Công tác chống xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ hiện nay không còn đơn thuần chỉ bảo vệ một nhãn hiệu mà là câu chuyện bảo vệ năng lực cạnh tranh quốc gia, an ninh kinh tế trong thời đại mà giá trị của nền kinh tế tập trung ở trí tuệ, dữ liệu và sáng tạo. Quốc gia nào bảo vệ được tài sản vô hình tốt hơn sẽ đi xa hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu, hạn chế rủi ro về các biện pháp trừng phạt thuế quan diện rộng.
Ngay sau khi Thủ tướng Chính phủ có Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5/5/2026 về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, Cục Hải quan đã ban hành kế hoạch nhằm cụ thể hóa nhiệm vụ.
Sau gần một tháng triển khai cao điểm, từ ngày 7- 29/5, Cục Hải quan phát hiện, xử lý 12 vụ việc vi phạm.
Phó Chi cục trưởng Điều tra chống buôn lậu (Cục Hải quan) Đặng Văn Đức nhận định, hàng hóa vi phạm tập trung vào nhóm có giá trị thương mại cao, thương hiệu lớn, dễ tiêu thụ, dễ làm giả, gồm: quần áo, giày dép, túi xách, đồng hồ, phụ kiện thời trang, phụ kiện điện thoại, mỹ phẩm, sản phẩm chăm sóc sức khỏe, khóa cửa, đồ chơi trẻ em, linh kiện, tem nhãn, bao bì...
Đối với mỹ phẩm, thực phẩm chức năng, sản phẩm chăm sóc sức khỏe, lực lượng chức năng phát hiện nguy cơ không chỉ gây thiệt hại kinh tế mà còn ảnh hưởng trực tiếp sức khỏe người tiêu dùng.
Loại hình vi phạm chủ yếu là hàng quá cảnh và hàng nhập khẩu kinh doanh, trong đó hàng quá cảnh chiếm tỷ lệ lớn. Vi phạm tập trung tại các tuyến cửa khẩu đường bộ giáp biên giới như Hữu Nghị, Cha Lo, Lao Bảo, Hoa Lư... và cảng biển lớn như Cảng Sài Gòn khu vực 1.
Nhiều vụ việc vi phạm sở hữu trí tuệ hiện nay mang tính tổ chức chặt chẽ từ khâu đặt hàng, gom hàng đến khai báo hải quan thông qua việc thuê pháp nhân đứng tên đến khâu phân phối, tiêu thụ trong nội địa hoặc vận chuyển tiếp sang nước thứ ba.
Các đối tượng triệt để lợi dụng loại hình quá cảnh, thương mại điện tử xuyên biên giới và chính sách tạo thuận lợi thương mại nhằm luân chuyển nhanh hàng hóa và giảm khả năng bị kiểm tra thực tế; thực hiện các thủ đoạn khai sai, không đầy đủ nhãn hiệu, tên hàng, mã số hàng hóa (HS), trà trộn cất giấu hàng giả với hàng thật, chia nhỏ lô hàng hoặc vận chuyển qua nhiều chặng nhằm xóa dấu vết, không gắn nhãn mác hoặc tách rời nhãn mác để gia công sau.
Một điểm đáng chú ý là nhiều vụ việc không chỉ có dấu hiệu giả mạo nhãn hiệu mà còn đồng thời có dấu hiệu gian lận xuất xứ, ghi nhãn sai, khai sai chủng loại hoặc hàng hóa không đủ điều kiện xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh.
Điển hình vừa qua, Chi cục Điều tra chống buôn lậu và Chi cục Hải quan cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị trao đổi, phối hợp làm việc và chuyển hồ sơ vụ việc cho Cơ quan Cảnh sát điều tra (Công an tỉnh Lạng Sơn) để tiếp tục điều tra, xử lý theo thẩm quyền liên quan các lô hàng quá cảnh có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ của Công ty cổ phần vận tải và dịch vụ Sơn Hà; Công ty trách nhiệm hữu hạn đầu tư xuyên Á Khải Long; Công ty trách nhiệm hữu hạn thương mại dịch vụ xuất nhập khẩu Lạng Sơn.
