Nhiếp ảnh gia Ngô Lễ là tác giả bộ ảnh “Màu thời gian” chụp những bức tường thành từ năm 2021- 2024. Ông kể: “Thời điểm đó, toàn bộ chu vi của tường Hoàng thành Huế có nhiều vị trí bị nứt, hở, bị nghiêng, lớp vữa liên kết giữa các viên gạch gần như hết bám dính. Một số vị trí nhìn kỹ cũng có cảm giác nguy hiểm chưa biết sập lúc nào”.
Theo ông Hoàng Việt Trung, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, “bức tường già quá rồi. Khi sụp, anh em kiểm tra thì thấy chẳng còn gì cả, gạch ra gạch, vôi ra vôi, không còn chất kết dính”. Các cán bộ phòng nghiên cứu của Trung tâm cho biết, tư liệu cũ không mô tả chi tiết kỹ thuật xây dựng thời Nguyễn, chỉ truyền lại rằng vật liệu gồm gạch vồ, vôi, đôi khi có mật mía, đất sét. Sau hơn hai trăm năm, những thành phần hữu cơ ấy đã suy yếu, chịu tác động nặng nề của khí hậu.
Trung tâm hiện đang đánh giá chất lượng toàn hệ thống tường thành, nhưng việc khôi phục đoạn sập phải chờ Hội đồng quốc gia thẩm định. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã yêu cầu bảo vệ hiện trường, rà soát toàn diện hệ thống tường, xây dựng phương án tu bổ và lập kế hoạch quản lý nguy cơ thiên tai cho toàn bộ di tích.
2. Tuy nhiên, tường thành không phải là cấu trúc duy nhất đang bị thử thách. Hệ thống cầu cổ trong Kinh thành Huế cũng đã xuống cấp nghiêm trọng. Nhiều cây cầu đá, cầu gạch bắc qua Ngự Hà, Hộ Thành Hào... được xây dựng từ thế kỷ XIX, hiện nhiều cầu có mặt đá nứt, lan-can gãy, gạch lún. Theo khuyến cáo của nhiều kiến trúc sư, kỹ sư xây dựng và chuyên gia đô thị, các cầu cổ này vốn chỉ được thiết kế cho người đi bộ, xe thô sơ, trong khi nay trở thành tuyến giao thông chính của cư dân Thành Nội. Hằng ngày, hàng nghìn lượt người qua lại, gồm xe máy, xe chở hàng, học sinh, người buôn bán. Lượng tải vượt xa sức chịu đựng nguyên bản của cầu, đặc biệt trong điều kiện kết cấu đã lão hóa.
Hội nghị Khu vực lần thứ 5 của Tổ chức các Thành phố Di sản Thế giới (OWHC) khu vực châu Á - Thái Bình Dương tổ chức tại Huế giữa tháng 10 vừa qua đã chỉ ra những thách thức khi đặt con người làm trung tâm của bảo tồn. Đó là nơi những mảng kiến trúc cổ kính, già nua vẫn đang phải gánh vác nhu cầu hiện đại mỗi ngày. Sau hơn ba mươi năm kể từ khi di sản Cố đô Huế được UNESCO công nhận (1993), công tác trùng tu đã đi qua giai đoạn “cứu nguy khẩn cấp”. Giờ đây, thách thức mới là giữ cho di sản an toàn, vận hành bền vững và hài hòa với đời sống người dân trong mô hình đô thị di sản.
Câu hỏi cần được đặt ra là: Toàn bộ 10 km tường thành của Kinh thành Huế, nhiều km tường thành ở các lăng vua, cũng như hàng nghìn m2 tường gạch ở các công trình cổ và hơn chục cây cầu cổ hiện còn bao nhiêu đoạn an toàn, bao nhiêu vị trí đang ở ngưỡng nguy hiểm? Cho đến nay, chưa có một thống kê công khai hoặc đánh giá định kỳ được công bố rộng rãi…
