Trong lĩnh vực y tế, Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV nhấn mạnh nhiệm vụ: “Xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về y tế, sổ sức khỏe điện tử của người dân”, từng bước hình thành hệ thống y tế số hiện đại, liên thông và lấy người dân làm trung tâm phục vụ.
"Bệnh viện không giấy tờ”
Chuyển đổi số đang làm thay đổi cách người dân đi khám bệnh mỗi ngày. Bà Nguyễn Thị Mai (63 tuổi, Ninh Bình), điều trị tăng huyết áp và tim mạch nhiều năm tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội cho biết, trước đây mỗi lần đi khám bà phải mang theo cả túi hồ sơ gồm đơn thuốc, phim chụp, kết quả xét nghiệm. “Có lần quên giấy xét nghiệm ở nhà, tôi phải làm lại từ đầu, vừa mất thời gian vừa tốn kém. Giờ chỉ cần quét căn cước là bác sĩ đã có toàn bộ lịch sử khám bệnh”, bà Mai nói.
Tại nhiều cơ sở y tế hiện nay, người bệnh không còn phải cầm phim X-quang chạy từ phòng này sang phòng khác hay lo thất lạc kết quả xét nghiệm. Nhiều thủ tục được thực hiện ngay trên môi trường số.
Tại Bệnh viện Bạch Mai, người bệnh có thể đăng ký khám trực tuyến, thanh toán viện phí không dùng tiền mặt, tra cứu kết quả xét nghiệm qua điện thoại. Hệ thống lưu trữ và truyền tải hình ảnh y khoa (PACS) giúp bác sĩ xem trực tiếp phim chụp trên hệ thống thay vì in phim như trước.
Ths, BSNT Giáp Thị Minh Nguyệt, bác sĩ chuyên khoa tim mạch cho biết, trước đây chỉ riêng việc chờ in phim CT hoặc MRI cũng mất khá nhiều thời gian. Nay hình ảnh được truyền trực tiếp lên hệ thống, bác sĩ các khoa có thể hội chẩn ngay, vừa giảm thời gian chờ vừa tiết kiệm chi phí cho người bệnh.
Không chỉ thuận tiện hơn cho bệnh nhân, chuyển đổi số còn giúp thay đổi cách vận hành trong bệnh viện. Một ca bệnh phức tạp giờ đây có thể được hội chẩn nhanh giữa nhiều chuyên khoa mà không cần luân chuyển hồ sơ giấy như trước.
Nhiều năm qua, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội được xem là một trong những đơn vị đi đầu về chuyển đổi số y tế. Bệnh viện đã xây dựng hệ thống quản lý đồng bộ từ đăng ký khám trực tuyến, bệnh án điện tử, lưu trữ hình ảnh số đến khám, chữa bệnh từ xa. Người dân có thể đặt lịch khám trước qua ứng dụng hoặc tổng đài, giảm đáng kể thời gian chờ đợi.
Ths, BSNT Vũ Thị Phương Thảo, Phó Trưởng khoa Nội tiết cho biết, trước kia việc tìm lại hồ sơ cũ của bệnh nhân mất khá nhiều thời gian, đặc biệt với các bệnh mạn tính phải theo dõi lâu dài. “Nay bác sĩ có thể xem ngay lịch sử khám, thuốc đã sử dụng, kết quả xét nghiệm cũ trên máy tính. Điều này giúp hạn chế sai sót và theo dõi điều trị liên tục hơn”, bác sĩ Thảo chia sẻ.
Hiện bệnh viện đã triển khai đồng bộ hệ thống HIS-LIS-PACS, quản lý bệnh án điện tử và sổ khám bệnh điện tử. Ở nhiều khoa điều trị nội trú, hình ảnh quen thuộc những xe hồ sơ giấy dày cộp gần như không còn. Chỉ với máy tính bảng hoặc máy tính tại buồng bệnh, bác sĩ có thể cập nhật diễn biến điều trị, chỉ số sinh tồn hay đơn thuốc của bệnh nhân theo thời gian thực.
Theo lộ trình của Bộ Y tế, các bệnh viện trên toàn quốc phải hoàn thành triển khai hồ sơ bệnh án điện tử trước ngày 30/9/2025; các cơ sở khám, chữa bệnh khác hoàn thành chậm nhất vào cuối năm 2026. Điều đó đồng nghĩa mô hình “bệnh viện không giấy tờ” sẽ dần trở thành xu hướng chủ đạo của hệ thống y tế.
Chuyển đổi số giờ không còn là câu chuyện riêng của các bệnh viện lớn. Tại Bệnh viện Đa khoa Đức Giang (Hà Nội), chuyển đổi số đã giúp giảm đáng kể thời gian khám, chữa bệnh. Thời gian khám trung bình hiện chỉ còn khoảng 1,5 giờ. Người dân có thể sử dụng thẻ bảo hiểm y tế điện tử qua ứng dụng VssID, xác thực bằng VNeID hoặc nhận diện khuôn mặt khi làm thủ tục.
