Người phụ nữ Pác Bó được đặt tên theo tên quê hương Bác Hồ

Đó là bà Vương Thị Kim Liên, dân tộc Nùng, quê bản Pác Bó, xã Trường Hà, huyện Hà Quảng (nay là xã Trường Hà - tỉnh Cao Bằng), vợ Đại tá Dương Đại Lâm - nguyên Phó Chính ủy Quân khu 1.

Bà Vương Thị Kim Liên trong tranh “Ông Ké Kách mệnh về Pác Bó năm 1941” của họa sĩ Thế Vỵ - Ảnh Kiều Mai Sơn chụp lại.
Bà Vương Thị Kim Liên trong tranh “Ông Ké Kách mệnh về Pác Bó năm 1941” của họa sĩ Thế Vỵ - Ảnh Kiều Mai Sơn chụp lại.

Từ bức tranh “Ông Ké Kách mệnh về Pác Bó năm 1941”

Tháng 8/2025, cụ Lê Phú người đại đội trưởng đầu tiên Đại đội Ký Con (tiền thân của Trung đoàn 66 - Sư đoàn 304 hiện nay) chuyển cho tôi một số tư liệu cụ cẩn thận gìn giữ từ nhiều năm. Sắp bước sang tuổi 101 (cụ Lê Phú sinh năm 1925), cụ nói với tôi, quỹ thời gian của cụ không còn nhiều, ngày ra đi “về cõi Bác Hồ” bất cứ lúc nào, con gái cụ là bác sĩ cũng dặn dò như vậy để người thân sẵn sàng tâm lý, không bi lụy. Trong những tư liệu tôi được nhận, có tạp chí “Sách & đời sống”, số tháng 8.2005, bút tích họa sĩ Thế Vỵ tặng cụ Lê Phú, kể chuyện hành trình vẽ bức tranh “Ông Ké Kách mệnh về Pác Bó năm 1941” mà ông dày công nghiên cứu, gần 40 năm mới hoàn thành.

Theo lời họa sĩ Thế Vỵ kể, năm 1956 ông lên Pác Bó, gặp anh em ông Dương Đại Phong, Dương Đại Lâm, Dương Đại Hoa. Đặc biệt, bà vợ ông Dương Đại Lâm, người dân tộc Nùng, thường đem thức ăn tiếp tế cho Bác Hồ những ngày hoạt động bí mật ở Pác Bó. Bà được Ông Ké lấy tên ngôi làng của mình đặt cho là Vương Thị Kim Liên. Bức tranh sơn mài “Ông Ké Kách mệnh về Pác Bó năm 1941” của họa sĩ Thế Vỵ hoàn thành năm 1994, được trao Huy chương bạc (không có Huy chương vàng) tại Triển lãm Mỹ thuật toàn quốc (1995).

Đầu xuân Bính Ngọ (2026), tôi về Pác Bó. Bước chân vào ngôi nhà xưa của anh em ông Dương Đại Lâm, trên tường treo trang trọng Bằng Có công với nước do Thủ tướng Chính phủ Phạm Văn Đồng ký tặng cụ Dương Văn Đình: “Đã nêu cao tinh thần yêu nước, tích cực đấu tranh chống đế quốc và bảo vệ Cách mạng…”.

Tròn 85 năm ngày lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc - Chủ tịch Hồ Chí Minh - Ông Ké về nơi đây sau 30 năm xa đất nước (5/6/1911 - 28/1/1941), cảnh vật có nhiều đổi thay. Ngay như ngôi nhà của cụ Dương Văn Đình, người anh kết nghĩa với Ông Ké, thân sinh của anh em ông Dương Đại Lâm, đổi thay cũng nhiều. Theo phong tục người Nùng nơi đây, cha mẹ ở với con trai út, cụ Dương Văn Đình ở với ông Dương Đại Hoa, giờ đây cháu nội ông Dương Đại Hoa đang ở trong ngôi nhà vách và mái dựng tạm bằng tôn. Hỏi về bà Vương Thị Kim Liên, gia đình cho biết bà chuyển về Thái Nguyên cùng con trai út Dương Bằng Hà từ hơn 50 năm trước.

