Trong những năm gần đây, việc phát hành thêm CP cho CĐ hiện hữu và phát hành CP riêng lẻ của các NHTM có những khó khăn nhất định. Ðặc biệt là trước diễn biến của đại dịch Covid-19, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã yêu cầu các NHTM phải tiết kiệm chi phí, không chia cổ tức bằng tiền mặt để tập trung nguồn lực hỗ trợ doanh nghiệp bị ảnh hưởng dịch bệnh, nên các NH chuyển hướng tăng chi trả cổ tức bằng CP để tăng vốn. Ðây cũng là con đường nhanh nhất để các NHTM tăng năng lực tài chính trước các yêu cầu cấp thiết về vốn. Thí dụ như: MB đã được NHNN chấp thuận việc tăng vốn điều lệ từ 23.727 tỷ đồng lên 24.417 tỷ đồng; LienVietPostBank đã phát hành 88 triệu CP để chi trả cổ tức, qua đó nâng vốn điều lệ từ 8.944 lên 9.768 tỷ đồng; HDBank, SHB, ACB cũng chia cổ tức bằng CP và CP thưởng với tỷ lệ lần lượt là 65%; 10% và 30% để lần lượt tăng vốn điều lệ lên 16.000 tỷ đồng, 19.313 tỷ đồng và 21.615 tỷ đồng.
Tương tự, Techcombank dự kiến tăng vốn điều lệ năm 2020 lên 35.049 tỷ đồng thông qua việc phát hành hơn 4,7 triệu CP ESOP cho cán bộ, nhân viên với giá 10.000 đồng/CP, thời gian thực hiện trong quý III hoặc quý IV năm nay. Cổ phần phát hành thêm không hạn chế chuyển nhượng.
Không chỉ các NH quy mô, khối NHTM nhỏ cũng “ráo riết” tăng vốn trong năm nay vì là hạn cuối cùng để đáp ứng Thông tư 41 về tỷ lệ an toàn vốn theo Basel II. Chẳng hạn, SeABank muốn tăng vốn lên hơn 12.000 tỷ đồng, trong đó NH trả cổ tức bằng CP tỷ lệ 14%, tương đương phát hành 131,166 triệu CP. Nam A Bank sẽ phát hành 16,7 triệu CP ESOP cho người lao động trong năm 2020. VietBank cũng dự kiến tăng vốn điều lệ từ mức 4.190 tỷ đồng lên gần 4.819 tỷ đồng từ lợi nhuận giữ lại của giai đoạn 2017 - 2019 (khoảng 629 tỷ đồng) thông qua việc phát hành 62,87 triệu CP cho CĐ hiện hữu.
Về cơ bản, việc tăng vốn điều lệ sẽ giúp các NHTM bổ sung nguồn vốn kinh doanh, từ đó tăng khả năng sinh lời, nhưng không phải cứ muốn là có thể thực hiện được ngay. Thực tế, việc chào bán CP riêng lẻ còn phụ thuộc diễn biến thị trường chứng khoán và NH có tìm được nhà đầu tư (NĐT) phù hợp hay không. Năm nay, trong bối cảnh thị trường có khó khăn do ảnh hưởng bởi dịch Covid-19, kế hoạch phát hành CP huy động thêm vốn của NH không dễ dàng như trước. Nhiều NH cũng đã tận dụng tối đa các biện pháp để tăng vốn điều lệ, nhưng tỷ lệ vốn vẫn chưa đạt quy định theo tiêu chuẩn Basel II.
Trong khi đó, thời hạn để NH đáp ứng các yêu cầu về vốn theo Thông tư 22/2019/TT-NHNN không còn nhiều. Cụ thể, từ ngày 1-10-2021, tỷ lệ tối đa nguồn vốn ngắn hạn được sử dụng để cho vay trung hạn và dài hạn sẽ giảm xuống còn 34% và sẽ giảm tiếp xuống còn 30% từ sau ngày 1-10-2022.
