Đẩy mạnh xây dựng đại học thông minh trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo

Hội thảo "Chuyển đổi số trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo: Giải pháp và nguồn lực" do Trường Công nghệ số liên ngành thuộc Đại học Phenikaa phối hợp cùng FPT và Cisco tổ chức mới đây thu hút hơn 500 sinh viên và đại diện từ Bộ Giáo dục và Đào tạo, các trường đại học cùng doanh nghiệp công nghệ hàng đầu.

Sự kiện mang tới nhiều góc nhìn thực tiễn về đại học thông minh, hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI), an toàn dữ liệu và hệ sinh thái EdTech, theo đúng định hướng Nghị quyết 57-NQ/TW.

Khi AI trở thành hạ tầng của giáo dục

Phát biểu khai mạc, GS,TS Nguyễn Văn Hiếu, Phó Giám đốc Đại học Phenikaa, Phụ trách Trường Công nghệ số liên ngành Phenikaa khẳng định, AI không còn là công cụ hỗ trợ đơn thuần mà đã trở thành "hạ tầng tri thức mới", tác động trực tiếp đến giảng dạy, nghiên cứu, quản trị và cá nhân hóa đào tạo. Thách thức lớn nhất hiện nay, theo ông, không phải là thiếu công cụ AI mà là thiếu mô hình quản trị AI có khả năng triển khai đồng bộ toàn tổ chức.

Các trường cần chuyển từ tư duy ứng dụng công nghệ đơn lẻ sang xây dựng hệ sinh thái đại học số thông minh, nơi dữ liệu, nền tảng số, AI và con người vận hành trong một cấu trúc thống nhất.

GS,TS Nguyễn Văn Hiếu, Phó Giám đốc Đại học Phenikaa

"Các trường cần chuyển từ tư duy ứng dụng công nghệ đơn lẻ sang xây dựng hệ sinh thái đại học số thông minh, nơi dữ liệu, nền tảng số, AI và con người vận hành trong một cấu trúc thống nhất", GS, TS Hiếu nhấn mạnh.

Nhìn từ góc độ doanh nghiệp, ông Đào Văn Thịnh, Tập đoàn FPT cho biết Việt Nam đang nằm trong Top 10 thị trường EdTech tăng trưởng nhanh nhất thế giới và Top 3 khu vực Đông Nam Á. Con số này vừa là cơ hội, vừa đặt ra áp lực lớn cho cả hệ thống đào tạo lẫn doanh nghiệp cung cấp giải pháp.

FPT xác định giáo dục là lĩnh vực chiến lược với hai hướng đầu tư song song: hệ thống đào tạo FPT Edu và hệ sinh thái EdTech bao phủ toàn vòng đời hoạt động của cơ sở đào tạo. Nổi bật trong hệ sinh thái này là VioEdu, nền tảng AI cá nhân hóa học tập cho hàng triệu người dùng; Khaothi.Online với hàng chục triệu lượt thi trực tuyến; CodeLearn; Meduverse và Kyta Platform do đội ngũ kỹ sư Việt Nam nghiên cứu phát triển.

Ở phần hạ tầng, ông Thịnh cho biết, FPT vận hành đội ngũ hơn 250 chuyên gia bảo mật và trung tâm giám sát 24/7, đồng thời làm chủ các công nghệ lõi từ AI/ML, IoT, RPA đến Blockchain và Cloud nhằm đồng hành cùng nhà trường từ hoạch định chiến lược đến vận hành và cải tiến liên tục.

Từ góc nhìn Cisco, ông Hồ Hữu Thắng chia sẻ ba giới hạn chính có thể làm chậm tốc độ đổi mới khi bước vào giai đoạn phát triển tiếp theo của AI.

Thứ nhất là hạn chế về hạ tầng - liệu chúng ta có đủ năng lực tính toán, năng lực mạng và nguồn điện để vận hành các khối lượng công việc AI hay không.

Thứ hai là khoảng trống về niềm tin - làm thế nào để cả người dùng lẫn tổ chức có thể tin tưởng giao dữ liệu và hoạt động vận hành cho AI.