Tang vật vi phạm gồm 200 vòng bi, chất liệu thép, gắn nhãn hiệu Koyo, nhãn hàng hóa ghi “made in Japan”, 2.175 sản phẩm điện thoại và phụ kiện gắn nhãn hiệu Iphone và Samsung; hơn 9.000 sản phẩm mỹ phẩm hãng Jula's Herb Carrot Aging, Eucerin; hơn 20.000 sản phẩm giày, dép, túi xách, đồng hồ và dây lưng gắn các nhãn hiệu nổi tiếng như Rolex, Hermes, Chanel, Nike, Adidas, Puma...
Đến nay, Cơ quan Cảnh sát điều tra đã ban hành các quyết định khởi tố vụ án và khởi tố bị can liên quan hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp liên quan Công ty cổ phần vận tải và dịch vụ Sơn Hà.
Trước sự biến đổi không ngừng của tội phạm xuyên quốc gia, bên cạnh các giải pháp truyền thống, ngành Hải quan cần chuyển từ phản ứng sang chủ động, từ kiểm soát truyền thống sang quản lý dựa trên dữ liệu, công nghệ, chuyển đổi số và hợp tác quốc tế.
Cục trưởng Hải quan Nguyễn Văn Thọ cho biết, 6 tháng cuối năm 2026, toàn ngành tập trung xây dựng Luật sửa đổi, bổ sung Luật Hải quan năm 2014 và các văn bản liên quan hải quan số, thương mại điện tử xuyên biên giới, kiểm tra chuyên ngành, cửa khẩu thông minh và quản lý hải quan hiện đại.
Đồng thời, đẩy mạnh triển khai xây dựng Hải quan thông minh, hiện đại, dựa trên nền tảng dữ liệu số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo, phân tích dữ liệu lớn, triển khai thành công một số dự án quan trọng như: hệ thống công nghệ thông tin thực hiện Hải quan số, dự án Mở rộng cổng thông tin một cửa quốc gia và kết nối cơ chế một cửa ASEAN giai đoạn 3...
Tại Phiên họp Hội đồng lần thứ 147/148 của Tổ chức Hải quan thế giới (WCO), diễn ra cuối tháng 6 tại Bỉ; Tổng Thư ký WCO Ian Saunders nhấn mạnh, trong bối cảnh các mối đe dọa an ninh phi truyền thống, tội phạm xuyên quốc gia và hoạt động buôn bán bất hợp pháp ngày càng diễn biến phức tạp, việc tăng cường hợp tác quốc tế là yêu cầu tất yếu để nâng cao hiệu quả quản lý biên giới.
Theo đó, chia sẻ thông tin, đẩy mạnh phối hợp thực thi pháp luật và phát huy quan hệ đối tác giữa các cơ quan Hải quan với các tổ chức quốc tế được xác định là những yếu tố then chốt nhằm bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng toàn cầu, tạo thuận lợi cho thương mại hợp pháp.
Tổng Thư ký WCO kêu gọi các thành viên tiếp tục thúc đẩy hợp tác đa phương, tăng cường chia sẻ thông tin, ứng dụng công nghệ và đổi mới, củng cố năng lực thực thi để nâng cao khả năng ứng phó trước những thách thức toàn cầu đang không ngừng biến đổi.
Tham gia các phiên thảo luận của hội nghị, Cục trưởng Hải quan Nguyễn Văn Thọ khẳng định ủng hộ mạnh mẽ Kế hoạch Chiến lược của WCO giai đoạn 2025-2028, coi đây là định hướng then chốt nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của WCO trong giai đoạn phát triển mới.
Hải quan Việt Nam tái khẳng định cam kết đồng hành cùng các thành viên WCO trong triển khai các ưu tiên chiến lược, nhất là thúc đẩy chuyển đổi số, xây dựng mô hình Hải quan thông minh dựa trên dữ liệu và tăng cường năng lực thực thi trong bối cảnh thương mại toàn cầu và quản lý biên giới đang bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố bất định.
Cục trưởng Nguyễn Văn Thọ nhấn mạnh đề xuất thu hẹp khoảng cách sẵn sàng chuyển đổi số giữa các thành viên, bảo đảm tiến trình hiện đại hóa hải quan mang tính bao trùm, đồng bộ và bền vững.
Với tinh thần chủ động và trách nhiệm, Hải quan Việt Nam tiếp tục cam kết đóng góp thực chất vào các sáng kiến của WCO, nhất là trong các lĩnh vực dữ liệu, thương mại điện tử và ứng dụng công nghệ mới, hướng tới hệ thống hải quan hiện đại, thích ứng và kết nối toàn cầu.
