Những con số này có thể chưa phải quá lớn nếu so với các địa phương có lợi thế về bức xạ mặt trời ở miền xuôi. Tuy nhiên, đối với một tỉnh miền núi như Lào Cai, nơi điều kiện thời tiết nhiều mây, địa hình chia cắt và số giờ nắng trong năm không cao, đây là kết quả đáng chú ý, phản ánh xu hướng chuyển dịch năng lượng đang từng bước lan tỏa trong cộng đồng dân cư, doanh nghiệp và các cơ quan, đơn vị trên địa bàn.
Một trong những vấn đề được nhiều người quan tâm khi triển khai điện mặt trời mái nhà tại Lào Cai là hiệu quả khai thác thực tế trong điều kiện địa hình và khí hậu đặc thù của địa phương.
Không giống các tỉnh có cường độ bức xạ mặt trời cao, một số khu vực vùng cao của Lào Cai như: Sa Pa, Bắc Hà, Mường Khương… thường xuyên xuất hiện sương mù, mây che phủ, đặc biệt vào mùa đông, làm ảnh hưởng đến khả năng phát điện của hệ thống.
Điều này đòi hỏi việc phát triển điện mặt trời mái nhà phải được thực hiện theo hướng lựa chọn khu vực phù hợp, đánh giá kỹ tiềm năng bức xạ, nhu cầu sử dụng điện và khả năng hoàn vốn của từng dự án. Cách tiếp cận này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả đầu tư mà còn bảo đảm nguồn điện được khai thác ổn định, bền vững trong dài hạn.
Từ nhận định trên cho thấy bài toán điện mặt trời tại Lào Cai không đơn thuần là câu chuyện “có nắng hay không có nắng”, mà là lựa chọn đúng khu vực, đúng đối tượng sử dụng và đúng giải pháp công nghệ.
Nếu như trước đây số giờ nắng thường được xem là yếu tố quyết định hiệu quả của một hệ thống điện mặt trời, thì hiện nay, cùng với sự phát triển của công nghệ, quan điểm đó đang dần thay đổi.
Các dòng tấm pin thế hệ mới có hiệu suất cao hơn, khả năng hấp thụ ánh sáng khuếch tán tốt hơn đã góp phần nâng cao hơn sản lượng điện ngay cả trong điều kiện bức xạ không thật sự thuận lợi.
Ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Công ty Điện lực Lào Cai cho biết: “Điều kiện bức xạ mặt trời tại Lào Cai không thuận lợi bằng nhiều địa phương khác, nhưng với sự phát triển của công nghệ tấm pin hiện nay, nhiều khu vực vẫn có thể khai thác hiệu quả điện mặt trời mái nhà nếu được khảo sát và lựa chọn giải pháp phù hợp".
Đây cũng là lý do thời gian gần đây, điện mặt trời mái nhà tại Lào Cai tiếp tục ghi nhận những tín hiệu tích cực. Riêng trong tháng 5/2026, toàn tỉnh phát triển thêm 72 khách hàng mới với công suất khoảng 4,23 MWp. Lũy kế đến hết tháng 5/2026, công suất điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ đã đạt hơn 17,11 MWp, tương đương hơn 50% kế hoạch năm 2026 được giao.
Một trong những yếu tố góp phần thúc đẩy phong trào phát triển điện mặt trời mái nhà tại Lào Cai chính là sự tiên phong của đội ngũ cán bộ công nhân viên ngành điện.
Với tinh thần "nói đi đôi với làm", nhiều cán bộ, người lao động Công ty Điện lực Lào Cai đã trực tiếp đầu tư, lắp đặt và sử dụng điện mặt trời mái nhà tại gia đình. Hiện công ty có gần 60 cán bộ, người lao động sở hữu hệ thống điện mặt trời mái nhà với tổng công suất khoảng 400 kWp; cùng với đó là 6 công trình điện mặt trời mái nhà được lắp đặt tại các đơn vị trực thuộc công ty với tổng công suất 378 kWp.
Những con số trên cho thấy điện mặt trời mái nhà tại Lào Cai đã trở thành hoạt động triển khai thực chất. Khi chính những người trực tiếp làm công tác quản lý, vận hành hệ thống điện chủ động đầu tư và sử dụng, hiệu quả thực tế của mô hình được kiểm chứng rõ ràng hơn, góp phần tạo niềm tin cho khách hàng và xã hội…
Bên cạnh đó, Công ty Điện lực Lào Cai đã chủ động báo cáo Ủy ban nhân dân tỉnh, Sở Công thương, đồng thời phối hợp chặt chẽ với đơn vị liên quan để tuyên truyền, hướng dẫn khách hàng tiếp cận các giải pháp điện mặt trời mái nhà phù hợp; đồng thời tích cực tham gia xây dựng các cơ chế, chính sách thúc đẩy sử dụng năng lượng sạch, tiết kiệm và hiệu quả.
Dù ghi nhận những tín hiệu tích cực, việc phát triển điện mặt trời mái nhà tại Lào Cai vẫn còn những khó khăn cần tiếp tục tháo gỡ.
Chi phí đầu tư ban đầu tương đối lớn khiến nhiều hộ gia đình còn cân nhắc khi triển khai. Bên cạnh đó, cơ chế xử lý sản lượng điện dư phát lên lưới vẫn là nội dung được nhiều khách hàng quan tâm.
Đặc biệt, sự khác biệt về điều kiện bức xạ giữa các khu vực trong tỉnh đặt ra yêu cầu phải tính toán kỹ về quy mô, công suất và hiệu quả đầu tư để bảo đảm tính bền vững của dự án.
Từ thực tiễn phát triển thời gian qua có thể thấy, bức xạ mặt trời thấp hơn không còn là rào cản mang tính quyết định đối với điện mặt trời mái nhà tại Lào Cai. Khi công nghệ ngày càng hoàn thiện, cùng với sự đồng hành của chính quyền địa phương và ngành điện, những giới hạn tự nhiên đang từng bước được mở rộng.
Điện mặt trời mái nhà không chỉ là giải pháp tiết kiệm chi phí điện năng cho khách hàng, mà đang trở thành một trong những cấu phần quan trọng trong lộ trình chuyển dịch năng lượng xanh, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển bền vững tại địa phương.
