Nơi lưu giữ di sản của nhân dân

Đây là công trình đặc biệt, có ý nghĩa chính trị, văn hóa quan trọng, đồng thời đòi hỏi nhiệm vụ chuyên môn rất cao. Phóng viên có cuộc trao đổi với PGS, TS Phạm Văn Dương, Trưởng phòng Nghiên cứu Bảo tàng, Cục Quản trị (Văn phòng Trung ương Đảng) - một trong những người được giao nhiệm vụ tổ chức sưu tầm hiện vật và xây dựng nội dung trưng bày.

Phóng viên: Vừa qua Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương ban hành Kế hoạch về việc tuyên truyền, vận động sưu tầm, giao nộp, hiến tặng tài liệu, tư liệu, hiện vật xây dựng Bảo tàng Đảng Cộng sản Việt Nam. Ông có thể chia sẻ sơ bộ về Dự án xây dựng Bảo tàng và đặc biệt, công tác sưu tầm hiện vật đã được tiến hành như thế nào?

PGS, TS Phạm Văn Dương: Từ nay đến thời điểm 2030, chúng ta có hơn 4 năm để xây dựng hoàn toàn mới một bảo tàng mới và quan trọng, gắn liền tiến trình lịch sử 100 năm của dân tộc dưới sự lãnh đạo của Đảng. Dự án xây dựng Bảo tàng Đảng Cộng sản Việt Nam đang trong giai đoạn đầu triển khai hết sức khẩn trương. Riêng với công tác sưu tầm hiện vật và xây dựng nội dung trưng bày của Bảo tàng, chúng tôi đã và đang vào cuộc rất bài bản và khoa học. Vừa qua, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương đã ban hành Kế hoạch 74 về việc tuyên truyền, vận động sưu tầm, hiến tặng tài liệu, tư liệu, hiện vật và phát động cuộc vận động này trong hệ thống đảng bộ các địa phương, đơn vị. Chúng tôi cũng mong kế hoạch sẽ được triển khai đến tất cả mọi đảng viên, chi bộ và nhân dân trong cả nước, qua nhiều kênh khác nhau để có được hiệu quả thiết thực.

Tuy nhiên, chúng tôi cũng hiểu rằng không thể ngồi chờ hiện vật đến tay mà phải nỗ lực tìm kiếm, sưu tập. Tại Triển lãm thành tựu đất nước “80 năm hành trình Độc lập - Tự do - Hạnh phúc”, có khoảng hơn 5.000 hiện vật của các bộ ban ngành, các địa phương, các tập đoàn kinh tế, chúng tôi đã gặp gỡ đặt vấn đề và được đồng ý hiến tặng. Hiện chúng tôi đang làm quy trình tiếp nhận và sẽ tiến hành cho đến hết Quý I năm 2026.

- Như vậy, lượng hiện vật dự kiến cũng có thể là con số khổng lồ. Hiện tại, Bảo tàng đã có cơ bản đủ hiện vật để bắt đầu xây dựng nội dung trưng bày?

Nói chung, hiện vật nằm trong các bảo tàng địa phương, bảo tàng Trung ương, các cơ quan, bộ, ngành... Theo số liệu khảo sát, thống kê của các chuyên gia, đến tháng 12/2025 rà soát, lập Danh mục tài liệu hiện vật đề xuất sưu tầm cho Bảo tàng Đảng Cộng sản Việt Nam là 16.991 tài liệu hiện vật. Những tài liệu, hiện vật chính thức từ hệ thống các cơ quan Trung ương Đảng, chúng tôi có kênh tiếp nhận riêng. Số lượng hiện vật chắc chắn sẽ rất lớn. Tuy nhiên, chúng tôi cho rằng, một phần rất quan trọng các hiện vật nằm trong nhân dân. Bởi lịch sử 100 năm của Đảng gắn liền với nhân dân, vai trò của nhân dân rất quan trọng. Những tài liệu, hiện vật cá nhân qua các thời kỳ lịch sử dân tộc đều là một câu chuyện, minh chứng cho sự ra đời, lãnh đạo của Đảng. Vì vậy, chúng tôi mong muốn qua đây kêu gọi mỗi người dân dành sự quan tâm của mình cho việc sưu tầm, gìn giữ, và dịp này có thể hiến tặng các kỷ vật, tư liệu của gia đình cho việc trưng bày ở Bảo tàng.

- Các cán bộ Bảo tàng mong muốn kêu gọi người dân đóng góp hiện vật theo tiêu chí nào, thưa ông?

Quan điểm của chúng tôi, Bảo tàng Đảng Cộng sản Việt Nam không phải là phòng trưng bày truyền thống khô khan, một chiều, không sa vào giáo điều. Ở đây câu chuyện lịch sử Đảng phải được kể sinh động, chi tiết, gắn liền số phận, vai trò của người dân. Đơn cử, một lá đơn tình nguyện xin vào Đảng viết bằng máu của người thanh niên những năm chiến tranh có thể kể cho thế hệ sau nhiều câu chuyện sâu sắc, xúc động. Những câu chuyện của mỗi cá nhân, mỗi cuộc đời bình thường đều giúp nhận diện những giá trị, vai trò của họ đối với lịch sử. Theo tiến trình lịch sử đất nước, trong đó có những khúc quanh, những điểm nhấn, những thời điểm đều mang đậm dấu ấn cá nhân, có những người là chứng nhân lịch sử. Thí dụ các thời điểm quan trọng như năm 1945, 1975, 1986... lịch sử không chỉ thể hiện trên những văn bản, nghị quyết, tài liệu, tư liệu chính thức, mà còn phải được thể hiện từ góc nhìn, sự chứng kiến, sự tham gia của nhân dân, của mỗi cá nhân. Mỗi chủ trương, sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng cũng luôn gắn bó với đời sống thực tiễn, và chính người dân là hiện diện của thực tiễn đó, từ góc nhìn cụ thể của mỗi người có thể nhận diện, đúc kết những bài học, kinh nghiệm ở nhiều chiều khác nhau. Điều đó có thể đưa ra những góc nhìn gợi mở hơn cho sự phát triển của đất nước. Có thể ngay trong nhà bạn cũng có hiện vật mà bạn chưa nghĩ đến, đó là một cuốn sổ ghi chép hồi khoán 10, một bằng khen thành tích trong sản xuất, chiến đấu, một bức thư của người vợ từ hậu phương gửi cho chồng nơi tiền tuyến hoặc có thể là tấm thẻ đảng được cất giữ sau nhiều năm... Tất cả đều sẽ là những câu chuyện sinh động, quý giá.

