“Đọc một hơi Lịch sử Sài Gòn-Thành phố Hồ Chí Minh” là tác phẩm mở đầu cho dự án “Đọc một hơi Lịch sử, văn hóa Việt Nam” mà Tằm Books tổ chức thực hiện từ đầu năm 2025.
Loạt sách ra đời sau thời gian dài ấp ủ với mong muốn mang lại cho độc giả, đặc biệt là giới trẻ góc nhìn tổng thể, bao quát, dễ nắm bắt đối với những đặc điểm, biến thiên của một miền đất, một cộng đồng, một lĩnh vực cụ thể.
Cuốn sách đầu tiên cho dự án gồm năm chương, tương ứng với từng giai đoạn phát triển của Sài Gòn-Thành phố Hồ Chí Minh. Ở chương “Những cư dân của vùng đất cổ”, nhóm tác giả đưa người đọc đi khám phá vùng đất Nam Bộ và Sài Gòn-Thành phố Hồ Chí Minh trước thế kỷ XVII.
Những đặc điểm nổi bật của giai đoạn Sài Gòn-Gia Định từ thế kỷ XVII đến giữa thế kỷ XIX được gói gọn trong chương “Tiền nhân mở cõi”. Tiếp đó là thông tin cùng những tư liệu, hình ảnh độc đáo của Sài Gòn trong thời Pháp thuộc, giai đoạn đấu tranh để thống nhất và hòa bình, phát triển. Đi kèm theo sách là lược đồ lịch sử Sài Gòn-Thành Phố Hồ Chí Minh để bạn đọc tự mình khám phá.
Anh Huỳnh Bá Long, đại diện đơn vị tổ chức sản xuất cho biết: Thử thách lớn nhất của nhóm khi triển khai thực hiện cuốn sách này là làm sao đạt tiêu chí “đọc một hơi”.
Điều đó có nghĩa, sách đầy đủ thông tin cần truyền tải nhưng phải thực sự ngắn gọn, súc tích. “Bên cạnh yếu tố cô đọng, chúng tôi còn muốn tạo góc nhìn đa chiều cho bạn đọc khi tiếp cận sách. Dù sách lịch sử, nhưng chúng tôi đưa cả vào đó dòng chảy về văn hóa, kiến trúc, nghệ thuật, phong tục tập quán của Sài Gòn-Thành phố Hồ Chí Minh.
Điểm thú vị tiếp theo là ngoài tư liệu, hình ảnh minh họa, nhóm còn tập trung vẽ phục dựng, tái hiện chân dung và kết hợp nghệ thuật nhiếp ảnh để mang đến trải nghiệm đa sắc màu cho người đọc”, anh Long chia sẻ. Từ quá trình lên ý tưởng đến khi thực hiện từng công đoạn, nhóm tác giả luôn ý thức phải làm mọi thứ mềm mại, nhẹ nhàng nhất có thể để tiếp cận được càng nhiều độc giả phổ thông càng tốt.
Không ôm đồm kiến thức, không cung cấp quá nhiều thông tin nghiên cứu sử liệu, sách có sự điều tiết vừa phải giữa phần diễn giải và minh họa, giúp người đọc cảm nhận rõ lịch sử lẫn nét đẹp bình dị của vùng đất này.
Lật dở từng trang sách, ngắm nhìn các hình ảnh, bạn đọc dễ tìm thấy những lớp trầm tích văn hóa, những đoàn người thiên di khai phá vùng đất mới, sự vận động, đổi thay về tư tưởng, đời sống, kinh tế, xã hội, chính trị của Sài Gòn-Thành phố Hồ Chí Minh từ lúc hình thành đến ngày hôm nay. Mỗi giai đoạn đều điểm qua các sự kiện nổi bật, từ khai phá, ổn định cho đến đấu tranh, phát triển.
Xen kẽ với các cột mốc lịch sử là những kiến trúc nổi tiếng, đời sống thị dân, đời sống văn nghệ, ẩm thực, thời trang đến làng sách, làng báo Sài Gòn hay phong tục tập quán của một vùng Gia Định không quá xa xưa.
Sách còn cung cấp nhiều hình ảnh, bản đồ giá trị về Sài Gòn- Gia Định xưa cùng những tấm ảnh tuyệt đẹp về Thành phố Hồ Chí Minh ngày nay của nhiếp ảnh gia Minh Hòa, giúp bạn đọc kết nối giữa hiện tại và quá khứ để thêm hiểu, thêm yêu thành phố mình đang sống.
Tiến sĩ lịch sử Huỳnh Bá Lộc, người phụ trách nội dung sách chia sẻ: "Điều quan trọng tôi muốn dành tặng độc giả qua “Đọc một hơi Lịch sử Sài Gòn-Thành phố Hồ Chí Minh” là chiều dài lịch sử của vùng đất này, xa hơn là từ những thời điểm đầu tiên của khu vực Nam Bộ, từ Đồng Nai-Gia Định-Sài Gòn-Thành phố Hồ Chí Minh. Đó là những trang sách mang tính ký ức, văn hóa của một cộng đồng cũng như mang tính di sản, để cùng nhìn lại và thấy hình ảnh của thành phố trong tim mỗi người".
Sinh ra và lớn lên tại Thành phố Hồ Chí Minh, yêu thích vẽ tranh đề tài lịch sử, văn hóa, vậy nên khi nhận lời mời tham gia sáng tác cuốn sách họa sĩ Diệp Xương Vỹ cảm thấy vừa hồi hộp, vừa thích thú.
Anh cho biết: Khi vẽ từng bức tranh cho cuốn sách đặc biệt này thấy như chạm lại tuổi thơ với những kỷ niệm rất đẹp. Họa sĩ Vỹ chọn lối vẽ mộc mạc, đặc tả, phối hợp gam màu phù hợp để tôn lên yếu tố lịch sử, thời gian.
“Tôi sử dụng màu sắc để khắc họa sự thay đổi của thành phố qua các thời kỳ. Khi vẽ người dân Sài Gòn trong giai đoạn trước, tôi sử dụng tông màu cổ điển, hơi vàng nâu xưa cũ nhuốm màu thời gian. Càng về sau, các bức tranh thể hiện sự hiện đại của thành phố sẽ sở hữu gam màu tươi sáng, bớt xù xì hơn. Thông qua màu sắc, bạn đọc có thể thấy Sài Gòn-Thành phố Hồ Chí Minh đã thay đổi như thế nào”, họa sĩ Vỹ tâm sự.