Ðến thời điểm hiện tại, VietinBank đã đáp ứng các điều kiện theo tiêu chuẩn Basel II về cơ cấu quản trị, quy trình, quy định kiểm soát nội bộ, hệ thống công nghệ thông tin. Tuy nhiên, từ năm 2013 đến nay, vốn điều lệ của NH không được bổ sung thêm, nên đến nay vẫn chưa hoàn tất được Basel II. Tỷ lệ an toàn toàn vốn (CAR) của VietinBank hiện vẫn tuân thủ quy định hiện hành của NHNN tại Thông tư 22/2019/TT-NHNN, nhưng với năng lực vốn có phần hạn chế này, NH này đang đứng trước thách thức lớn khi vừa phải đáp ứng nhu cầu vốn tín dụng cho phát triển kinh tế - xã hội, vừa phải bảo đảm yêu cầu tỷ lệ CAR tối thiểu theo chuẩn Basel II.
Về vấn đề tăng vốn, Chủ tịch HÐQT Vietcombank Nghiêm Xuân Thành nhận định, việc tăng vốn điều lệ cho các NH có vốn nhà nước chi phối đang trở nên cấp bách hơn bao giờ hết.
Cũng ở trong tình trạng tương tự, nhiều năm qua, Agribank chưa được đầu tư bổ sung vốn điều lệ. Vốn điều lệ của Agribank hiện ở mức 30.591 tỷ đồng. Tại kỳ họp Quốc hội tháng 6-2020 vừa qua, NHNN đã có tờ trình Chính phủ đề xuất phương án tăng vốn cho các NH có vốn nhà nước chi phối. Với trường hợp của Agribank, Chính phủ đã có tờ trình gửi tới Quốc hội về việc bổ sung khoảng 3.500 tỷ đồng vốn điều lệ. Thế nhưng, với những tín hiệu hiện nay cho thấy không dễ hy vọng Agribank sẽ kịp tăng vốn điều lệ trong năm nay.
Theo Phó Thống đốc NHNN Nguyễn Thị Hồng, CAR là một trong những yếu tố quan trọng trong hoạt động tài chính - NH. Tuy nhiên, tỷ lệ này tại các NH có vốn nhà nước chi phối đã tiến sát ngưỡng cho phép theo quy định Basel II. Trong trường hợp các NH này không được tăng vốn, hệ quả có thể phải hạn chế cấp tín dụng, thậm chí ngừng cấp tín dụng.
Theo TS Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia tài chính - NH, rủi ro từ dịch bệnh gia tăng càng khiến việc tăng vốn không thể lùi, bởi sẽ giúp NH tăng gối đệm thanh khoản, giúp NH ứng phó tốt hơn với rủi ro. Trong bối cảnh dịch có diễn biến phức tạp, NH nào có vốn chủ sở hữu dồi dào sẽ dễ dàng trụ vững, ngược lại NH nào có vốn chủ sở hữu mỏng có nguy cơ bị mất thanh khoản. Bởi vậy, trong khó khăn, NH càng phải tăng vốn để gia cố gối đệm và tăng vốn bằng chia cổ tức bằng CP là cách dễ nhất.
Riêng việc huy động vốn trên sàn quốc tế thông qua hình thức chào bán trái phiếu quốc tế, Phó Chủ tịch HD Bank Nguyễn Thị Phương Thảo cho rằng, bối cảnh thế giới thừa vốn hiện nay là cơ hội lý tưởng để các NH huy động nguồn vốn rẻ. Đây là thời điểm thuận lợi để phát hành nhằm có nguồn vốn dài hạn và mức lãi suất tốt trong kế hoạch lâu dài của NH, bổ sung các nguồn vốn có khả năng tài trợ cho các dự án, đặc biệt là những dự án cho mục đích phục hồi hậu Covid-19.
