Hai ngày thi khép lại với những cung bậc cảm xúc trái ngược như thế. Hơn 124.000 học sinh Hà Nội vừa hoàn thành kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 công lập không chuyên, kỳ thi vốn được xem là áp lực bậc nhất đối với học sinh phổ thông Thủ đô.
Kỳ thi đông nhất cả nước
Năm nay, Hà Nội tiếp tục là địa phương có số lượng thí sinh dự thi vào lớp 10 đông nhất cả nước với hơn 124.000 học sinh đăng ký dự thi. Thành phố bố trí 224 điểm thi, khoảng 5.300 phòng thi không chuyên cùng 385 phòng thi dự phòng. Gần 17.800 cán bộ, giáo viên, nhân viên được điều động làm nhiệm vụ coi thi, giám sát và phục vụ kỳ thi.
Ngay trong ngày làm thủ tục dự thi, đã có 615 thí sinh vắng mặt. Theo đánh giá của Sở Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) Hà Nội, phần lớn các em đã chủ động lựa chọn hướng đi khác như học nghề, học trường tư thục hoặc các mô hình đào tạo khác sau THCS.
Ở buổi thi môn Ngữ văn sáng 30/5, có gần 123.700 thí sinh dự thi, vắng 390 em. Một thí sinh bị đình chỉ do mang điện thoại vào phòng thi. Buổi thi Ngoại ngữ chiều cùng ngày tiếp tục ghi nhận thêm một trường hợp vi phạm với lỗi tương tự. Cả đợt thi, có bốn thí sinh bị đình chỉ do vi phạm quy chế. Nhìn tổng thể, kỳ thi diễn ra an toàn, nghiêm túc, không xuất hiện sự cố bất thường. Các điểm thi được tăng cường kiểm tra an ninh, hệ thống camera giám sát, phương án cấp điện dự phòng và hỗ trợ y tế cho những trường hợp đặc biệt.
Nhưng điều được nhắc đến nhiều nhất sau mỗi buổi thi vẫn là chất lượng đề thi và áp lực mà học sinh phải trải qua. Trong ba môn thi, Ngữ văn tiếp tục là môn nhận được nhiều sự quan tâm nhất, bởi đây là năm thứ hai Hà Nội áp dụng định hướng sử dụng ngữ liệu ngoài sách giáo khoa.
Theo nhận định của nhiều giáo viên, đề thi bám sát yêu cầu của Chương trình giáo dục phổ thông 2018, hướng tới đánh giá năng lực đọc hiểu, cảm thụ và khả năng trình bày quan điểm của học sinh thay vì kiểm tra khả năng ghi nhớ kiến thức. Với ngữ liệu mở, học sinh không thể dựa vào các bài văn mẫu hay học thuộc lòng để làm bài mà buộc phải đọc, suy nghĩ và bày tỏ chính kiến của mình.
Cô Nguyễn Thu Huyền, giáo viên Ngữ văn tại phường Cầu Giấy cho rằng, đây là tín hiệu tích cực của đổi mới giáo dục. “Những em có thói quen đọc sách, quan tâm đến các vấn đề xã hội và có khả năng diễn đạt sẽ phát huy được thế mạnh. Đề thi tạo cơ hội để học sinh thể hiện góc nhìn riêng thay vì lặp lại những khuôn mẫu có sẵn”, cô Huyền nhận xét.
Tại điểm thi Trường THCS Trần Duy Hưng (phường Yên Hòa), em Đặng Diệp Anh cho biết, em không bất ngờ với cấu trúc đề nhưng dành khá nhiều thời gian cho phần nghị luận. “Đề không khó nhưng thời gian quá ít để học sinh tự cảm nhận một văn bản cho phần đọc hiểu. Sau đó, lại phải làm phần nghị luận văn học và nghị luận xã hội!”, Diệp Anh nói. Anh Nguyễn Tùng Lâm, phụ huynh chờ con tại điểm thi cũng đóng góp: “Tuổi 15, các con chưa được rèn tư duy phản biện, kiến thức xã hội còn quá ít, nên bài văn nghị luận xã hội chưa phù hợp với lứa tuổi THCS”.
Nhiều giáo viên đánh giá ngữ liệu mở góp phần giảm tình trạng học tủ, học lệch, đồng thời khuyến khích học sinh hình thành năng lực đọc hiểu và tư duy phản biện, những kỹ năng ngày càng cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Tuy vậy, cách ra đề này cũng đặt ra không ít yêu cầu mới. Theo một số giáo viên, việc chấm thi cần có hướng dẫn cụ thể và thống nhất để bảo đảm sự công bằng giữa các bài làm có cách tiếp cận khác nhau. Bên cạnh đó, sự chênh lệch về điều kiện học tập, thói quen đọc sách và cơ hội trải nghiệm thực tế giữa các nhóm học sinh cũng có thể ảnh hưởng tới khả năng làm bài.
Theo thầy Trần Đức Minh, giáo viên Ngữ văn tại phường Hai Bà Trưng, đổi mới kiểm tra đánh giá là xu hướng tất yếu nhưng phải đi cùng đổi mới phương pháp dạy học. “Muốn học sinh làm tốt dạng đề mở, các em cần được rèn luyện kỹ năng đọc, kỹ năng viết và khả năng bày tỏ quan điểm từ nhiều năm trước đó, chứ không chỉ trong giai đoạn ôn thi”, thầy Minh nói.