Thứ ba là khoảng cách dữ liệu - làm thế nào để xử lý và thấu hiểu khối lượng dữ liệu do máy móc tạo ra đang ngày càng gia tăng.

Để giải quyết những thách thức này, Cisco tập trung vào các trụ cột chính: Trung tâm dữ liệu sẵn sàng cho AI (AI-Ready Data Centers) - Hợp nhất hạ tầng mạng, năng lực tính toán, bảo mật và khả năng quan sát/vận hành; Môi trường làm việc sẵn sàng cho tương lai (Future-Proofed Workplaces) - Hiện đại hóa cách doanh nghiệp vận hành và cộng tác trong mọi môi trường làm việc; Khả năng phục hồi số (Digital Resilience) - Chủ động ngăn ngừa và ứng phó với mọi dạng rủi ro đối với hoạt động của tổ chức, doanh nghiệp.

Tinh thần "dùng chung và chia sẻ" là đột phá cốt lõi

Nhiều năm qua, dữ liệu giáo dục Việt Nam tồn tại ở trạng thái phân tán. Mỗi trường tự xây hệ thống, tự đầu tư hạ tầng mà không có điểm kết nối chung, gây lãng phí lớn về nguồn lực xã hội. Với TS Tô Hồng Nam, Phó Cục trưởng Cục Khoa học, Công nghệ và Thông tin, Bộ Giáo dục và Đào tạo, hội thảo lần này không chỉ là sự kiện học thuật mà còn là biểu hiện thực tiễn của chủ trương kết nối ba bên: nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp Việt Nam, theo đúng định hướng Nghị quyết 57-NQ/TW.

Từ góc nhìn đó, ông nhấn mạnh "dùng chung và chia sẻ" là đột phá cốt lõi cần ưu tiên. Bộ Giáo dục và Đào tạo đang thúc đẩy cơ sở dữ liệu EMIS và mô hình MOOC dành riêng cho giáo dục đại học Việt Nam theo hướng tương tự Coursera, hướng đến chia sẻ tài nguyên và công nhận tín chỉ lẫn nhau.

Năng lực số của giảng viên và sinh viên chính là yếu tố then chốt quyết định hiệu quả chuyển đổi số, không phải bản thân hệ thống công nghệ.

TS Tô Hồng Nam, Phó Cục trưởng Cục Khoa học, Công nghệ và Thông tin, Bộ Giáo dục và Đào tạo

Thay vì mỗi trường tự xây trung tâm dữ liệu riêng lẻ tốn kém, ông khuyến nghị chuyển sang hạ tầng cloud linh hoạt với cam kết bảo mật rõ ràng từ nhà cung cấp.

"Năng lực số của giảng viên và sinh viên chính là yếu tố then chốt quyết định hiệu quả chuyển đổi số, không phải bản thân hệ thống công nghệ", TS Tô Hồng Nam nhấn mạnh.

Từ tư duy quản trị đến hạ tầng và bảo mật

Để làm rõ hơn những vấn đề đặt ra trong phần khai mạc, các chuyên gia đến từ Đại học Phenikaa, FPT và Cisco đã trình bày ba báo cáo chuyên sâu, bao quát bức tranh chuyển đổi số giáo dục từ mô hình quản trị, hệ sinh thái công nghệ đến hạ tầng và an toàn thông tin.

Trong báo cáo thứ nhất, TS Nguyễn Duy Hải, Chánh Văn phòng Trường Công nghệ số liên ngành, Giám đốc Chương trình đào tạo Hệ thống thông tin quản lý Đại học Phenikaa, khẳng định STEM không chỉ được đề cập như là một phương pháp dạy học ở giáo dục phổ thông mà là phương pháp tiếp cận, tức là ứng dụng tư duy Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học dữ liệu vào mọi quyết định quản trị, thay vì dựa trên cảm tính.

Ông chỉ ra hầu hết các trường mới dừng ở mức ứng dụng công nghệ thay vì tái cấu trúc vận hành dựa trên dữ liệu. Để hiện thực hóa mô hình đại học thông minh, cần tối ưu hóa năm nhóm chức năng cốt lõi gồm quản trị học thuật, trải nghiệm người học, nguồn lực vận hành, nghiên cứu đổi mới và kết nối doanh nghiệp, song song với chuẩn hóa khoảng 500 quy trình số và xây dựng hành lang pháp lý quản trị AI.

