Nâng cao nhận thức về chăm sóc sức khỏe ban đầu

Bệnh lao vẫn là một trong những thách thức lớn đối với y tế công cộng. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, việc chủ động sàng lọc bệnh lao tại cộng đồng đang được triển khai như một giải pháp quan trọng nhằm phát hiện sớm ca bệnh, điều trị kịp thời và từng bước cắt đứt chuỗi lây nhiễm bệnh lao trong tương lai.

Thứ Hai, ngày 16/03/2026 - 20:56

Thiết bị chụp X-quang phổi tích hợp trí tuệ nhân tạo tại Trạm y tế xã Thạnh An.

Nâng cao nhận thức cộng đồng

Ngành y tế Thành phố Hồ Chí Minh đang triển khai chiến dịch sàng lọc bệnh lao quy mô lớn, hướng tới mục tiêu tiếp cận trực tiếp người dân tại các phường, xã, đặc khu trên địa bàn. Dự kiến hàng chục nghìn người thuộc nhóm nguy cơ cao sẽ được tham gia sàng lọc từ cuối tháng 3 và kéo dài trong nhiều tháng liên tiếp. Thông qua các điểm khám lưu động, dịch vụ chẩn đoán được đưa đến gần hơn với cộng đồng, tạo điều kiện để người dân dễ dàng tiếp cận và chủ động kiểm tra sức khỏe.

Theo các chuyên gia y tế tại Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố, nhiều trường hợp mắc lao trong cộng đồng còn chưa được phát hiện sớm do người bệnh ít có triệu chứng rõ ràng hoặc chủ quan không đi khám. Cách phát hiện bệnh lao thụ động, chờ người bệnh đến cơ sở y tế khi đã có triệu chứng không còn phù hợp với bối cảnh dịch tễ hiện nay.

Mô hình sàng lọc chủ động được xem là bước chuyển quan trọng trong chiến lược phòng, chống lao hiện nay. Điểm đáng chú ý của chiến lược này là việc ứng dụng các thiết bị chẩn đoán hiện đại. Người dân khi tham gia sàng lọc sẽ được chụp X-quang phổi bằng thiết bị cầm tay thế hệ mới, tích hợp phần mềm trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ phân tích hình ảnh, nhờ đó các dấu hiệu nghi ngờ bệnh lao có thể được phát hiện ngay tại chỗ. Ngoài ra, những trường hợp có tổn thương nghi lao sẽ được hướng dẫn lấy mẫu đờm để xét nghiệm bằng kỹ thuật sinh học phân tử cho kết quả trong thời gian ngắn, giúp xác định chính xác vi khuẩn lao cũng như tình trạng kháng thuốc.

Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó Giám đốc Sở Y tế thành phố cho biết, việc mở rộng các hoạt động phát hiện chủ động có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong giai đoạn hiện nay. “Những năm qua, ngành y tế thành phố đã chủ động triển khai nhiều mô hình và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả phát hiện, quản lý và điều trị bệnh lao, bao gồm cả các hoạt động phát hiện chủ động tại cộng đồng. Dù vậy, trước những thay đổi của tình hình dịch tễ và các yếu tố nguy cơ ngày càng đa dạng, việc tiếp tục củng cố, chuẩn hóa và mở rộng các hoạt động sàng lọc bệnh lao chủ động là hết sức cần thiết”, ông Châu nhấn mạnh.

Cùng với việc phát hiện ca bệnh sớm, chiến lược truy vết nguồn lây cũng được triển khai đồng bộ. Khi phát hiện một bệnh nhân lao, ngành y tế sẽ tiến hành điều tra dịch tễ và mời những người tiếp xúc gần, nhất là người thân trong gia đình cùng tham gia sàng lọc bởi đây là nhóm có nguy cơ cao nhiễm vi khuẩn lao.

Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố cho biết, bệnh lao do vi khuẩn Mycobacterium Tuberculosis gây ra, vẫn âm thầm tồn tại trong cộng đồng. Dù y học đã tiến bộ nhưng nhiều người vẫn phát hiện bệnh ở giai đoạn muộn vì chủ quan với những biểu hiện ban đầu. Lao thường bắt đầu với những triệu chứng quen thuộc như ho kéo dài nhiều ngày kèm đờm xanh, vàng, sau đó ho ra máu; ngoài ra, cơ thể bắt đầu mệt mỏi, sụt cân nhanh, đau tức ngực và hụt hơi. Vì thế, việc phát hiện, điều trị lao tiềm ẩn được xem là mắt xích quan trọng để ngăn chặn nguy cơ bệnh phát triển và hạn chế lây lan ra cộng đồng.