Đặc ân của “Cống Hồ”

Từ Cao Bằng, tôi xuôi về Thái Nguyên tìm gặp Thượng tá Dương Chí Bằng Hà (tên thường gọi là Dương Bằng Hà) cán bộ hưu trí Quân khu 1. Sắp sang tuổi 75, ông Bằng Hà xúc động khi ôn lại kỷ niệm - mà ông gọi là đặc ân của “Cống Hồ” (ông nội Hồ Chí Minh) - với gia đình mình.

“Cha mẹ tôi (ông bà Dương Đại Lâm - Vương Thị Kim Liên) vẫn dặn anh chị em chúng tôi, người ngoài gọi là Bác Hồ, hay gọi là Hồ Chủ tịch, còn các con phải gọi bằng cống (tiếng Nùng nghĩa là ông nội); vì ông nội của các con (cụ Dương Văn Đình) đã được cống Hồ nhận làm anh kết nghĩa”.

Nhìn lên bản sao bức tranh “Ông Ké Kách mệnh về Pác Bó năm 1941” (bản chính được trao tặng gia đình ông Dương Đại Hoa ở Pác Bó) ông Bằng Hà bồi hồi nhớ những kỷ niệm về cha mẹ được “cống Hồ” đặt tên. Trong nhà hiện nay không ai còn biết tên cái của cha bác mình mà chỉ nhớ tên do Bác Hồ đặt cho 5 anh em trai (con cụ Dương Văn Đình) là Dương Đại Phong (con cả), Dương Đại Vinh, Dương Đại Long, Dương Đại Lâm và Dương Đại Hoa.

Sinh thời, bà Vương Thị Kim Liên kể lại trong hồi ký “Những ngày theo Bác” (NXB Việt Bắc, 1971): Đầu năm 1941, giữa những ngày đông giá lạnh, bà được ông Dương Đại Lâm dẫn vào hang Pác Bó giới thiệu với Ông Ké. Lần gặp đầu tiên, Ông Ké đã niềm nở và tươi cười nói chuyện với bà bằng tiếng dân tộc, khiến bà ngạc nhiên hỏi chồng: “Ông cụ là người dân tộc Nùng mình à?”. Ông Đại Lâm không nói gì, chỉ nhìn vợ cười. Còn Ông Ké hỏi bà: “Tên cháu là gì?”.

Bà ngập ngừng trả lời: “Tên cháu là Vương Thị Hú ạ!”.

“Tên cháu là Vương Thị Hú thì gọi hơi khó - ông Ké nói - từ nay đổi lại là Vương Thị Kim Liên, cháu đồng ý không?”.

Chưa rõ ý nghĩa của tên gọi mới song bà vẫn đồng ý. Qua lần đầu được gặp, bà Kim Liên thấy ở Ông Ké tình thương đầm ấm như một người cha trong gia đình. Từ đó, hằng ngày bà được tổ chức cho phép bí mật mang cơm nước tiếp tế cho Ông Ké. Mỗi lần được gặp như vậy, Ông Ké lại tranh thủ dạy bà học văn hóa và lòng yêu nước, yêu cách mạng. Dần dần bà được Ông Ké giới thiệu vào Mặt trận Việt Minh và tham gia công tác phụ nữ, do Ông Ké trực tiếp hướng dẫn.

Cách mạng Tháng Tám 1945 thắng lợi, bà Vương Thị Kim Liên cùng gia đình mới được biết Ông Ké đó chính là Chủ tịch Hồ Chí Minh. Bà có vinh dự được mang tên quê nội của Người. Mùa xuân năm 1946, ông Dương Đại Lâm cũng trúng cử trở thành Đại biểu Quốc hội đầu tiên của tỉnh Cao Bằng. Ông được về Hà Nội họp Quốc hội và gặp lại Ông Ké - Chủ tịch Hồ Chí Minh trong mùa xuân độc lập đầu tiên.

