Kỳ thi có ý nghĩa đặc biệt, không chỉ để xét công nhận tốt nghiệp mà còn là căn cứ quan trọng phục vụ tuyển sinh đại học, cao đẳng và triển khai nhiều chính sách phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
Áp lực từ quy mô và địa bàn tổ chức mở rộng
Tại Hội nghị trực tuyến toàn quốc về công tác chuẩn bị kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 do Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) tổ chức ngày 2/6, một thông điệp được nhấn mạnh xuyên suốt: Chuẩn bị càng kỹ lưỡng bao nhiêu thì nguy cơ xảy ra sai sót càng được hạn chế bấy nhiêu.
Theo Bộ GD&ĐT, kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 có 1.223.776 thí sinh đăng ký dự thi, tăng hơn 61.600 em so với năm trước. Trong đó, gần 98,5% số thí sinh thực hiện đăng ký trực tuyến. Cả nước bố trí 2.487 điểm thi với gần 50.000 phòng thi. Đây là lần đầu kỳ thi được tổ chức trong điều kiện cả nước đã triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, kỳ thi được tổ chức tại 34 tỉnh, thành phố. Quy mô địa bàn của nhiều địa phương tăng lên đáng kể, kéo theo những yêu cầu hoàn toàn mới về công tác quản lý, vận chuyển đề thi, bố trí điểm thi và điều hành kỳ thi.
Ông Huỳnh Văn Chương, Cục trưởng Quản lý chất lượng (Bộ GD&ĐT) cho biết, nhiều địa phương có số lượng thí sinh tăng đột biến. TP Hồ Chí Minh dự kiến có khoảng 150.000 thí sinh, tăng hơn 50% so với năm 2025. Trong khi đó, tỉnh Ninh Bình sau sắp xếp có quy mô thí sinh tăng khoảng bốn lần so với trước.
Nếu như trước đây nhiều địa phương chỉ phải vận chuyển đề thi trong bán kính vài chục km thì nay khoảng cách có nơi lên tới hàng trăm km. Điều này đòi hỏi các sở giáo dục phải xây dựng phương án tổ chức thi phù hợp với điều kiện mới, bảo đảm mọi khâu vận hành thông suốt.
Phát biểu ý kiến tại hội nghị, Bộ trưởng GD&ĐT Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh: Số lượng thí sinh tăng là một áp lực nhưng thách thức lớn hơn là địa bàn quản lý mở rộng, đòi hỏi công tác phối hợp giữa các lực lượng phải chặt chẽ, nhịp nhàng hơn.
Bên cạnh yếu tố tổ chức, nguy cơ thiên tai cũng là vấn đề được đặt ra. Kỳ thi diễn ra vào cuối tháng 6, thời điểm nhiều địa phương bước vào mùa mưa bão. Theo dự báo của cơ quan khí tượng, năm nay thời tiết có thể diễn biến phức tạp với nắng nóng kéo dài, dông lốc, mưa lớn cục bộ, thậm chí nguy cơ lũ quét ở khu vực miền núi phía bắc. Từ kinh nghiệm những năm trước, Bộ GD&ĐT yêu cầu tất cả địa phương xây dựng kịch bản dự phòng đối với các tình huống thiên tai, mất điện, ách tắc giao thông hoặc các sự cố bất thường khác.
Một thách thức khác là tình trạng gian lận thi cử bằng thiết bị công nghệ cao. Những năm gần đây, cơ quan công an liên tục phát hiện các đường dây mua bán thiết bị nghe siêu nhỏ, camera ngụy trang hoặc thiết bị truyền tin tinh vi phục vụ gian lận thi cử. Đặc biệt, kỳ thi năm 2025 đã ghi nhận các trường hợp sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ gian lận. Các phương thức gian lận sử dụng thiết bị siêu nhỏ và ứng dụng AI buộc lực lượng làm thi phải nâng cao năng lực phát hiện, xử lý tình huống ngay tại phòng thi.
“6 rõ” để không xảy ra lúng túng
Một trong những nội dung được nhấn mạnh nhiều lần tại hội nghị là yêu cầu thực hiện nguyên tắc “6 rõ”. Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, mọi nhiệm vụ trong tổ chức kỳ thi phải được phân công theo hướng rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian và rõ kết quả.
Đây không chỉ là yêu cầu về mặt hành chính mà còn là giải pháp nhằm hạn chế tối đa những khoảng trống trách nhiệm trong bối cảnh bộ máy tổ chức tại địa phương có nhiều thay đổi. Bộ trưởng yêu cầu các địa phương rà soát toàn bộ các khâu từ in sao, vận chuyển, bảo quản đề thi, coi thi, chấm thi đến công tác thanh tra, kiểm tra. Đặc biệt, công tác nhân sự phải được chuẩn bị kỹ lưỡng. Không chỉ những cán bộ lần đầu tham gia kỳ thi mà cả những người đã có kinh nghiệm cũng phải được tập huấn đầy đủ để nắm chắc quy trình, tránh tâm lý chủ quan.