Sau môn Văn, môn Ngoại ngữ buổi chiều 30/5 nhận được nhiều ý kiến trái chiều hơn. Nhiều học sinh rời phòng thi với tâm trạng khá thoải mái vì đề bám sát chương trình học. Những câu hỏi cơ bản giúp học sinh trung bình có thể hoàn thành bài làm. Tuy nhiên, theo nhận định của giáo viên tiếng Anh, đề năm nay giảm các câu hỏi ngữ pháp đơn thuần và tăng yêu cầu vận dụng từ vựng theo ngữ cảnh. Một số câu hỏi đòi hỏi khả năng đọc hiểu, suy luận nên vẫn tạo được độ phân hóa cần thiết.
Cô Phạm Hồng Nhung, giáo viên tiếng Anh tại phường Cầu Giấy, nhận xét đề không quá khó nhưng không dễ đạt điểm tuyệt đối. “Những học sinh học chắc kiến thức cơ bản có thể đạt mức 7-8 điểm. Muốn lên 9 hoặc 10 điểm, các em phải có vốn từ khá tốt và khả năng đọc hiểu linh hoạt”, cô nói. Đây cũng là xu hướng ra đề đang được nhiều địa phương áp dụng, chuyển từ kiểm tra ghi nhớ sang đánh giá năng lực sử dụng ngôn ngữ.
Sáng 31/5, môn Toán trở thành thử thách cuối cùng của các thí sinh.
Theo ghi nhận tại nhiều điểm thi, phần lớn thí sinh đánh giá đề Toán có cấu trúc quen thuộc nhưng độ phân hóa cao ở những câu cuối. Các bài toán vận dụng thực tế và câu hỏi nâng cao tiếp tục là rào cản với nhóm học sinh chỉ đặt mục tiêu vào trường công lập thông thường.
Thầy Nguyễn Mạnh Hùng, giáo viên Toán tại phường Đống Đa, nhận định đề thi giữ được sự cân bằng giữa yêu cầu xét tuyển đại trà và tuyển chọn học sinh có năng lực. “Khoảng 70% đề thi thuộc nhóm kiến thức cơ bản và vận dụng. Phần còn lại dành cho việc phân loại. Đây là điều cần thiết vì áp lực tuyển sinh ở Hà Nội vẫn rất lớn”, thầy Hùng cho biết.
Áp lực thi vào lớp 10 ở Hà Nội đã tồn tại nhiều năm. Trong khi số lượng học sinh liên tục tăng, chỉ tiêu vào các trường công lập vẫn có giới hạn. Điều đó khiến không ít gia đình coi kỳ thi này như một “cửa ải” quan trọng đầu tiên trong hành trình học tập của con.
Cần thêm nhiều con đường để giảm áp lực
Nếu nhìn từ bên ngoài cổng trường, có thể thấy kỳ thi này không chỉ dành cho học sinh.
Tại điểm thi Trường THCS Trần Duy Hưng, chị Nguyễn Thu Lan, phụ huynh ở phường Hoàng Mai, có mặt từ 6 giờ 45 phút sáng dù nhà cách trường chưa đầy 20 phút đi xe. “Tôi biết ngồi đây cũng không giúp được gì cho con nhưng vẫn thấy yên tâm hơn khi chờ đợi”, chị nói.
Hai ngày qua, nhiều phụ huynh gần như gác lại công việc để đưa đón con đi thi. Có người chuẩn bị từng chai nước, hộp sữa; có người thức khuya cùng con ôn tập những ngày cuối. Nỗi lo lớn nhất của họ không hẳn là điểm số. “Tôi chỉ sợ con áp lực quá. Mấy tháng nay cháu ngủ ít hẳn, nhiều hôm học đến gần 12 giờ đêm”, anh Phạm Quốc Tuấn, phụ huynh ở phường Từ Liêm, chia sẻ.
Không ít học sinh lớp 9 phải học thêm nhiều môn cùng lúc, dành phần lớn thời gian ngoài giờ lên lớp cho việc luyện đề. Những cuộc trò chuyện trong gia đình nhiều tháng qua thường xoay quanh điểm số, thứ hạng và nguyện vọng. Áp lực ấy đôi khi khiến cả phụ huynh lẫn học sinh quên rằng, đây chỉ là một trong nhiều ngã rẽ của con đường học tập.
Những năm gần đây, Hà Nội đã có nhiều nỗ lực nhằm giảm sức ép tuyển sinh, từ việc mở rộng mạng lưới trường lớp đến nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp và tăng cơ hội học tập sau THCS. Tuy nhiên, để áp lực thật sự giảm xuống, cần những giải pháp dài hơi hơn.
Đó là tiếp tục đầu tư mở rộng hệ thống trường công lập tại các khu vực có tốc độ tăng dân số cao. Khi khoảng cách giữa nhu cầu và chỉ tiêu được thu hẹp, áp lực cạnh tranh tự nhiên sẽ giảm. Cần thay đổi nhận thức xã hội về giáo dục nghề nghiệp và các loại hình trường học ngoài công lập. Khi phụ huynh và học sinh có nhiều lựa chọn phù hợp, việc không vào được trường công lập sẽ không còn bị xem là thất bại. Các trường THCS cũng cần tăng cường hoạt động hướng nghiệp từ sớm, giúp học sinh hiểu năng lực, sở thích và con đường phù hợp với mình thay vì chỉ chạy theo các trường tốp đầu. Nên nghiên cứu các phương thức đánh giá đa dạng hơn, kết hợp kết quả học tập trong quá trình học với kỳ thi tuyển sinh, nhằm giảm áp lực dồn vào vài ngày thi.
Trong ngày 1/6, các thí sinh sẽ thi môn chuyên nếu dự thi vào các trường THPT chuyên của thành phố.