Mồng 5 Tết Tân Sửu (20/2/1961), Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm Pác Bó. Bà Vương Thị Kim Liên kể lại: Bác vừa bước vào nhà, liền hỏi bằng tiếng Nùng: “Kim Liên dú tầư?” (Kim Liên đâu rồi?).

Bà mừng rỡ ra chào Bác. Bác hỏi bà bấy lâu công tác gì? Bà trả lời hiện làm bí thư phụ nữ xã vì chữ nghĩa ít quá. Bác động viên: “Bổ túc Kim Liên ạ!”.

Rồi Bác hỏi chuyện riêng: “Mì kỉ lai cần lục dá?” (Có mấy con rồi?).

Bà Kim Liên thưa: “Lục mì slí cần lục, slam chài, nhình đeo” (Con có bốn người con, ba trai, một gái).

Bác dặn dò bà như người cha dặn con gái 20 năm trước: “Gầu nọi lục, công tac đây hơn” (Nuôi con ít công tác tốt hơn).

Trưa hôm ấy vào thăm lại hang Cốc Bó, suối Lê-nin, núi Các-Mác xong, Bác về nhà cụ Dương Văn Đình dùng cơm, tuy nhà chật nhưng có không khí gia đình. Cụ Đình đã mất, ông Đại Lâm trực cơ quan Quân khu ở Thái Nguyên, bà Kim Liên được ngồi cạnh tiếp thức ăn và nghe Bác vui vẻ nói chuyện: “Hồi ấy Kim Liên chưa biết chữ, nói tiếng phổ thông chưa thạo. Đại Lâm là du kích nay là Đại tá Phó Chính uỷ Quân khu. Các cháu nay cháu đại học, cháu là sĩ quan...”.

Cơm xong, Bác đang trò chuyện thì đã có tiếng máy bay trực thăng từ từ đậu xuống, ngay trước cánh đồng Pác Bó. Ông Hoàng Hữu Kháng - Cục trưởng Cục Cảnh vệ vào báo cáo Bác trời đã sang chiều, xin Bác về sớm kẻo sương mù xuống, khó về.

Bà Kim Liên kêu lên: “Cha ơi! Cha về phép ít thế, cả nhà đã kịp nói chuyện gì đâu?”.

Chủ tịch Hồ Chí Minh an ủi: “Bác rất muốn ở lâu với gia đình và dân bản nhưng Chính phủ có nhiều việc, lại cho máy bay đón, nên phải về thôi”. Lúc ra về Người dặn: “Khi nào được rỗi, Kim Liên về Hà Nội chơi với Bác”.

Bận việc nhà, việc xã, bà Kim Liên chưa có dịp nào về Hà Nội được. Năm 1968, một đồng chí Phó Chủ tịch Quốc hội lên thăm Pác Bó, Bác gửi cho bà Kim Liên hai thước vải hoa. Vải ấy, ông Bằng Hà nhớ rõ, được mẹ cắt may quần áo nhưng bà chỉ mang ra mặc trong ngày lễ như sinh nhật “Cống Hồ” 19/5 hoặc Quốc khánh 2/9 xong bà Kim Liên lại cất đi.

“Khi mẹ tôi qua đời, biết đây là bộ quần áo mẹ rất quý, anh em chúng tôi đã chôn cất theo mẹ sang thế giới bên kia”, Thượng tá Dương Chí Bằng Hà bồi hồi.

Có thể bạn quan tâm

Nghịch lý phí chồng phí

Tôi ở chung cư. Hầm để ô-tô chứa được khoảng 140 chiếc. Ngày nắng ráo, hầm xe còn già nửa. Nhưng mấy hôm nay mưa rả rích suốt, căn hầm gần như trống không. Mua xe mà chỉ được dùng “dè sẻn” khi mưa gió, rét buốt, ấy là cái khổ của nhiều người ở một đô thị quá đông đúc, phố nào cũng “cấm đỗ, cấm dừng” như Hà Nội.