Tại TP Hồ Chí Minh, địa phương có số lượng thí sinh đông nhất cả nước, công tác chuẩn bị được triển khai từ nhiều tháng trước. Ông Nguyễn Văn Hiếu, Giám đốc Sở GD&ĐT TP Hồ Chí Minh cho biết, thành phố tổ chức 246 điểm thi với hơn 6.000 phòng thi. Khoảng 25.000 cán bộ, giáo viên, nhân viên được huy động phục vụ kỳ thi. Điểm đáng chú ý là khoảng cách vận chuyển đề thi hiện nay đã tăng lên rất nhiều sau khi địa bàn được mở rộng. Có những khu vực cách trung tâm tới gần 200 km. Đơn cử như đặc khu Côn Đảo, thành phố xây dựng nhiều phương án vận chuyển đề thi bằng đường hàng không cũng như các phương án dự phòng khác để bảo đảm an toàn tuyệt đối.
Tại nhiều địa phương miền núi, các phương án hỗ trợ thí sinh vùng sâu, vùng xa cũng được chuẩn bị sẵn sàng. Các sở giáo dục phối hợp với công an, y tế, điện lực và chính quyền cơ sở để xử lý kịp thời những tình huống phát sinh.
Tập trung chống gian lận bằng công nghệ cao
Một nội dung thu hút nhiều sự quan tâm tại hội nghị là giải pháp phòng chống gian lận bằng thiết bị công nghệ cao và AI. Theo đại diện Cục An ninh chính trị nội bộ (A03), Bộ Công an đã chủ động triển khai các biện pháp nghiệp vụ từ sớm nhằm bảo đảm an ninh, an toàn cho kỳ thi. Các địa phương được khuyến nghị sử dụng thiết bị kỹ thuật chuyên dụng để phát hiện các thiết bị gian lận. Đồng thời, lực lượng công an sẽ phối hợp tập huấn cho cán bộ coi thi nhận diện các thủ đoạn mới.
Không chỉ tập trung vào thiết bị công nghệ, ngành giáo dục cũng tăng cường tuyên truyền để học sinh hiểu rõ hậu quả pháp lý của các hành vi gian lận. Trước mỗi buổi thi, cán bộ coi thi sẽ nhắc nhở kỹ quy định về vật dụng được phép mang vào phòng thi, tránh trường hợp thí sinh vô tình mang điện thoại hoặc thiết bị điện tử vào phòng thi dẫn đến vi phạm quy chế.
Một tín hiệu tích cực được Bộ GD&ĐT ghi nhận từ dữ liệu đăng ký dự thi năm nay là sự thay đổi rõ nét trong xu hướng lựa chọn môn học. Nếu như trước đây học sinh thường tập trung vào một số tổ hợp truyền thống thì nay cơ cấu lựa chọn đa dạng hơn rất nhiều.
Việc số lượng thí sinh đăng ký các môn Tin học, Công nghệ công nghiệp, Công nghệ nông nghiệp tăng mạnh được nhiều chuyên gia giáo dục xem là tín hiệu tích cực của Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Thay vì tập trung vào một số tổ hợp quen thuộc phục vụ tuyển sinh đại học như trước đây, học sinh đang có xu hướng lựa chọn môn học theo năng lực, sở trường và định hướng nghề nghiệp. Đây cũng là mục tiêu mà chương trình giáo dục mới hướng tới: Tăng cường phân hóa, phát huy năng lực cá nhân và gắn việc học với nhu cầu của thị trường lao động.
Theo các giáo viên, việc học sinh lựa chọn môn học ngày càng đa dạng cho thấy tư duy chọn nghề đã có sự thay đổi tích cực, thay vì chạy theo những tổ hợp cố định như trước đây.
Những ngày này, tại các trường THPT, không khí ôn tập đang bước vào giai đoạn cao điểm. Các nhà trường tập trung củng cố kiến thức nền tảng, rèn kỹ năng làm bài, đồng thời tư vấn tâm lý để học sinh giữ tinh thần ổn định.
Cô Hoàng Thị Thanh Huyền, giáo viên Trường THPT Kim Liên (Hà Nội) cho rằng, điều quan trọng nhất lúc này là giúp học sinh tự tin. Cô chia sẻ: “Giai đoạn này không phải lúc học sinh học thêm thật nhiều kiến thức mới mà là hệ thống lại những nội dung trọng tâm, giữ tâm lý ổn định và sức khỏe tốt nhất trước kỳ thi”. Đồng quan điểm, nhiều phụ huynh cho biết, điều họ mong muốn nhất không phải là điểm số thật cao mà là con em mình bước vào kỳ thi với tâm thế bình tĩnh, tự tin.
Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 diễn ra trong điều kiện có nhiều thay đổi về quy mô và tổ chức, song mục tiêu xuyên suốt vẫn không thay đổi: Bảo đảm một kỳ thi an toàn, nghiêm túc, công bằng, khách quan, tạo cơ sở tin cậy cho xét tốt nghiệp, tuyển sinh và góp phần nâng cao chất lượng giáo dục.
So với năm 2025, số thí sinh đăng ký thi môn Lịch sử tăng hơn 71.000 em; Vật lý tăng hơn 35.000 em; Giáo dục kinh tế và pháp luật tăng gần 33.000 em. Đáng chú ý, môn Tin học tăng tới 142% (đạt 18.691 thí sinh đăng ký); Công nghệ công nghiệp tăng 205% (đạt 7.402 thí sinh); Công nghệ nông nghiệp tăng hơn 41% (31.091 thí sinh).
