Khi thị trường dần hình thành
Ở quy mô cấp vùng và ngành, sau thành công của ngành Lâm nghiệp khi hoàn tất chuyển nhượng 10,3 triệu tín chỉ carbon từ rừng cho Ngân hàng Thế giới (WB) với giá 51,5 triệu USD vào năm 2020 và chương trình khí sinh học của ngành chăn nuôi Việt Nam, với 60 triệu USD thu được từ bán tín chỉ carbon giai đoạn 2020-2024.
Hiện đã có hơn 300 chương trình, dự án tín chỉ carbon được đăng ký, trong đó, 150 dự án với 40,2 triệu tín chỉ carbon đã đăng ký giao dịch trên thị trường quốc tế, hơn 270 dự án cơ chế phát triển sạch (CDM) được các doanh nghiệp đầu tư, với khoảng 29,4 triệu tín chỉ carbon đã được phát hành.
Một số tập đoàn lớn như CT Group, Tín Thành đã tiên phong đầu tư các sàn giao dịch tín chỉ carbon và bắt đầu thu hút sự quan tâm của các doanh nghiệp trong việc đăng ký giao dịch khí thải và các loại tín chỉ carbon. Còn BSB Nanotech, Lasuco, FPT IS hay Công ty cổ phần Net Zero Carbon… bắt đầu triển khai thương mại hóa tín chỉ carbon trong lĩnh vực nông nghiệp, chăn nuôi, năng lượng sạch.
Tại một số địa phương, nhiều nông dân, hợp tác xã tham gia các chương trình canh tác bền vững và cũng được nhận “tiền tươi thóc thật” từ việc thực hành giảm phát thải trong canh tác lúa. Chẳng hạn, tại huyện Châu Thành (An Giang) và huyện Krông Ana (Đắk Lắk), nhiều nông dân, hợp tác xã đã nhận được hàng chục triệu đồng từ phía doanh nghiệp đầu tư vào tín chỉ carbon.
Hay tại Nông trại Thiên Nông (tỉnh Bình Phước), ông Đặng Dương Minh Hoàng, Giám đốc trang trại, cho biết đang triển khai mô hình “game hóa” vườn cây, tức cho phép người dùng tham gia trải nghiệm nông nghiệp công nghệ cao với một khoản phí nhất định.
Trong bối cảnh thị trường tín chỉ carbon tại Việt Nam chưa chính thức đi vào hoạt động, ông Hoàng mong muốn, có thể thử nghiệm việc trao đổi tín chỉ carbon thông qua các hoạt động này.
Tại Hà Nội, từ tháng 6/2025 tới đây đến năm 2028, Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội sẽ xây dựng và thí điểm cung ứng dịch vụ sàn giao dịch carbon trong nước. Các loại hàng hóa giao dịch dự kiến, gồm: hạn ngạch phát thải khí nhà kính; tín chỉ carbon do Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác nhận. Mỗi hàng hóa sẽ được cấp mã số duy nhất, bảo đảm không trùng lặp.
Về hình thức giao dịch, chủ thể tham gia giao dịch sẽ có tài khoản lưu ký. Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) sẽ cung ứng dịch vụ lưu ký, thanh toán. Việc thanh toán tự động trên cơ sở kết quả giao dịch do HNX thực hiện theo nguyên tắc chuyển giao hàng hóa đồng thời với thanh toán tại ngân hàng. Có thể nói, đến nay, cơ sở pháp lý để triển khai thị trường giao dịch tín chỉ carbon đã khá rõ ràng.
Kinh tế xanh đang trở thành xu hướng tất yếu trong bối cảnh nhu cầu phát triển bền vững ngày càng cấp bách. Một trong những yếu tố quan trọng của kinh tế xanh là tài chính xanh, dựa trên nền tảng thị trường carbon”.
PGS, TS Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Chiến lược và chính sách nông nghiệp.
Lối mở gia nhập thị trường tín chỉ carbon
Trước viễn cảnh tín chỉ carbon có thể trở thành một kênh đầu tư kiếm lời tốt khi nhu cầu sở hữu tín chỉ carbon ngày càng tăng cao, PGS, TS Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Chiến lược và chính sách nông nghiệp và môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường khuyến nghị, cần tập trung xây dựng thị trường tín chỉ carbon xoay quanh các lĩnh vực như: năng lượng tái tạo, xe điện và các công nghệ giảm phát thải lớn.
Các quốc gia như Thái Lan, Trung Quốc hay châu Âu cũng thực hiện chính sách bắt buộc chuyển đổi từ xe xăng sang xe điện, khuyến khích người dân sử dụng phương tiện công cộng thay vì phương tiện cá nhân. Đồng thời, các nước này cũng phân vùng phát thải để chuyển dần từ khu vực có mức phát thải cao sang khu vực có mức phát thải thấp hơn. Theo đó, việc xây dựng khu vực kiểm soát phát thải, phát triển tín chỉ carbon từ xe điện sẽ góp phần phục hồi hệ sinh thái, nâng cao chất lượng sống cho người dân. “Hiện Thành phố Hồ Chí Minh chưa có trung tâm xử lý phát thải tập trung, nếu xây dựng được một trung tâm như vậy, không chỉ giúp kiểm soát ô nhiễm tốt hơn mà còn có thể tận dụng cơ hội phát hành tín chỉ carbon”, ông Thọ nhấn mạnh.
Còn theo TS Lê Xuân Nghĩa, Viện trưởng Tư vấn phát triển tài chính carbon (CODE), điều cần làm là tạo lập một sàn giao dịch, nơi người bán, kẻ mua và nhà đầu cơ cùng hoạt động, giúp giá tín chỉ carbon phản ánh đúng sự vận động của thị trường, từ đó nâng cao hiệu quả của công cụ tín chỉ carbon đối với mục tiêu giảm phát thải.
Việt Nam có thể tham khảo một số quốc gia đã triển khai sàn giao dịch tín chỉ carbon. Cụ thể như Nhật Bản, quốc gia này đã lựa chọn một số đơn vị mua, bán tín chỉ carbon tham gia vào một sàn giao dịch phi tập trung (OTC). Và đến tháng 10/2024, khi các đơn vị đã thành thạo trong giao dịch tín chỉ carbon, sàn giao dịch này mới tích hợp với sàn chứng khoán Tokyo. “Nghĩa là sàn giao dịch tín chỉ carbon có thể tận dụng cơ sở sẵn có của sàn chứng khoán làm tăng tính thuận tiện cho các giao dịch tín chỉ carbon, từ đó hấp dẫn đơn vị, tổ chức và cá nhân tham gia”, ông Nghĩa phân tích.
Trong tương lai, theo ông Nghĩa, tín chỉ carbon có thể được sử dụng như một tài sản thế chấp, thậm chí còn được các tổ chức tín dụng yêu thích hơn so bất động sản. Bởi thế chấp bất động sản hàm chứa rủi ro về việc định giá không đúng với giá trị thật hoặc rủi ro khi thị trường bất động sản sụp đổ. Còn với tín chỉ carbon, khi sàn giao dịch đi vào hoạt động, giá cả đã rõ ràng trên thị trường, lại có xu thế luôn tăng giá trong tương lai. Trong trường hợp khách hàng không trả nợ, ngân hàng hoàn toàn có thể bán phần tín chỉ carbon được sử dụng để thế chấp, hạn chế rủi ro nợ xấu.