Ông cũng nhấn mạnh thị trường đang thiếu trầm trọng đội ngũ "Kiến trúc sư vận hành", những người vừa hiểu công nghệ AI vừa hiểu sâu về giáo dục. "AI chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi dữ liệu được liên thông, chuẩn hóa và tích hợp trong toàn bộ hệ sinh thái nhà trường", TS Hải nhấn mạnh.

Báo cáo thứ hai, do bà Hà Thị Hạnh, chuyên gia tư vấn giải pháp giáo dục FPT IS, Tập đoàn FPT và TS Nguyễn Thanh Bình - Chuyên gia tư vấn An ninh mạng toàn cầu FPT IS, Tập đoàn FPT kiêm Giảng viên Trường Công nghệ thông tin Đại học Phenikaa, cùng trình bày về hệ sinh thái EdTech và an ninh mạng.

Theo Sách trắng Công nghệ Giáo dục Việt Nam, hơn 60% hệ thống giáo dục trong nước đang ứng dụng AI, nhưng câu hỏi cốt lõi không phải là dùng AI ở đâu mà là dùng như thế nào.

Bà Hà Thị Hạnh, Tập đoàn FPT cho biết học trong môi trường game-based có thể tăng mức độ tập trung gấp bốn lần so với hình thức học truyền thống, là lý do FPT đầu tư vào AR/VR để giải quyết bài toán chi phí thực hành. Một phòng thực hành ảo về bán dẫn có thể dùng chung giữa nhiều trường, thay thế thiết bị vật lý trị giá hàng trăm tỷ đồng.

Khaothi.Online hiện quản lý hơn 50 triệu lượt thi, trong đó kỳ thi TSA vận hành hoàn toàn tự động từ xác thực CCCD, check-in kiosk đến giám sát và chấm điểm. "Với hơn 30 năm đồng hành cùng các tổ chức giáo dục, chúng tôi thiết kế mô hình tổng thể, liên kết để dữ liệu không bị phân mảnh và công nghệ thực sự trở thành đòn bẩy cho người quản lý", bà Hạnh chia sẻ.

Về an toàn thông tin, TS Nguyễn Thanh Bình, Tập đoàn FPT dẫn số liệu: 98% trường đại học và 88% trường cao đẳng tại Anh bị tấn công mạng trong năm học 2025-2026, chi phí khắc phục trung bình 3,8 triệu USD mỗi vụ.

Tại Việt Nam, hệ thống lưu trữ trên 10.000 bản ghi dữ liệu cá nhân được phân loại cấp độ 3, bắt buộc phải có VPN, tường lửa và giám sát log. Khi xảy ra sự cố, nhà trường phải báo cáo trong vòng 72 giờ và chịu mức phạt lên đến 3 tỷ đồng cùng trách nhiệm bồi thường dân sự hoặc hình sự đối với lãnh đạo.

"Các trường cần xây dựng mô hình phòng thủ đa lớp, tích hợp cybersecurity ngay trong kiến trúc vận hành từ đầu, thay vì xử lý bổ sung sau khi đã triển khai", TS Bình khuyến nghị.

Trong báo cáo thứ ba, nhóm chuyên gia của Cisco gồm ông Trịnh Tuấn Anh, ông Nguyễn Tuân và ông Chử Kiên Bình phác họa khoảng cách giữa kỳ vọng và năng lực triển khai AI thực tế.

Bức tranh đó được làm rõ bằng những con số đáng chú ý: IDC dự báo đầu tư hạ tầng AI toàn cầu đạt 200 tỷ USD vào năm 2028, nhưng chỉ 32% tổ chức hiện thực sự sẵn sàng.