Thiếu tá Trương Mai Hoa và Đại úy Đặng Thị Thanh Phượng được vinh dự đứng trong hàng ngũ của Đảng.

Vinh dự dưới cờ Đảng ở Bentiu

Với các quân nhân đang thực hiện nhiệm vụ tại Phái bộ gìn giữ hòa bình LHQ ở Nam Sudan, việc được đứng trong hàng ngũ của Đảng là một dấu mốc đặc biệt trong cuộc đời quân ngũ và quá trình phấn đấu của mỗi đồng chí.

Trừng phạt và nhân văn

Gần 100 lỗi vi phạm, trong đó có 96 lỗi vi phạm giao thông và tổng tiền phạt 474,6 triệu đồng là hậu quả một lái xe ở xã Xuân Lũng (Phú Thọ) phải gánh chịu do thiếu ý thức tuân thủ pháp luật. Người này rơi vào tình trạng “khóc dở, mếu dở” khi bị phạt số tiền lớn gấp nhiều lần giá trị chiếc ô-tô “cà tàng” của mình.

Cụ Phí Văn Bái (1914-2014).

Báo Khởi nghĩa và Tuốt kiếm, trước Tổng khởi nghĩa ở Hà Nội

Ngay trước ngày Tổng khởi nghĩa 19/8/1945 ở Hà Nội đã xuất hiện hai tờ báo của mặt trận Việt Minh có tên gọi Khởi nghĩa và Tuốt kiếm. Một trong hai người chủ nhiệm kiêm chủ bút đầu tiên là cụ Phí Văn Bái (1914-2014), sinh thời trú tại đường Trường Chinh, Thành phố Hà Nội.

Các nhà văn thực tế tại doanh trại Sư đoàn 302.

Dải ngân hà vùng duyên hải

Miền Đông Nam Bộ những ngày cuối tháng 5 nắng nóng. Mùa khô chưa qua, mùa mưa chưa đến. “Cây lúa non chờ từng cơn mưa nhỏ, cây lúa trổ chờ nước đổ trên nguồn”, còn chúng tôi chờ xe Sư đoàn 302 qua đón dưới cơn mưa rực rỡ đầu mùa mong đợi. Cơn mưa dào dạt đến như lời chào mùa hạ, một điềm báo an lành.

Thế giới ảo và những bản án có thật

Trong vài ngày qua, vụ việc tranh cãi giữa những tay “giang hồ” gây náo loạn không gian mạng đã được cơ quan chức năng nhanh chóng vào cuộc. Cuộc “livestream” của các đối tượng tại một địa điểm thuộc tỉnh Bắc Ninh đã mang lại kết quả không mấy có hậu cho cả “nạn nhân” lẫn thủ phạm. Cơ quan công an đã khởi tố Nguyễn Văn Hợi (nick mạng là Khánh Sky), Hồ Văn Khoa và sau đó là Trần Đình Tiệp (nick mạng Vua quạt)… những người tham gia trực tiếp vào vụ việc.

Lo cho “thế hệ sandwich”

Đến ngưỡng tuổi 40, mốc được xem là bắt đầu giai đoạn trung niên, trọng tâm câu chuyện giữa tôi và bạn bè hình như đã thay đổi. Chúng tôi vẫn nhắc kỷ niệm xưa, vẫn “chém gió” về thời sự trong nước và thế giới, nhưng cuối cùng bao giờ cũng quay về những lo toan. Lo bố mẹ già, lo con chuyển cấp, lo sức khỏe đi xuống, lo mất việc, lo cơm áo gạo tiền… Sự trải lòng, dù không thay đổi được thực tế, vẫn trở thành nhu cầu tự thân trong cuộc gặp của mỗi chúng tôi.

