“Những người xã hội chủ nghĩa không tưởng cũ đã tưởng tượng rằng, có thể xây dựng chủ nghĩa xã hội với những con người khác, rằng đầu tiên họ sẽ đào tạo ra những con người tốt, trong sạch, có học thức khá và sẽ dùng những con người đó để xây dựng chủ nghĩa xã hội. Chúng ta luôn luôn chế nhạo những tư tưởng như thế, cho đó là trò múa rối. Đó là chủ nghĩa xã hội, trò đùa của các cô tiểu thư õng ẹo chứ không phải là chính trị nghiêm túc.
Chúng ta muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội bằng những con người mà chủ nghĩa tư bản đã giáo dục, đã làm hư hỏng đồi bại, nhưng cũng đã được tôi luyện trong đấu tranh. Có những người vô sản đã được tôi luyện tới mức có thể chịu đựng hy sinh hàng nghìn lần to lớn hơn bất kỳ đạo quân nào. Có hàng chục triệu nông dân bị áp bức, tối tăm, sống tản mạn nhưng có thể đoàn kết đấu tranh chung quanh giai cấp vô sản nếu giai cấp vô sản có một sách lược khéo léo đối với họ.
Và sau nữa, còn có các chuyên gia khoa học kỹ thuật hoàn toàn tiêm nhiễm thế giới quan tư sản, có những chuyên gia quân sự được đào tạo trong những điều kiện tư sản… Còn về phương diện kinh tế quốc dân thì tất cả các nhà nông học, kỹ sư, thầy giáo - tất cả họ đều xuất thân từ giai cấp hữu sản. Họ không phải là từ trên trời rơi xuống đâu! Khoa học và kỹ thuật chỉ dành cho giới giàu có, giới hữu sản; chủ nghĩa tư bản chỉ đem lại văn hóa cho thiểu sổ. Mà chúng ta thì phải dùng đến văn hóa đó để xây dựng chủ nghĩa xã hội. Chúng ta không có vật liệu nào khác.
Chúng ta muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội ngay lập tức, ngay từ bây giờ, bằng những vật liệu mà chủ nghĩa tư bản để lại cho ta từ hôm qua - chứ không phải bằng những con người sẽ được đào tạo ra trong các lò ấp, nếu như người ta có thể chơi cái trò như thế. Chúng ta có chuyên gia tư sản chứ không có gì hơn nữa. Chúng ta không có những viên gạch nào khác. Chúng ta không có gì để xây dựng cả. Chủ nghĩa xã hội phải chiến thắng và chúng ta, những người xã hội chủ nghĩa và những người cộng sản, phải chứng tỏ trên thực tế rằng, chúng ta có thể xây dựng chủ nghĩa xã hội với những viên gạch đó, với vật liệu đó, có thể dùng những con người vô sản là những con người trước đây rất ít được hưởng thụ nền văn hóa và dùng những chuyên gia tư sản để xây dựng xã hội, xã hội chủ nghĩa.
Và nếu các đồng chí không xây dựng xã hội cộng sản bằng vật liệu đó, thì như thế các đồng chí chỉ là những người nói suông, ba hoa, rỗng tuếch.
Di sản lịch sử của chủ nghĩa tư bản thế giới đặt vấn đề như thế đấy! Đó là khó khăn đề ra trước mắt chúng ta một cách cụ thể, khi chúng ta giành được chính quyền, khi chúng ta có được bộ máy xô-viết”.
(V. I. Lê-nin, trích “Thành tựu và khó khăn của chính quyền xô-viết”, 1919, Toàn tập - tập 38, NXB Chính trị quốc gia Sự thật).
