Mở rộng cơ hội cho nhà khoa học trẻ

Để khoa học công nghệ phát triển đột phá, đóng góp thiết thực vào sự phát triển bền vững của đất nước, không thể không quan tâm việc bồi dưỡng, khuyến khích các nhà khoa học trẻ. Giải quyết những điểm nghẽn, hoàn thiện cơ chế chính sách phù hợp là điều kiện cần thiết để thu hút người tài đến với khoa học.

Hoạt động nghiên cứu khoa học tại Đại học Bách khoa Hà Nội. (Ảnh NGUYỄN ĐĂNG)
Hoạt động nghiên cứu khoa học tại Đại học Bách khoa Hà Nội. (Ảnh NGUYỄN ĐĂNG)

Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã mở ra nhiều cánh cửa mới cho các nhà khoa học, trong đó có các nhà khoa học trẻ. Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo được Quốc hội thông qua ngày 27/6/2025 đã cụ thể hóa những quy định của Nhà nước, bảo đảm quyền và lợi ích cho nhà khoa học trẻ.

Nghị định số 236/2025/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn một số điều của Luật Khoa học Công nghệ và Đổi mới sáng tạo, trong đó cụ thể hóa những tiêu chuẩn, cũng như chính sách ưu đãi dành cho nhà khoa học trẻ tài năng. Theo đó, nhà khoa học trẻ tài năng được công nhận khi đáp ứng được đủ các tiêu chuẩn như: tuổi dưới 35, có trình độ tiến sĩ, đạt giải thưởng uy tín trong nước, quốc tế trong lĩnh vực khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, có ít nhất 5 bài báo khoa học được đăng trên tạp chí quốc tế có uy tín theo quy định của Bộ Khoa học và Công nghệ.

Ngoài ra, nhà khoa học trẻ phải là chủ nhiệm nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong khuôn khổ chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia được đánh giá cuối kỳ đạt kết quả và mục tiêu đề ra.

Đối với nhà khoa học trẻ thuộc lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn, điều kiện là có ít nhất 5 bài báo khoa học đăng trên tạp chí có mã ISSN thuộc danh mục tính điểm của Hội đồng Giáo sư ngành, liên ngành hằng năm, trong đó ít nhất có 3 bài báo khoa học đăng trên tạp chí quốc tế có uy tín theo quy định của Bộ Khoa học và Công nghệ.

Các nhà khoa học trẻ tài năng được công nhận theo tinh thần Nghị định 236/2025/NĐ-CP sẽ được ưu tiên tuyển dụng, tạo điều kiện hình thành nhóm nghiên cứu mạnh cũng như bố trí kinh phí để triển khai các ý tưởng nghiên cứu trong lĩnh vực chuyên môn, được ưu tiên cử đi và chi trả kinh phí thực tập, làm việc ngắn hạn ở nước ngoài, được cơ quan thẩm quyền xem xét giao chủ nhiệm nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, được hưởng các chính sách ưu đãi khác theo quy định.

Những năm gần đây, nhiều sự kiện, hoạt động nhằm khuyến khích tinh thần học tập, nghiên cứu khoa học trong giới trẻ diễn ra sôi nổi. Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh tôn vinh các nhà khoa học trẻ hằng năm bằng Giải thưởng Quả cầu vàng, và giải thưởng Khuê Văn Các (dành riêng cho các nhà khoa học trẻ có nhiều đóng góp tích cực trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn). Tại các cơ sở đào tạo, nhiều chương trình, hoạt động khuyến khích sinh viên nghiên cứu khoa học được tổ chức thường niên với quy mô lớn.

Đại học Quốc gia Hà Nội có Giải thưởng sinh viên nghiên cứu khoa học. Thành đoàn Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức Giải thưởng sinh viên nghiên cứu khoa học Euréka... Tuy nhiên, các chính sách ưu tiên chưa thật sự phát huy và tạo ra những thay đổi đột phá. Việc đào tạo, xây dựng đội ngũ nhà khoa học trẻ còn không ít rào cản.

Tiến sĩ Đỗ Thị Kim Anh, Viện Địa lý nhân văn và phát triển bền vững (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) nhận định, nhìn từ thực tiễn, có thể thấy các nhà khoa học trẻ hiện nay đang vấp phải những “điểm nghẽn” mang tính hệ thống.

Trước hết là cơ chế quản lý khoa học còn nặng tính hành chính, nhiều thủ tục trong xét duyệt, nghiệm thu, thanh quyết toán còn nặng nề khiến người làm nghiên cứu bị “bào mòn” thời gian và năng lượng. Hạn chế về nguồn lực vẫn là rào cản lớn, từ kinh phí, cơ sở vật chất đến hạ tầng dữ liệu; với người trẻ, việc tiếp cận các nguồn lực này càng khó khăn do thiếu vị thế học thuật và mạng lưới chuyên môn.