- Vậy Bảo tàng sẽ có những cơ chế, chính sách gì vận động, khuyến khích để người dân quan tâm, tin tưởng và tích cực tham gia?

Đây là cuộc vận động, kêu gọi người dân sưu tầm, trao tặng hiện vật cho Bảo tàng, hoàn toàn tự nguyện, không phải yêu cầu bằng mệnh lệnh hành chính hay quy định bắt buộc nào. Vì thế, chúng tôi muốn nêu rõ quan điểm, cách làm của mình để thuyết phục người dân, để họ thấy sự cần thiết tham gia vào quá trình xây dựng nội dung trưng bày của Bảo tàng, thấy rõ vai trò, lợi ích của mình trong đó. Hiện nay các quy định đang được bàn thảo để thống nhất đưa ra những văn bản pháp lý, bảo đảm quyền lợi cho người dân. Mọi thứ sẽ dựa theo luật định với những hình thức trao tặng, ký gửi, kèm theo đó là những điều kiện, cam kết rõ ràng về các hình thức trưng bày, bảo quản, sử dụng. Thí dụ có gia đình hiến tặng cả bộ sưu tập hình ảnh, hiện vật, sau này con cháu muốn sao chụp thì phải cam kết cho họ được phép. Hoặc những hiện vật có giá trị, khi người dân trao lại cho Bảo tàng, phải có kinh phí bù đắp, mua lại. Mặt khác, hiện vật của cá nhân có thể là niềm tự hào của gia đình, là di sản của cha ông họ, do đó họ cũng muốn góp mặt trong Bảo tàng để có điều kiện được bảo quản, khai thác, lan tỏa ý nghĩa hơn. Việc đó phải có sự tin tưởng, đồng thuận từ phía cá nhân gia đình, và trách nhiệm của Bảo tàng trong việc gìn giữ, sử dụng.

- Ông có thể cho biết thêm về lộ trình xây dựng đề cương nội dung trưng bày của Bảo tàng?

Đề cương tổng quát nội dung trưng bày dự kiến có 7 phần, theo tiến trình lịch sử đất nước từng giai đoạn. Thời gian và tiến độ hoàn thành cũng rất gấp. Khối lượng hiện vật, tài liệu rất nhiều, bây giờ mới bắt đầu cũng khá muộn nhưng tôi tin chúng tôi sẽ làm được. Hội đồng Tư vấn đã được thành lập có sự tham gia của các chuyên gia hàng đầu về bảo tàng học và sử học. Chúng tôi cũng đang trong quá trình hình thành bộ máy, bước đầu đã thành lập Phòng Nghiên cứu Bảo tàng, rất cần mạng lưới cộng tác viên ở các bảo tàng, và đặc biệt phải huy động sức mạnh của toàn dân. Chúng tôi đặt ra lộ trình cho từng năm, từ nay đến hết Quý I năm 2026 sẽ tiếp nhận đợt hiện vật đầu tiên. Đến 3/2/2030 phải mở cửa phục vụ công chúng trong dịp kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng, cái mốc ấy khiến chúng tôi không được phép chậm trễ.

- Bảo tàng Đảng Cộng sản Việt Nam sẽ được xây dựng và vận hành theo tiêu chuẩn một bảo tàng hiện đại, đề cao tính kết nối và tương tác, thưa ông?

Bảo tàng phải kể câu chuyện của hiện vật, cho nên có thể nói hiện vật là phần quan trọng nhất của bảo tàng. Thế nhưng, cách kể câu chuyện của hiện vật như thế nào mới là điều đáng nói. Bảo tàng Đảng Cộng sản Việt Nam sẽ xây dựng theo quan điểm hiện đại, áp dụng công nghệ tiên tiến để thuận tiện nhất cho công chúng. Bảo tàng cũng sẽ là một kênh thông tin, kênh ngoại giao văn hóa của Đảng, nên sự kết nối, tương tác hết sức quan trọng. Thậm chí chúng tôi còn muốn Bảo tàng là trung tâm thông tin khoa học, giáo dục và trải nghiệm để thế hệ trẻ sau này nhận ra những sự thật, những bài học cần thiết cho tương lai. Mỗi câu chuyện hiện vật trưng bày phải là những lát cắt cụ thể về lịch sử mà thế hệ sau không được phép lãng quên. Một lần nữa tôi vẫn muốn nhấn mạnh, Bảo tàng Đảng Cộng sản Việt Nam cũng là nơi lưu giữ di sản của nhân dân, nơi mỗi người dân đều có thể kể câu chuyện của chính mình về niềm tin, sự gắn bó máu thịt của nhân dân với Đảng. Do vậy, thông điệp lớn nhất chúng tôi muốn lan tỏa là kêu gọi sự đóng góp, tham gia của nhân dân cho dự án Bảo tàng quan trọng này.

- Trân trọng cảm ơn ông!