“Chìm nhanh” thứ 2 trong 10 đô thị ven biển
Theo ghi nhận của phóng viên, hiện trạng nhiều khu vực ở phường An Lạc (quận Bình Tân cũ, Thành phố Hồ Chí Minh) đang bị lún sụt từng mảng đất, khiến nền đất nhấp nhô, tường nhà và hạ tầng dân sinh bị nứt vỡ. Nhiều hộ dân phản ánh tình trạng tường nhà nứt toác, nền sụp, thậm chí xuất hiện hố sâu ngay trong nhà. Trong giai đoạn 2005 - 2017, khu vực này ghi nhận biên độ lún tới 81 cm, thuộc nhóm nghiêm trọng nhất thành phố. “Tình trạng lún sụp nền đất tại khu vực phường đã được ghi nhận từ nhiều năm trước và không phải là vấn đề mới phát sinh. Khu vực này vốn nằm trong vùng trũng thấp, chịu ảnh hưởng tự nhiên của thủy triều và mực nước biển dâng theo từng mùa, dẫn đến hiện tượng sụt lún nền đất”, ông Lê Minh Nhựt, Phó Chủ tịch UBND phường An Lạc cho biết.
Tương tự, nhiều hộ dân sống ở khu vực bán đảo Thanh Đa (phường 25, quận Bình Thạnh cũ) cũng gặp tình trạng sụt lún. Đặc biệt, khu vực nhà dân ở sát bờ kè Thanh Đa bị sạt lở, kéo theo cây cối và một số hạng mục công trình bị đổ rạp, nghiêng hẳn ra phía sông. Một số hộ dân ở sát mép kè đã được chính quyền địa phương di dời đến nơi an toàn, nhưng vẫn còn nhiều hộ đang chờ phương án di dời. “Hai bức tường nhà tôi trước còn liền nhau, giờ đã có vết nứt, nền gạch bị lún, nhiều chỗ bong tróc, bật lên từng mảng. Điều đáng nói, cứ sau các đợt triều cường dâng cao kết hợp mưa lớn, hiện tượng sạt lở diễn ra nhanh và nghiêm trọng hơn. Các hộ dân sống dọc bờ kè Thanh Đa luôn sống trong tâm trạng bất an, lo lắng. Thời gian tới rất mong chính quyền địa phương, cơ quan chức năng có phương án di dời đến nơi ở mới an toàn và thuận lợi hơn trong sinh hoạt”, bà Cẩm Thị Hoài Giang (53 tuổi, ngụ phường 25, quận Bình Thạnh cũ) phản ánh.
Thông tin về tình trạng sụt lún đang diễn ra ngày càng nghiêm trọng tại Thành phố Hồ Chí Minh, Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, đến cuối năm 2019, một số khu vực trên địa bàn thành phố tiếp tục có hiện tượng sụt lún lớn nhất 31 mm, với diện tích vùng lún nhanh (>15 mm/năm) là 14.775 ha, vùng lún tương đối nhanh (10 - 15 mm/năm) là 22.331 ha, vùng lún trung bình (5 - 10 mm/năm) là 29.560 ha.
Theo Liên đoàn Quy hoạch và điều tra tài nguyên nước miền Nam, giai đoạn 2005 - 2017, TP Hồ Chí Minh lún trung bình gần 2 cm/năm, tổng cộng hơn 23 cm trong 12 năm. Một số khu vực lún vượt 10 cm chỉ trong 10 năm, với tổng diện tích bị hạ thấp địa chất lên đến 239 km2. Kết quả quan trắc giai đoạn 2005 - 2015 cũng cho thấy nhiều khu vực lún mạnh, tập trung tại huyện Bình Chánh, huyện Nhà Bè và các quận Bình Tân, Thủ Đức, 8, 7, 2, 12 cũ.
Khảo sát của Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) mới đây cho thấy, tình trạng sụt lún nền đất ở Thành phố Hồ Chí Minh diễn ra liên tục từ năm 1990 đến nay, với độ lún tích lũy ước tính khoảng 1 m. Tốc độ lún hiện nay khoảng 2 - 5 cm mỗi năm. Riêng những khu vực tập trung các công trình thương mại, tốc độ lún khoảng 7 - 8 cm/năm. Tốc độ lún nền đất cao gấp khoảng hai lần mực nước biển dâng (khoảng 1 cm/năm). Một báo cáo chỉ ra rằng, Thành phố Hồ Chí Minh xếp thứ 2 trong số 10 đô thị ven biển “chìm nhanh” nhất thế giới, chỉ sau Thiên Tân (Trung Quốc). Sụt lún đất kết hợp với triều cường và mực nước biển dâng làm cho Thành phố Hồ Chí Minh có nguy cơ ngày càng “chìm dần” và ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển lâu dài của thành phố trong bối cảnh thích nghi với biến đổi khí hậu.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh, hiện có bốn nguyên nhân chính gây sụt lún. Thứ nhất, các khu vực có tốc độ lún hơn 10 mm/năm thường nằm trên nền địa chất yếu, ngay cả khi không có tác động từ xây dựng, giao thông hay khai thác nước ngầm.