Một điểm mới trong cách tiếp cận đang được ngành y tế thành phố triển khai là kết hợp sàng lọc lao với kiểm tra một số bệnh lý phổ biến khác. Khi tham gia chương trình, người dân không chỉ được chụp X-quang phổi mà còn được đo huyết áp và xét nghiệm nhanh đường huyết. Nhiều trường hợp có chỉ số bất thường sẽ được tư vấn, kết nối điều trị tại trạm y tế địa phương. Sở Y tế thành phố nhấn mạnh mô hình sàng lọc này giúp tận dụng hiệu quả nguồn lực y tế và nâng cao nhận thức của cộng đồng về chăm sóc sức khỏe ban đầu.

Phát huy vai trò của y tế cơ sở

Trong chiến lược này, mạng lưới y tế cơ sở đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Khi năng lực khám, chữa bệnh ban đầu của trạm y tế được nâng cao, người dân có thể tiếp cận dịch vụ y tế thuận tiện hơn, giảm tải cho tuyến trên và tăng khả năng phát hiện bệnh từ sớm.

Bác sĩ Luân Thanh Trường, Giám đốc Trạm y tế xã Thạnh An cho biết: Từ khi triển khai đề án nâng cao năng lực khám, chữa bệnh ban đầu, số lượt người dân đến khám tại trạm tăng cao, trung bình mỗi tháng có từ 400-500 lượt bệnh nhân. Đặc biệt, khi trạm được trang bị máy chụp X-quang kỹ thuật số tích hợp trí tuệ nhân tạo đã giúp nâng cao đáng kể khả năng chẩn đoán bệnh phổi.

Đến nay, Trạm y tế xã Thạnh An đã thực hiện hơn 375 ca chụp X-quang phổi với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo; qua phân tích hình ảnh, phát hiện 142 trường hợp phổi có dấu hiệu bất thường. “Nhiều trường hợp bệnh lý về phổi được phát hiện sớm và theo dõi ngay tại tuyến cơ sở. Người dân không phải đi xa để chụp phim hoặc tái khám nhiều lần ở tuyến trên. Qua đó, tiết kiệm chi phí cho người bệnh và giúp nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe cộng đồng”, bác sĩ Trường chia sẻ.

Không chỉ hỗ trợ phát hiện bệnh lao, hệ thống X-quang còn được sử dụng để chẩn đoán nhiều bệnh lý khác như chấn thương xương, thoái hóa khớp, dị vật hay tắc ruột, giúp hạn chế trường hợp phải chuyển viện không cần thiết. Ngoài tăng cường trang thiết bị, ngành y tế thành phố đang tập trung củng cố tổ chức cũng như nhân lực của hệ thống trạm y tế tại các xã, phường, đặc khu.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Tăng Chí Thượng, Giám đốc Sở Y tế cho biết: Việc kiện toàn tổ chức bộ máy và bố trí nhân sự lãnh đạo, quản lý tại các trạm y tế đã đạt những kết quả bước đầu. Các trạm cơ bản hoạt động ổn định, bảo đảm không gián đoạn nhiệm vụ chuyên môn, nhất là khám bệnh, phòng chống dịch và quản lý sức khỏe người dân. Các địa phương cần căn cứ vào số hộ dân cư, số lượng khu phố, ấp trên địa bàn để đề xuất số lượng cộng tác viên sức khỏe cộng đồng phù hợp nhằm tăng cường khả năng tiếp cận, chăm sóc sức khỏe cho người dân. Đáng chú ý, ngành y tế thành phố nghiên cứu triển khai thí điểm mô hình “Đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn”. Đây là mô hình tăng cường sự gắn kết giữa nhân viên y tế và cộng đồng, giúp theo dõi sức khỏe người dân được thường xuyên, phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ và can thiệp kịp thời.

Các chuyên gia y tế nhận định, việc kết hợp giữa sàng lọc chủ động, ứng dụng công nghệ mới và củng cố hệ thống y tế cơ sở đang tạo ra bước chuyển quan trọng trong công tác phòng, chống bệnh lao nói riêng và dịch bệnh truyền nhiễm nói chung. Khi cộng đồng được tiếp cận dịch vụ y tế thuận lợi và chủ động tham gia vào các hoạt động sàng lọc sẽ giúp tăng khả năng phát hiện sớm ca bệnh; nâng cao hiệu quả điều trị và phòng ngừa.

KHANG ANH

Nhận thức Chăm sóc Sức khỏe Bệnh lao