Hoạt động của Đoàn ngoại giao tại Hà Nội. Ảnh: THÀNH ĐẠT

Phát huy vai trò tiên phong toàn ngành đối ngoại

“Để đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước và thực hiện thắng lợi các mục tiêu mà Đại hội XIV của Đảng đã đề ra, điều quan trọng nhất là phải đổi mới tư duy, đổi mới cách làm và nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện. Trên tinh thần đó, chúng tôi đang xây dựng và hướng tới một phương châm hành động chung của toàn ngành Ngoại giao: Định hướng đúng - Kỷ luật nghiêm - Chuyên môn giỏi”, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung chia sẻ với báo chí nhân dịp Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33 diễn ra từ ngày 1-7/8 tại Hà Nội.

Không quên những người nằm xuống

Không lễ cưới, không giấy đăng ký kết hôn, những gì liệt sĩ Huỳnh Văn Quên để lại cho người yêu chỉ là câu hẹn ước “Thắng trận này, anh sẽ về cưới em”. Nhưng ông Quên mãi mãi không về. 58 năm sau ngày ông hy sinh, bà Nguyễn Thị Lệ, nay vừa được công nhận vợ liệt sĩ, đỏ hoe đôi mắt khi cầm trên tay tấm di ảnh được phục dựng của chồng.

Phương pháp giám định ADN đóng vai trò quan trọng giải mã danh tính cho các liệt sĩ. Ảnh: LÊ MINH

Nỗi đau không của riêng ai

Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, nhưng những vết thương mà nó để lại trên mảnh đất hình chữ S vẫn chưa trọn vẹn lên da non. Giữa những ngày tháng 7 tri ân, lòng người Việt Nam lại quặn thắt khi nhớ về hàng trăm ngàn người con ưu tú vẫn đang nằm lại đâu đó giữa đại ngàn sâu thẳm, dưới lòng sông lạnh lẽo hay mang trên mình tấm bia mộ “chưa biết tên". Đây là “nỗi đau không của riêng ai”, mà là nỗi đau của cả dân tộc cần được chữa lành.

Tặng quà cho Đội quy tập hài cốt liệt sĩ

Tặng quà cho Đội quy tập hài cốt liệt sĩ

Vừa qua tại Khóm 7, xã Khe Sanh, tỉnh Quảng Trị, Nhóm Ong chăm (Hà Nội) đã trao tặng 16 suất quà trị giá tương đương 20 triệu đồng cho Đội quy tập hài cốt liệt sĩ thuộc Đoàn kinh tế - Quốc phòng 337 (Quân khu 4).

Các đại biểu tham dự Lễ tưởng niệm đặc biệt trên biển Qui Thiện.

Lễ tưởng niệm đặc biệt trên biển Qui Thiện

Tháng 7, trên hành trình công tác, Đoàn công tác đi khảo sát, nắm tình hình tại các vùng biển, đảo ven bờ miền trung do đồng chí Trung tướng Bùi Quốc Oai, Bí thư Đảng ủy, Chính ủy Cảnh sát biển Việt Nam làm Trưởng đoàn, đã tổ chức Lễ tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ Đoàn tàu không số tại điểm C43 B, vùng biển Qui Thiện, tỉnh Quảng Ngãi - Vùng biển thiêng liêng ghi dấu một trong những chiến công bi tráng của Đường Hồ Chí Minh trên biển huyền thoại.

Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thắp hương tưởng nhớ liệt sĩ và kiểm tra khu vực lưu giữ tạm thời các bộ hài cốt liệt sĩ vừa được khai quật tại Công viên Lê Thị Riêng. Ảnh: THẾ ANH

500 ngày đêm và những cuộc trở về

Sau hơn bốn tháng triển khai, giai đoạn đầu Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đã tạo chuyển biến rõ nét. Hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ đang chạy đua với thời gian, mở đường qua những vùng còn dày đặc bom mìn, tìm kiếm hài cốt và xây dựng dữ liệu ADN để đưa các liệt sĩ trở về với tên tuổi, quê hương và người thân.

