NÉN HƯƠNG GIỮA ĐẢO THIÊNG

Con tàu KN-491 rời quân cảng trong một buổi sáng sớm. Trên boong, có người lần đầu ra biển, đứng lặng nhìn đất liền khuất dần sau những lớp sóng; có người đã quen với những chuyến hải trình như thế nhưng vẫn không giấu được sự bồi hồi. Phía trước là Côn Đảo, điểm đến đầu tiên và cũng là nơi đoàn mang theo một tâm thế khác hẳn những điểm dừng sau đó: không phải để thăm hỏi, mà để cúi đầu tri ân.

Giữa những hàng cây cổ thụ của Nghĩa trang Hàng Dương, khói hương quyện trong gió biển mặn mòi. Đoàn đại biểu đứng lặng trước phần mộ của Tổng Bí thư Lê Hồng Phong, nhà yêu nước Nguyễn An Ninh, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Võ Thị Sáu... Những cái tên đã hóa thành biểu tượng của một thời kỳ đấu tranh kiên cường. Trong khoảnh khắc cúi đầu ấy, mỗi người dường như tự hỏi mình phải sống sao cho xứng đáng với những gì thế hệ cha anh đã đánh đổi bằng máu xương.

Trong đoàn có một người phụ nữ đã ngoài bảy mươi tuổi. Bước chân bà chậm hơn những người trẻ nhưng ánh mắt lại ánh lên một điều gì đó rất khó gọi tên. Bà là Lê Thị Việt Lan, Phó Chủ tịch Hội Cựu tù chính trị bị địch bắt tù đày Thành phố Hồ Chí Minh người từng trải qua những năm tháng lao tù ở Trại giam nữ tù binh Phú Tài. Bà không bị giam ở Côn Đảo, nhưng đứng giữa nơi này, ký ức về những người đồng đội năm xưa lại ùa về. Bà nhắc về họ bằng giọng run run. Những người đã giữ vững khí tiết đến phút cuối cùng. Và ánh mắt bà khi nhìn những người trẻ trong đoàn dường như muốn gửi gắm thêm một điều: hãy nhớ, hãy sống, hãy tiếp nối.

Rời Nghĩa trang Hàng Dương, đoàn tiếp tục lên một điểm cao gần 600m, nơi Trạm radar 590 lặng lẽ đứng giữa mây và gió. Đại úy Phạm Văn Thân, người chỉ huy trạm, đón đoàn bằng nụ cười rám nắng, giới thiệu về nơi ăn, chốn ở, khu tăng gia phía sau trạm gác. Anh không nói nhiều về những vất vả của mình, chỉ bảo rằng những phần quà đoàn đại biểu Thành phố Hồ Chí Minh gửi gắm luôn nhắc anh và đồng đội rằng phía sau lưng họ vẫn có một hậu phương đang dõi theo.

GIỮA TRÙNG KHƠI, TÌNH NGƯỜI ẤM HƠN SÓNG DỮ

Rời Côn Đảo, con tàu bắt đầu đi vào những chặng biển động hơn. Có những thời điểm sóng cao khiến không ít đại biểu lần đầu ra khơi say sóng đến mức không gượng dậy nổi. Nhưng giữa những ngày lênh đênh, con tàu vẫn rộn ràng những buổi thi văn nghệ, cờ tướng, cắm hoa, thi tìm hiểu về biển, đảo. Những trang viết cảm nhận cũng được nắn nót ngay trên bàn ăn tập thể.

Trong số những người mang lời ca, tiếng hát lên tàu có các ca sĩ, diễn viên của Thành phố đi cùng để mang tiếng hát tiếp thêm sức mạnh tinh thần cho quân, dân nơi tuyến đầu. Với họ, đây là chuyến đi để mang tiếng hát phục vụ bộ đội, nhưng cũng là dịp được sống chậm lại, nhìn thấy một phần đời sống mà trước đây chỉ biết qua sách vở.

Con tàu tiếp tục về phía Hòn Khoai, nơi không có người dân thường trú, chỉ có những người lính lặng lẽ bám trụ quanh năm. Thiếu tá Nguyễn Văn Quang, y sĩ Trạm radar 595, đã ở đây tròn mười tám năm. Từ những ngày đảo chưa có đường, chưa có điện, mùa khô phải gánh từng thùng nước lên đỉnh núi, anh dần quen với một cuộc sống mà mỗi ngày đều gắn với nhiệm vụ.

Công việc của người y sĩ không chỉ dừng ở chăm sóc sức khỏe cho đồng đội. Có những ngư dân bị thương giữa biển khơi cũng tìm đến anh để sơ cứu, giữ lại mạng sống trước khi kịp chuyển vào đất liền.

Xa hơn, giữa những triền đá dốc đứng của Hòn Chuối, có một lớp học đặc biệt mà người đứng lớp không phải giáo viên, mà là một người lính mang quân hàm xanh, Trung tá Trần Bình Phục.

Sau cơn bão Linda năm 1997, nhìn thấy trẻ em trên đảo lớn lên mà chưa biết đọc, biết viết, anh xin ra đảo, tự học cách dạy học rồi mượn một căn nhà cũ làm lớp. Hơn mười năm, anh đã tiễn không biết bao học trò vào đất liền học tiếp. Có em đã bước vào giảng đường đại học. Anh Phục gọi đó là “một sợi dây vô hình” giữ anh ở lại với đảo. Và anh sẽ còn ở lại cho đến khi những đứa trẻ có điều kiện học hành như bao đứa trẻ khác ở đất liền.