Ông Nguyễn Văn Ái (72 tuổi, phường Bồ Đề, Hà Nội), bệnh nhân phổi tắc nghẽn mạn tính điều trị định kỳ tại bệnh viện cho biết, trước đây ông thường phải đi từ sáng sớm để xếp hàng lấy số. “Bây giờ tôi đặt lịch trước trên điện thoại, đến nơi quét căn cước là xong. Người già như chúng tôi đỡ vất vả hơn nhiều”, ông nói.
Không chỉ khâu tiếp đón, nhiều hoạt động điều trị tại Bệnh viện Đức Giang cũng đã được số hóa. Gần 90% phim X-quang không còn in phim giấy; đa số bệnh nhân nội trú thanh toán viện phí trực tuyến ngay tại giường bệnh. Điều dưỡng Nguyễn Thị Mai Hoa chia sẻ: “Trước đây có những bệnh nhân lớn tuổi phải cầm cả túi giấy tờ đi giữa các phòng khám rất cực. Nay dữ liệu đã lưu trên hệ thống, bác sĩ chỉ cần mở máy tính là có thể xem toàn bộ kết quả”.
Hình thành cơ sở dữ liệu quốc gia về y tế
Nếu sổ sức khỏe điện tử là phần người dân dễ nhìn thấy nhất của chuyển đổi số y tế thì phía sau đó là quá trình xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về y tế, nền tảng quan trọng của hệ thống y tế số.
Theo Bộ Y tế, cơ sở dữ liệu này sẽ tích hợp và liên thông nhiều nhóm dữ liệu lớn như khám, chữa bệnh, bảo hiểm y tế, tiêm chủng, đơn thuốc điện tử, bệnh truyền nhiễm, dược phẩm, trang thiết bị y tế… Hiện ngành y tế đang kết nối dữ liệu với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư thông qua căn cước công dân gắn chip và ứng dụng VNeID.
Tại nhiều bệnh viện, người dân đã có thể dùng căn cước công dân thay cho thẻ bảo hiểm y tế (BHYT) giấy khi khám, chữa bệnh. Khi quét mã định danh, hệ thống sẽ truy xuất thông tin bảo hiểm và lịch sử khám, chữa bệnh liên quan.
Theo Bộ Y tế, hầu hết cơ sở khám, chữa bệnh BHYT trên cả nước đã triển khai khám, chữa bệnh bằng căn cước công dân gắn chip; hàng tỷ lượt dữ liệu khám, chữa bệnh đã được liên thông với hệ thống giám định BHYT. Đơn thuốc điện tử cũng đang được triển khai rộng rãi tại nhiều bệnh viện và nhà thuốc. Sau đại dịch Covid-19, dữ liệu tiêm chủng toàn dân cũng được số hóa với quy mô lớn, tạo nền tảng quan trọng cho quản lý sức khỏe cộng đồng.
Ông Nguyễn Trường Nam, Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin y tế quốc gia cho rằng, trước đây ngành y tế chủ yếu thống kê thủ công nên dữ liệu có độ trễ lớn. Khi cơ sở dữ liệu quốc gia về y tế được hoàn thiện, việc quản lý sẽ chuyển mạnh sang điều hành bằng dữ liệu thời gian thực.
Theo các chuyên gia, khi dữ liệu được kết nối đồng bộ, ngành y tế có thể xây dựng “bản đồ sức khỏe số” của người dân theo từng vùng miền và nhóm bệnh tật. Từ đó giúp phát hiện sớm nguy cơ dịch bệnh, theo dõi bệnh không lây nhiễm và hoạch định chính sách y tế sát thực tế hơn.
Dù đạt nhiều kết quả tích cực, chuyển đổi số y tế vẫn còn không ít khó khăn. Ở nhiều cơ sở y tế tuyến huyện, tuyến xã, hạ tầng công nghệ thông tin vẫn thiếu đồng bộ; nhân lực công nghệ còn mỏng. Việc liên thông dữ liệu giữa các phần mềm cũng chưa thật sự thông suốt. Đặc biệt, bảo mật dữ liệu cá nhân là vấn đề được đặt ra ngày càng cấp thiết. Hồ sơ sức khỏe là dữ liệu nhạy cảm, đòi hỏi hệ thống bảo vệ nghiêm ngặt và cơ chế phân quyền chặt chẽ.
Từ những cuốn sổ y bạ giấy đến hồ sơ sức khỏe điện tử toàn dân là bước chuyển lớn của ngành y tế. Khi dữ liệu được kết nối đồng bộ, người dân sẽ thuận tiện hơn trong khám, chữa bệnh, còn cơ quan quản lý có thêm công cụ điều hành hiệu quả. Đó cũng là nền tảng quan trọng để xây dựng hệ thống y tế hiện đại, minh bạch, lấy người dân làm trung tâm.
Bên cạnh đó, chuyển đổi số cũng đòi hỏi thay đổi thói quen làm việc của đội ngũ y tế. Không ít nhân viên y tế lớn tuổi ban đầu gặp khó khăn khi sử dụng phần mềm hay ký số điện tử. Tuy nhiên, theo nhiều bác sĩ, khi hệ thống vận hành ổn định, áp lực hành chính giảm đi đáng kể, giúp nhân viên y tế có thêm thời gian dành cho người bệnh.