Khi những ý tưởng thôi thì thầm

Hành lang giảng đường đại học vắng tanh. Sau một cánh cửa lớp, tiếng thầy giáo đều đều những kiến thức triết học. Bỗng giọng thầy ngừng lại, thay thế là tiếng cười của đám sinh viên.

Cựu chiến binh, nhạc sĩ Khắc Hiển hát cho đồng đội đã nằm xuống tại Đền thờ liệt sĩ Mặt trận Vị Xuyên trên điểm cao 468. Ảnh: KHIẾU MINH

Khúc hòa ca tri ân trên điểm cao 468

Những ngày tháng 7, cả nước hướng về kỷ niệm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2026), nhiều đoàn cựu chiến binh (CCB), khách thập phương mọi miền Tổ quốc về với những địa chỉ đỏ tại Vị Xuyên (Tuyên Quang) tri ân các anh hùng liệt sĩ.

Lâm Đồng đẩy mạnh tìm kiếm, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ

Lâm Đồng đẩy mạnh tìm kiếm, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ

Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng vừa ký văn bản chỉ đạo Ban Chỉ đạo 515 tỉnh cùng các sở, ngành, địa phương và đơn vị liên quan tập trung triển khai nghiêm túc, đồng bộ, quyết liệt các nhiệm vụ của “Chiến dịch 500 ngày đêm” với quyết tâm hoàn thành các mục tiêu đã đề ra.

Cây bút mực khắc dòng chữ “Tiến Quy” cùng hình ảnh đôi chim bồ câu vừa được tìm thấy. Ảnh: P.MAI

Tìm kiếm nhân chứng phục vụ quy tập hài cốt liệt sĩ trên địa bàn TP Đồng Nai

Trong Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (HCLS), mới đây, Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ K72 phối hợp cùng cấp ủy, chính quyền địa phương đã phát hiện nhiều vị trí có di vật, xương cốt của các anh hùng liệt sĩ tại địa bàn xã Minh Đức (TP Đồng Nai).

Xây dựng môi trường sống từ mỗi gia đình

Trong một quãng thời gian ngắn, hàng loạt công ty liên quan vụ án "sở hữu kỳ nghỉ" và hàng trăm nhân viên đã bị cơ quan chức năng nhiều tỉnh, thành phố khởi tố về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Đây được đánh giá là sự vào cuộc nhanh chóng của cơ quan công an sau nhiều vụ việc đơn lẻ đã được người dân và truyền thông phản ánh.

Ảnh: MINH Lê

Những lá thư tay

Giữa một lần trò chuyện, người bạn tôi, giờ đã thành ông nội cho biết, anh vẫn thường xuyên viết cho con gái những lá thư bằng giấy. Trong mấy chục năm qua, và cho tới giờ, những lá thư ấy vẫn được anh viết cho con - cô con gái đang sống và làm việc ở một quốc gia cách anh cả chục nghìn cây số. “Mình muốn con gái nhìn thấy những dòng chữ được viết bằng bút mực. Thấu được tình cảm của người cha hàng ngày vẫn đang quan tâm, lo lắng và dõi theo con gái của mình…”.

Cơ chế phân cấp, phân quyền giúp phường Thanh Xuân chủ động đẩy nhanh công tác giải phóng mặt bằng đường Vành đai 2,5.

Phân quyền đến đâu, nguồn lực phải theo đến đó

Triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, yêu cầu về một cuộc “cách mạng thể chế” đang được cụ thể hóa bằng những bước đi mạnh mẽ trong phân cấp, phân quyền. Gần 1.000 nhiệm vụ đã được chuyển giao cho cấp xã, phường, tuy nhiên, phân quyền chỉ thật sự hiệu quả khi đi cùng nguồn lực, năng lực thực thi và cơ chế kiểm soát chặt chẽ.