Trên thực tế, chính sách đãi ngộ và lộ trình nghề nghiệp chưa đủ hấp dẫn, thu nhập từ nghiên cứu còn thấp, áp lực công bố cao nhưng cơ hội phát triển chưa rõ ràng, dẫn đến tâm lý thiếu ổn định, làm thêm nhiều nghề không gắn với chuyên môn, thậm chí chuyển dịch sang lĩnh vực khác. Cùng với đó, môi trường học thuật và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo ở một số nơi chưa thật sự cởi mở, vẫn tồn tại tư duy coi trọng thâm niên hơn năng lực, chưa khuyến khích người trẻ thử nghiệm và chấp nhận rủi ro, trong khi liên kết giữa viện-trường-doanh nghiệp còn lỏng lẻo, khiến nhiều kết quả nghiên cứu khó đi vào thực tiễn. Những chính sách ưu tiên cho nhà khoa học trẻ được đánh giá là tích cực, nhưng cần một cơ chế thực thi minh bạch, công bằng để họ tự tin đi trên con đường đã chọn.

Tiến sĩ Đỗ Thị Kim Anh nhấn mạnh, vấn đề cần thiết phải cải cách mạnh mẽ cơ chế quản lý khoa học theo hướng trao quyền tự chủ, giảm thủ tục hành chính và chuyển trọng tâm sang đánh giá chất lượng đầu ra. Cần đầu tư có trọng điểm cho các chương trình khoa học trẻ, xây dựng các quỹ nghiên cứu riêng với cơ chế cạnh tranh minh bạch, phát triển hạ tầng nghiên cứu mở, hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia chung để người trẻ dễ dàng tiếp cận.

Về lâu dài, cần đổi mới chính sách đãi ngộ theo hướng gắn thu nhập với kết quả nghiên cứu, xây dựng lộ trình nghề nghiệp rõ ràng, minh bạch và mở rộng cơ hội hội nhập quốc tế cho đội ngũ trí thức trẻ; phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, thúc đẩy liên kết viện-trường-doanh nghiệp, khuyến khích doanh nghiệp đặt hàng nghiên cứu và hỗ trợ khởi nghiệp khoa học công nghệ.

Có thể bạn quan tâm

Bí thư Tỉnh ủy Đắk Lắk Lương Nguyễn Minh Triết trao giải Nhất diễn tập cho Đội Gành Đá Đĩa.

Đắk Lắk chủ động xây dựng “lá chắn số” an toàn trên không gian mạng

Cuộc diễn tập thực chiến bảo đảm an ninh mạng trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk lần thứ nhất năm 2026 là tiền đề quan trọng để Đắk Lắk tiếp tục xây dựng hệ sinh thái số an toàn, tin cậy, phục vụ hiệu quả mục tiêu phát triển chính quyền số, kinh tế số và xã hội số, hướng đến phát triển bền vững trong giai đoạn mới.

Ban tổ chức trao giải nhất quốc gia tặng 6 thành viên Đội tuyển MOS Việt Nam năm 2026 tại buổi lễ. (Ảnh: BTC cung cấp)

6 bạn trẻ đại diện Việt Nam dự chung kết tin học văn phòng thế giới tại Hoa Kỳ

Chiều 13/7, tại Hà Nội, Trung ương Đoàn, Tổ chức Giáo dục IIG Việt Nam tổ chức Lễ tổng kết và trao giải quốc gia Cuộc thi Vô địch tin học văn phòng thế giới (MOSWC) năm 2026. Ban tổ chức đã tuyên dương 161 cá nhân, tập thể xuất sắc và công bố 6 Đại sứ MOS Việt Nam dự chung kết thế giới tại Hoa Kỳ cuối tháng 7 tới đây.

Các đối tượng lừa đảo thường giả mạo ứng dụng của cơ quan nhà nước và ngân hàng để dụ người dân cài đặt mã độc, chiếm đoạt tài sản.

Lừa đảo núp bóng dịch vụ công trực tuyến

Mạo danh cơ quan công an, ngân hàng, Bảo hiểm xã hội (BHXH) để yêu cầu người dân cài đặt ứng dụng là một trong những thủ đoạn lừa đảo công nghệ cao đang diễn biến phức tạp. Chỉ sau vài phút làm theo hướng dẫn, nhiều nạn nhân đã bị chiếm quyền điều khiển điện thoại và mất toàn bộ tiền trong tài khoản.

Cán bộ hướng dẫn người dân làm thủ tục hành chính tại Điểm phục vụ hành chính công phường Đống Đa (Thành phố Hà Nội). (Ảnh: THẾ ĐẠI)

Phát huy nguồn lực dữ liệu trong đổi mới mô hình tăng trưởng

Sự bùng nổ của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) và các nền tảng liên quan đã khiến dữ liệu trở thành một nguồn lực chiến lược. Khi nước ta chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, dữ liệu giữ vai trò trung tâm, kết nối công nghệ, tri thức và quản trị.

Đội thi Trung tâm 186 tham gia cuộc thi Chiến binh mạng đa quốc gia tại Thái Lan.

