 triệu dân, xử lý rác sẽ luôn là vấn đề trực tiếp liên quan đến chất lượng sống của người dân. Nhưng quy mô của bài toán hiện nay đã vượt khỏi phạm vi của riêng ngành môi trường.
Các lực lượng chức năng, đoàn viên thanh niên và người dân phối hợp ra quân dọn dẹp các điểm nóng ô nhiễm, kênh rạch để cải thiện chất thiện sống đô thị.
Các lực lượng chức năng, đoàn viên thanh niên và người dân phối hợp ra quân dọn dẹp các điểm nóng ô nhiễm, kênh rạch để cải thiện chất thiện sống đô thị.
Đó là câu chuyện của quy hoạch đô thị, hạ tầng, năng lượng, tài nguyên, công nghệ và cả năng lực phối hợp giữa các cơ quan quản lý. Vì vậy, bài toán xử lý rác của Thành phố Hồ Chí Minh hôm nay không chỉ là làm sao để có thêm nơi chứa rác. Đó là câu hỏi về việc Thành phố muốn để lại một diện mạo môi trường như thế nào cho những thập niên tới.
Chỉ đạo sản xuất: Lê Nam Tư
Tổ chức sản xuất: Tùng Quang
Nội dung: Quang Quý, Thảo Du
Ảnh: Tùng Anh, Thế Anh
Trình bày: Tùng Anh
(Bài có sử dụng sự hỗ trợ của AI trong thiết kế)