Thứ hai, các khu vực có lưu lượng xe tải, xe bồn, xe container lớn hoặc khu vực có tuyến đường sắt đô thị đi qua cũng thường bị lún nhiều hơn do tác động tải trọng liên tục.
Thứ ba, do nhà ở, chung cư, nhà cao tầng có thể tác động đến bề mặt đất, nhưng nhờ công nghệ móng cọc hiện đại, ảnh hưởng này chủ yếu mang tính tạm thời và nền đất có xu hướng ổn định theo thời gian.
Thứ tư, do khai thác nước ngầm quá giới hạn cho phép hoặc do bị
bê-tông hóa làm cho khả năng bổ cập nước mưa cho nước ngầm giảm đi, làm mực nước ngầm bị hạ thấp gây nên hiện tượng lún nền đất.
Kịch bản và giải pháp tổng thể
Nhằm ngăn ngừa nguy cơ sụt lún đất, PGS, TS Lê Trung Chơn, Viện trưởng Nghiên cứu phát triển bền vững (Trường đại học Tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh) cho biết, thành phố đã có sự quan tâm từ rất sớm. Năm 2010, thành phố đã triển khai dự án quan trắc biến dạng mặt đất khu vực thành phố bằng kỹ thuật INSAR vi phân. Kết quả, TP Hồ Chí Minh đã lập được bản đồ phân vùng lún đất khu vực thành phố và xây dựng hai trạm quan trắc lâu dài về lún mặt đất tại khu công nghiệp Tân Tạo và tại xã Bình Hưng.
Về phía địa phương, theo ông Lê Minh Nhựt, Phó Chủ tịch UBND phường An Lạc có hai giải pháp để giảm độ lún tại phường An Lạc. Đầu tiên là kiểm soát đất nền, gia cố cọc, thay lớp đất yếu bằng các vật liệu có cường độ cao hơn, như cát...; thứ hai, liên quan đến quy hoạch quản lý đô thị, kiểm soát mực nước ngầm. Hiện nay trên địa bàn phường An Lạc không còn khai thác nước ngầm. Đồng thời, phường dự kiến quy hoạch xây dựng theo nền địa chất. Những khu vực đất yếu sẽ không bố trí nhà cao tầng, các công trình lớn để tránh làm gia tăng độ lún.
Về phía ngành chức năng Thành phố Hồ Chí Minh, Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố cho hay, hiện nay, thành phố đã hạn chế cấp phép khai thác nước ngầm, kiểm soát công suất nên tốc độ lún giảm đáng kể và các khu vực khai thác dần ổn định hơn. Cùng với đó, đang thực hiện nhiệm vụ hoàn thiện hệ thống mốc độ cao hạng IV khu vực Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2025 - 2026 phục vụ đa mục đích trong việc quy hoạch, xây dựng, phát triển kinh tế - xã hội, ứng phó với biến đổi khí hậu và an ninh, quốc phòng của thành phố, trong đó có phục vụ mục đích đánh giá hiện tượng sụt lún tại khu vực Thành phố Hồ Chí Minh.
Theo ông Nguyễn Xuân Hoàng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh, sụt lún bề mặt đất là thực tế khách quan mà thành phố phải đối mặt. Hiện thành phố cũng đang đứng trước nguy cơ sụt lún và ngập lụt diện rộng, do đó cần xây dựng hệ thống giám sát và dự báo sụt lún nền đất thường xuyên, áp dụng công nghệ hiện đại, hỗ trợ chính quyền đưa ra quyết sách phù hợp.
Trong khi đó, Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh đang triển khai thực hiện đề tài mô phỏng dự báo biến dạng mặt đất khu vực thành phố và dự án hỗ trợ kỹ thuật thúc đẩy các giải pháp ứng phó với vấn đề sụt lún nền, nhằm đánh giá toàn diện và xác định được những nguyên nhân chủ yếu gây sụt lún nền tại Thành phố Hồ Chí Minh, từ đó sẽ có giải pháp tổng thể để giảm sụt lún nền tại đây. Để theo dõi, đánh giá và hạn chế sụt lún nền, Bộ Tài nguyên và Môi trường đang triển khai dự án hiện đại hóa hệ thống độ cao quốc gia, nhằm xây dựng hệ thống mốc độ cao ổn định lâu dài và xác định độ cao trung bình của mặt nước biển. Dự án triển khai từ năm 2022 - 2025, với việc xây dựng bốn mốc độ cao thế kỷ tại Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, UBND xã Nhuận Đức, Khu văn hóa Láng Le và Nhà thiếu nhi xã Cần Giờ, cùng hai mốc giáp ranh tại tỉnh Đồng Nai và Tây Ninh. Công tác đo thủy chuẩn đã hoàn thành năm 2023, các chu kỳ đo quan trắc tiếp theo diễn ra vào năm 2024 và 2025, sau đó bàn giao dữ liệu cho địa phương khai thác, sử dụng.