Chuyên gia Trịnh Tuấn Anh lý giải hạ tầng AI đòi hỏi nhiều yêu cầu phức tạp về việc tích hợp hệ thống mạng kết nối, máy chủ tính toán GPU, hệ thống lưu trữ, điện năng và làm mát. Một hạ tầng trung tâm dữ liệu cho AI có thể yêu cầu hàng nghìn GPU trao đổi dữ liệu liên tục ở tốc độ 400G đến 800G với độ trễ gần bằng không, chỉ một điểm nghẽn nhỏ cũng làm sụt giảm toàn bộ hiệu suất mô hình.

Cisco khuyến nghị các trường tiếp cận theo hướng fine-tuning thay vì tự đào tạo mô hình từ đầu, giảm áp lực về chi phí đầu tư hạ tầng nhưng vẫn đáp ứng đủ hiệu năng cho bài toán AI trong giáo dục. Giải pháp Cisco Secure AI Factory có thể giúp các trường đẩy nhanh tốc độ xây dựng hạ tầng cho AI hiệu năng cao và an toàn bảo mật.

Chuyên gia Nguyễn Tuân nhấn mạnh tác nhân AI (Agentic AI) là xu hướng trí tuệ nhân tạo mới nổi từ cuối năm 2025. Khác với Chatbot truyền thống, Agentic AI có khả năng tự ra quyết định và thực thi hành động độc lập, từ đó tạo ra lớp rủi ro mới mang tên “định danh phi con người” cần được kiểm soát chặt chẽ.

Để đối phó với thách thức này, Cisco phát triển các giải pháp bảo mật tiên tiến như: Giải pháp Hybrid Mesh Firewall bảo vệ ứng dụng và workload AI ngay tại thời điểm chạy, với khả năng phân đoạn linh hoạt, che chắn lỗ hổng và giảm đáng kể khoảng trống vá lỗi; Giải pháp Zero Trust Access áp dụng mô hình chính sách thống nhất để bảo vệ truy cập cho cả con người, thiết bị và AI agents; Giải pháp Agentic SOC sử dụng nền tảng dữ liệu thông minh, kết hợp xử lý dữ liệu ở tốc độ máy móc để phát hiện, điều tra, phản ứng tự động và xác thực sự cố trong môi trường vận hành tốc độ cao.

Chuyên gia Chử Kiên Bình khép lại báo cáo với mô hình phòng học không biên giới, nơi camera AI bám theo giảng viên, hệ thống tự chuyển bài giảng thành văn bản, và Webex Education Connector tích hợp với Canvas, Moodle, Blackboard để hỗ trợ dạy học hybrid liền mạch. Cisco và NVIDIA đã đồng hành từ năm 2015 theo triết lý full-stack cho môi trường giáo dục.

"Ngay cả giảng viên không chuyên về công nghệ cũng có thể tạo ra nội dung giáo dục chất lượng cao với bộ công cụ này", ông Bình cho biết.

Từ giải pháp đến hành động

Phiên tọa đàm mở với sự tham gia của đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo, Đại học Phenikaa, FPT, Cisco và đông đảo sinh viên xoay quanh những câu hỏi cốt lõi: đại học thông minh sẽ trông như thế nào trong 5 đến 10 năm tới, sinh viên cần năng lực gì để không bị thay thế bởi AI, và làm thế nào cân bằng giữa đổi mới và bảo vệ dữ liệu.

Điểm chung trong phản hồi của các chuyên gia: năng lực tư duy phản biện với AI, bao gồm khả năng đặt câu hỏi ngược và kiểm chứng kết quả, là kỹ năng không thể thiếu. Chuyển đổi số giáo dục không còn là xu hướng tương lai mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc ngay trong hiện tại.

Khép lại sự kiện, GS,TS Nguyễn Văn Hiếu khẳng định hội thảo không chỉ là diễn đàn trao đổi giải pháp công nghệ mà còn giúp sinh viên nhìn thấy rõ hơn những đòi hỏi của thị trường lao động trong kỷ nguyên AI.

Song song với hội thảo, không gian triển lãm "Co-create the next in education with AI" của FPT cho phép sinh viên trải nghiệm trực tiếp các nền tảng Smart LMS, Kyta Platform, AkaVerse, FPT.eLearning, s-Edu và AIViệc cùng các khu vực demo AR/VR và mô hình lớp học thông minh.

​