Khi tri thức trở thành sức mạnh chiến đấu

Tại Bộ Tư lệnh Tác chiến không gian mạng, những đề tài nghiên cứu không nằm yên trên giá sách. Chúng được đưa thẳng vào huấn luyện, vào thực chiến và đang dần trở thành một thứ vũ khí thật sự, mở ra một hướng phát triển mới trong xây dựng quân đội chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.

Sản xuất AI Camera của MK Vision tại Khu công nghiệp Thăng Long Vĩnh Phúc, Bình Xuyên, tỉnh Phú Thọ.

Khơi thông nguồn lực thúc đẩy công nghệ chiến lược

Nghị quyết số 57-NQ/TW đang tạo động lực thúc đẩy phát triển các công nghệ chiến lược, với nhiều lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), robot, thiết bị bay không người lái (UAV) hay công nghệ sinh học đã sẵn sàng bước vào giai đoạn ứng dụng. Song để tạo đột phá, Việt Nam vẫn cần khơi thông các nút thắt về thể chế...

Nhân viên Công ty cổ phần Truyền thông Luật Việt Nam sử dụng nền tảng ứng dụng AI hỗ trợ tra cứu, phân tích và rà soát pháp lý.

AI hỗ trợ rà soát pháp lý

Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong rà soát pháp lý đang trở thành xu hướng tại nhiều cơ quan, doanh nghiệp. Không chỉ giúp rút ngắn thời gian tra cứu, đối chiếu, công nghệ này còn hỗ trợ phát hiện sớm những nội dung mâu thuẫn, chồng chéo, nâng cao chất lượng văn bản và hiệu quả tuân thủ pháp luật.

Sử dụng drone phun thuốc bảo vệ thực vật cho lúa tại Công ty cổ phần thiết bị bay AgriDrone Việt Nam. (Ảnh AgriDrone Việt Nam)

Tối ưu hóa hiệu quả thiết bị không người lái trong nông nghiệp

Việc ứng dụng thiết bị không người lái (drone/UAV) trong sản xuất nông nghiệp tại Việt Nam đang có bước phát triển nhanh, từng bước chuyển từ thí điểm sang ứng dụng thực tiễn trên diện rộng. Điều này đặt ra yêu cầu xây dựng một giải pháp đồng bộ giữa sản phẩm, thiết bị và quy trình sử dụng nhằm tối ưu hóa hiệu quả của drone.

Hệ thống phòng thí nghiệm hiện đại của Trường đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội) phục vụ đào tạo và nghiên cứu công nghệ bán dẫn. (Ảnh VNU)

Khoa học cơ bản và năng lực tự chủ quốc gia

Trong cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu, khoa học cơ bản ngày càng trở thành nền tảng của công nghệ lõi và năng lực tự chủ quốc gia. Tuy nhiên, để tri thức khoa học thật sự chuyển hóa thành sức cạnh tranh, yêu cầu đặt ra là xây dựng một hệ sinh thái nghiên cứu có chiều sâu...

Sản phẩm nghi vấn giả mạo nhãn hiệu nổi tiếng của Công ty trách nhiệm hữu hạn Thương mại và xuất nhập khẩu Lộc Thành bị Hải quan cửa khẩu quốc tế Bình Hiệp (tỉnh Tây Ninh) thu giữ.

Ngăn chặn các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ

Công tác chống xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ hiện nay không còn đơn thuần chỉ bảo vệ một nhãn hiệu mà là câu chuyện bảo vệ năng lực cạnh tranh quốc gia, an ninh kinh tế trong thời đại mà giá trị của nền kinh tế tập trung ở trí tuệ, dữ liệu và sáng tạo.

Lãnh đạo Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa cùng lãnh đạo Tổng Công ty Bưu điện Việt Nam thực hiện nghi thức ký kết thỏa thuận hợp tác. (ảnh: NGUYỄN TRUNG)

Phát huy hạ tầng bưu chính, tạo động lực mới cho chuyển đổi số, cải cách hành chính ở Khánh Hòa

Ngày 10/7, tại Nha Trang, Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa và Tổng Công ty Bưu điện Việt Nam đã ký kết thỏa thuận hợp tác giai đoạn 2026-2030, mở ra bước phát triển mới trong việc khai thác đồng bộ hạ tầng bưu chính phục vụ cải cách hành chính, chuyển đổi số, thương mại điện tử, logistics và các dịch vụ công ích trên địa bàn tỉnh.

Toàn cảnh hội thảo. (Ảnh: BÍCH LIÊN)

Đề xuất đãi ngộ 300 triệu đồng/tháng cho Tổng công trình sư

Dự thảo Thông tư quy định cơ chế tài chính đối với nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược đề xuất mức thu nhập tối đa 300 triệu đồng/tháng đối với Tổng công trình sư. Đây được xem là bước đi đột phá nhằm xây dựng cơ chế đãi ngộ đủ sức cạnh tranh để thu hút, giữ chân nhân tài, từng bước làm chủ các công nghệ chiến lược.