Cùng với đó, buổi tọa đàm “Nguyễn Huy Thiệp và văn nghiệp để lại”, đã thu hút gần cả trăm bạn trẻ tham gia lắng nghe… Cuộc trưng bày quy mô nhỏ nhưng là lần đầu tiên về một phần những tư liệu “bếp núc” của nhà văn.
“Đỉnh cao này sẽ còn cao nữa…”
Câu nói vui trên của nhà văn Nguyễn Việt Hà - tuy tuổi ít hơn nhưng là bạn văn thân của Nguyễn Huy Thiệp. Ý kiến của Nguyễn Việt Hà cũng là lời phát biểu sau khi khán giả đã nghe qua việc phân tích giá trị và tổng kết những thành tựu của văn chương Nguyễn Huy Thiệp trong văn học đương đại Việt Nam với 56 truyện ngắn, 5 tiểu thuyết, 12 vở kịch và gần 50 tiểu luận, tạp văn/tạp bút… Truyện ngắn ấn tượng đầu tiên của Nguyễn Huy Thiệp được in từ năm 1986. Và tập truyện ngắn đầu tay “Tướng về hưu” rất ấn tượng của ông ra mắt năm 1988 (NXB Trẻ). Sức sống của những tác phẩm này vẫn đang còn nguyên vẹn và sẽ còn trong thực tại và tương lai.
Tại cuộc tọa đàm, giá trị văn học của Nguyễn Huy Thiệp ngoài việc “dựng một tòa kiến trúc lớn” ở trong nước, thì như đồng tình của các diễn giả, tác phẩm nhà văn đã bước vào “tầm quốc tế” với những bản dịch ra nhiều thứ tiếng, mà chưa có nhà văn đương đại trong nước ta có được. Truyện ngắn “Tướng về hưu” cũng là truyện đầu tiên được dịch ra tiếng Pháp từ năm 1989. Sau đó được dịch và xuất bản tại nhiều nước châu Âu khác như Anh, Ý, Đức, Thụy Điển, Hà Lan… Các tác phẩm của ông còn được nhận giải thưởng văn học của Pháp và Ý. Còn tại châu Á, tác phẩm được dịch và in ra gần đây nhất của ông là tập 15 truyện ngắn được xuất bản bằng tiếng Hàn quốc năm 2023.
Những việc cần thêm…
Cuốn sách “Tướng về hưu” vừa được Nhã Nam và NXB Hội Nhà văn phát hành, ra mắt trong bộ sách “Việt Nam danh tác” - 2026. Đây cũng là cuốn sách in lại để kỷ niệm 39 năm tập truyện đầu tay của Nguyễn Huy Thiệp ra đời (do NXB Trẻ in xong cuối 1987 và phát hành toàn quốc 1988). Ngoài việc khiêm tốn xin lỗi và giải thích với công chúng lý do tại sao trong cuốn mới không in kèm bài giới thiệu nổi tiếng của nhà phê bình Hoàng Ngọc Hiến (1930-2011) mang tên “Tôi không chúc bạn thuận buồm xuôi gió”, thì TS Mai Anh Tuấn, người tham gia tổ chức tọa đàm còn “sửa” nhận định của các diễn giả và bè bạn đồng nghiệp lặp lại trong phát biểu trước đó là tác giả Nguyễn Huy Thiệp viết văn muộn (truyện ngắn đầu tay được in ở báo Văn Nghệ khi ông 36 tuổi). Đó là truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp ra mắt công chúng hơi muộn, nhưng đúng thời điểm xã hội đang rất cần tiếng nói của văn học Đổi Mới. Còn việc sáng tác - căn cứ trên những bản thảo còn lưu trong triển lãm - là tác giả sáng tác rất sớm, từ năm ông mới… 21 tuổi (đầu thập niên 1970) khi Nguyễn Huy Thiệp mới bắt đầu nghề làm thầy giáo ở miền núi.
Nhiều người tham gia tọa đàm đồng tình với việc văn chương của Nguyễn Huy Thiệp cần được đưa thêm nữa vào sách giáo khoa (SGK), ngoài truyện ngắn “Muối của rừng” từ tháng 7/2023 được đưa vào SGK Ngữ văn lớp 11. Họa sĩ Nguyễn Phan Bách, con trai cả của nhà văn cho biết, trong kho bản thảo được gia đình lưu giữ còn có tư liệu quan trọng là 1 cuốn tiểu thuyết, một số truyện ngắn và khá nhiều thơ trong nhật ký của ông chưa được chính thức in ra. Đây là điểm mà những người “hâm mộ văn Thiệp” đang hết sức chờ đợi. Một điểm quan trọng nữa được các diễn giả khẳng định là các tác phẩm văn học của Nguyễn Huy Thiệp đều có phong cách đặc biệt là “có tính tạo hình rất cao”, ngoài việc ông từng thể hiện năng khiếu qua những bản vẽ gốm chân dung bạn bè được trưng bày. Những tác phẩm văn học này có thể coi là “nguồn gạo quý” cho việc “tạo hình động” là nghệ thuật sân khấu - điện ảnh. Ngoài các truyện ngắn “Tướng về hưu”, “Thương nhớ đồng quê”, “Những bài học nông thôn”, “Những người thợ xẻ” và “Tâm hồn mẹ” được chính thức chuyển sang phim điện ảnh chiếu rạp do các đạo diễn Nguyễn Khắc Lợi, Đặng Nhật Minh, Vương Đức và Nhuệ Giang đạo diễn, thì còn có 8 vở đã từng được đưa lên sân khấu kịch từ truyện ngắn và kịch của Nguyễn Huy Thiệp. Nhưng việc để chuyển thể sao cho hay, cũng là việc như “gạo ngon nấu thành cơm” ra sao, cũng phải tùy việc đó “vào tay ai”…
