Dù cơ hội ngoại giao được để ngỏ, khu vực này đang đứng trước một ngưỡng cửa nguy hiểm, nơi mà chỉ một quyết định sai lầm dù nhỏ nhất cũng đủ để kích hoạt một chuỗi phản ứng dây chuyền gay gắt dẫn đến cuộc chiến tranh toàn diện, quy mô lớn.
Mỹ và Iran đang bị cuốn vào vòng xoáy đối đầu mới, bắt nguồn từ làn sóng biểu tình tại Iran hồi cuối tháng 12/2025 nhằm phản đối lạm phát tăng cao, khiến quốc gia Trung Đông này chao đảo trong khủng hoảng. Trong bối cảnh đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố cân nhắc các “lựa chọn rất cứng rắn”, bao gồm khả năng triển khai hành động quân sự nhằm vào Iran, do lo ngại về các biện pháp trấn áp người biểu tình. Tuyên bố này ngay lập tức kích hoạt phản ứng gay gắt của Iran.
Mối quan hệ Mỹ-Iran sau đó chứng kiến hàng loạt diễn biến theo chiều hướng nguy hiểm. Washington điều động nhóm tàu sân bay USS Abraham Lincoln tới Trung Đông và cảnh báo sẽ có biện pháp quân sự nếu Tehran tiếp tục mạnh tay với người biểu tình. Về phần mình, Iran tuyên bố sẵn sàng đáp trả không giới hạn. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) khẳng định “ngón tay đã ở trên cò súng”.
Các động thái phô trương sức mạnh quân sự dồn dập, những “lằn ranh đỏ” mong manh dễ bị vượt qua đang khiến tình hình khu vực Trung Đông như “chỉ mành treo chuông”. Cả Mỹ và Iran đều bày tỏ sẵn sàng đàm phán về thỏa thuận hạt nhân như một cơ hội lớn để giảm sức nóng cho thùng thuốc súng đang trực chờ phát nổ, nhưng thực tế cho thấy, không gian chiến lược cho cả hai kiểm soát căng thẳng đang rất hẹp, do thiếu hụt lòng tin lẫn nhau.
Chính Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi cũng thừa nhận với truyền thông rằng Tehran đã mất niềm tin vào Mỹ với tư cách là một đối tác đàm phán. Điều này không khó hiểu khi cách đây hơn nửa năm, vào tháng 6/2025, Mỹ cùng Israel tiến hành các cuộc không kích nhằm vào cơ sở hạt nhân của Iran, giữa lúc đàm phán hạt nhân giữa Mỹ và Iran đang được thúc đẩy tại Oman.
Trong cuộc đối đầu giữa Mỹ và Iran, Israel là nhân tố can dự chính, bị cho là có thể làm phức tạp thêm tình hình. Israel vừa tiến hành tập trận chung với Mỹ tại Biển Đỏ trong bối cảnh căng thẳng khu vực tiếp tục gia tăng. Iran tuyên bố, trong trường hợp nước này bị tấn công, Israel cũng như toàn bộ căn cứ và tàu quân sự của Mỹ trong khu vực sẽ trở thành mục tiêu hợp pháp của nước Cộng hòa Hồi giáo.
Có ý kiến nhà quan sát quốc tế cho rằng, việc công khai các lựa chọn quân sự là một phần chiến lược của Washington nhằm gia tăng sức ép lên Tehran, buộc Nhà nước Hồi giáo này phải quay lại bàn đàm phán về thỏa thuận hạt nhân, với những ưu thế nghiêng về phía Xứ Cờ hoa. Nói cách khác, những tuyên bố cứng rắn và sự phô trương sức mạnh quân sự chủ yếu mang tính răn đe nhằm tăng đòn bẩy cho biện pháp ngoại giao. Mục tiêu lớn của Mỹ vẫn là ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân.
Dù là hai cực chính trong cuộc đối đầu gay gắt tại Trung Đông, Mỹ và Iran vẫn đang bị cản trở bởi các yếu tố kinh tế, chính trị, ngoại giao… để có thể đẩy cuộc đối đầu thành chiến tranh toàn diện. Chính trường Mỹ lâu nay luôn chia rẽ về một chiến dịch quân sự nhằm vào Iran. Bất kỳ hoạt động quân sự nào nhằm vào Iran cũng hoàn toàn có thể kéo theo phản ứng mạnh từ các đồng minh của Mỹ trong khu vực. Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE), đồng minh của Mỹ, tuyên bố sẽ không cho phép tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran từ lãnh thổ UAE. Ở phía bên kia, Iran cũng phải cân nhắc về những tổn thất nếu sa chân vào một cuộc xung đột, khi các lệnh trừng phạt kinh tế áp đặt lên nước này lâu nay đã bóp nghẹt đời sống người dân.
Các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran, nếu diễn ra, cũng sẽ chênh vênh trên lằn ranh xung đột. Đằng sau những tuyên bố có phần hòa dịu để mở đường cho đối thoại vẫn là những hành động mang tính răn đe quân sự dồn dập. Trung Đông vẫn đứng trước ngưỡng cửa nguy hiểm, khi triển vọng hạ nhiệt căng thẳng thông qua ngoại giao còn thấp do khác biệt chiến lược và sự thiếu vắng lòng tin nghiêm trọng giữa Mỹ và Iran.
