Phân tích bảy lĩnh vực trong UCCN, cùng các tiêu chí xét chọn, để xây dựng hồ sơ gia nhập UCCN, TP Đà Lạt chọn âm nhạc.
Tài nguyên sáng tạo âm nhạc
Đà Lạt mộng mơ, thành phố ngàn hoa, thành phố sương mù... là những "thương hiệu" của thành phố bản sắc này. Khí hậu mát mẻ quanh năm, không khí trong lành và không gian diễm lệ, những thứ ấy là tài nguyên hiếm hoi mà Đà Lạt sở hữu. Đây chính là "giá trị cơ bản" của xứ sở này, tạo nên cảm xúc thăng hoa trong sáng tạo nghệ thuật. Tiến sĩ Phạm S, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng cho rằng: "Thiên nhiên, văn hóa và con người Đà Lạt đã làm cho xứ sở này trở thành thiên đường sáng tạo nghệ thuật". Ông lý giải, Đà Lạt đã làm say đắm lòng người. Nhiều nhà thơ, nhạc sĩ đến đây, ở đây, đã sáng tác nhiều tác phẩm nổi tiếng. "Qua thống kê chưa đầy đủ, đến nay có khoảng 200 bài hát viết về Đà Lạt", Tiến sĩ Phạm S thông tin.
Đà Lạt, miền đất thăng hoa kết tụ trên những khuông nhạc của nhiều nhạc sĩ tài danh trước năm 1975, như Hoàng Nguyên, Trịnh Công Sơn, Từ Công Phụng, Lê Uyên Phương, Phạm Duy, Lam Phương... Không gian văn hóa Đà Lạt cũng sinh ra những tài năng âm nhạc như Tuấn Ngọc, Thanh Tuyền... và những cuộc gặp gỡ dấu ấn trong âm nhạc, như Lê Uyên-Phương, Khánh Ly-Trịnh. "Mấy năm gần đây có rất nhiều nhạc sĩ, ca sĩ nổi tiếng chọn Đà Lạt để sáng tác, biểu diễn; cùng những nhóm nhạc bắt đầu nở rộ, đã tạo ra phong trào nghệ thuật âm nhạc sôi nổi trên phố núi", anh Nguyễn Trung Hiền, người sáng lập Không gian sáng tạo Phố bên đồi-Đà Lạt, chia sẻ.
Sau một thời gian trải nghiệm công việc khác nhau ở các thành phố lớn, năm 2016, Hiền trở về Đà Lạt và cùng cộng sự thành lập Phố bên đồi. Các hoạt động của Phố bên đồi có tính liên ngành, đa lĩnh vực, nhưng đậm chất khoa học, nghệ thuật, chú trọng đến giá trị văn hoá địa phương. Từng thời điểm, Phố bên đồi đưa ra một chủ đề để phát huy năng lực sáng tạo của cộng đồng, như hội họa, âm nhạc, kiến trúc, hội thảo, trải nghiệm khoa học kết hợp nghệ thuật cho người dân địa phương và du khách. "Chúng tôi mong muốn kiến thiết những giá trị mới, trên cơ sở kế thừa những yếu tố đã "định vị" Đà Lạt trước đây, để góp phần xây dựng quê hương thành điểm đến văn hóa, nghệ thuật tầm khu vực và quốc tế", anh Hiền bày tỏ.
Văn hóa nghệ thuật là thứ làm nên hồn cốt Đà Lạt. Cùng với những nhạc quán xưa và nay, hiện Đà Lạt có hàng loạt không gian âm nhạc, nghệ thuật được tổ chức chuyên nghiệp, như Phố bên đồi, Mây lang thang, Lululola, Stop and Go art space, Hey Storm art space... đã góp phần tạo ra những góc phố nghệ thuật, với sự góp mặt của những nghệ sĩ nổi tiếng trong nước và quốc tế.
Những đêm phố lạnh nghe dương cầm hát, những "đêm nhạc trên mây", không gian nhạc cổ điển, những nhóm "du ca" phố núi và những chương trình thể thao kết hợp âm nhạc... đã tạo nên những món ăn tinh thần đặc biệt cho người dân địa phương và du khách. Mới đây, lễ hội âm nhạc quốc tế Hoa Sen SoundFest 2023 đầu tiên được tổ chức tại Đà Lạt, với sự xuất hiện của dàn nhạc giao hưởng nổi tiếng quốc tế Bucharest Symphony Orchestra (Romania), cùng nhiều nghệ sĩ tên tuổi hàng đầu Việt Nam. Theo ông Lê Phước Vũ, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Hoa Sen, đơn vị tài trợ chương trình: "Hoa Sen Concert tổ chức lần đầu để thử nghiệm. Đây là tiền đề để tổ chức nhiều lễ hội âm nhạc trong năm, góp phần tạo điểm nhấn, xây dựng Đà Lạt không chỉ là thành phố hoa, mà là thành phố văn hóa, sáng tạo để thu hút du khách trở lại nhiều lần".
Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Lạt Trần Thị Vũ Loan cho biết, hoạt động xã hội hóa trong lĩnh vực âm nhạc của thành phố đang rất mạnh. Cùng với những không gian nghệ thuật, show diễn trên, thời gian qua những câu lạc bộ âm nhạc dân gian, âm nhạc cồng chiêng của người Cơ Ho bản địa... phát triển khá tốt. "Đối chiếu những tiêu chí của UNESCO đặt ra với thành phố sáng tạo, thì Đà Lạt khả thi nhất là lĩnh vực âm nhạc. Xây dựng Đà Lạt trở thành thành phố sáng tạo UNESCO là hoàn toàn phù hợp với tiềm năng và xu thế", bà Trần Thị Vũ Loan thông tin.
Danh hiệu và hành trình phát huy giá trị
Theo Tiến sĩ Phạm S, tại cuộc gặp gỡ giữa lãnh đạo tỉnh Lâm Đồng với Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam, ông Michael Croft đánh giá cao những điều kiện thuận lợi của Đà Lạt đối với tiêu chí thành phố sáng tạo, đặc biệt là lĩnh vực điện ảnh và âm nhạc. Trên cơ sở đó, ông Michael Croft khuyến nghị địa phương sớm thành lập Ban Chỉ đạo để kết nối với văn phòng UNESCO tại Việt Nam, qua đó được hướng dẫn thủ tục lập hồ sơ và sẽ giới thiệu các tổ chức quốc tế, các thành phố sáng tạo toàn cầu hỗ trợ Đà Lạt trong quá trình xây dựng kế hoạch, lộ trình để trở thành thành phố sáng tạo UNESCO.
Thành phố sáng tạo là nơi mà ở đó con người với tính sáng tạo là tài nguyên quan trọng, tạo ra của cải vật chất cho xã hội. Theo nghĩa này thì tài nguyên thiên nhiên dồi dào, vị trí địa lý thuận lợi và thương hiệu từ quá khứ không còn đóng vai trò quyết định tới sự hưng thịnh của một đô thị trong thời đại ngày nay. Thay vào đó, nền tảng cho sự phát triển của thành phố là tính sáng tạo không ngừng của con người. "Với cách hiểu đó, nhiều thành phố trên thế giới đã dần hướng tới nền công nghiệp sáng tạo, công nghiệp văn hóa. Mục tiêu của họ là xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ hoạt động sáng tạo, thu hút lực lượng lao động sáng tạo và tạo ra các sản phẩm sáng tạo", Tiến sĩ Phạm S thông tin.
Nhiều chuyên gia cho rằng, tham gia mạng lưới thành phố sáng tạo của UNESCO là xu hướng phát triển của nhiều đô thị trên thế giới. Tuy nhiên, đây là câu chuyện phức tạp, bởi xây dựng thương hiệu thành phố sẽ làm thay đổi tư duy phát triển của đô thị. Đặt trong trường hợp Đà Lạt, thành phố đã lựa chọn lĩnh vực thế mạnh là âm nhạc để xây dựng hồ sơ thành phố sáng tạo. Đây sẽ là yếu tố có ý nghĩa dẫn dắt thành phố phát triển trong tương lai. Theo Tiến sĩ Phạm S: "Triết lý thành phố sáng tạo là luôn có nhiều cơ hội sáng tạo hơn trong một thành phố có nhiều tiềm năng phát triển chưa được khai thác tương xứng". Ông cho rằng, khi Đà Lạt trở thành thành phố sáng tạo sẽ tiếp tục phát huy chuỗi thời gian và quá trình tích lũy hài hòa giữa thiên nhiên, di sản kiến trúc và con người Đà Lạt qua 130 năm hình thành và phát triển. Mỗi người dân Đà Lạt sẽ có động lực sáng tạo hơn nữa, góp phần quan trọng tạo nét riêng thành phố. Đồng thời, tăng thêm giá trị cho TP Đà Lạt, nơi khơi nguồn cảm hứng sáng tạo bất tận cho bạn bè, du khách trong nước và quốc tế trên nhiều lĩnh vực.
Danh hiệu "thành phố sáng tạo" sẽ góp phần quan trọng quảng bá hình ảnh vùng đất, văn hóa, con người Đà Lạt. "Đạt được danh hiệu thành phố sáng tạo có ý nghĩa rất lớn với Đà Lạt. Đạt danh hiệu đã khó, muốn gìn giữ và phát huy được giá trị cần phải có sự quan tâm của chính quyền, cộng đồng và người dân", Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Lạt Trần Thị Vũ Loan cho hay.
Nhiều người sáng lập không gian nghệ thuật, âm nhạc cho rằng, khó nhất là góc độ tài chính, làm sao để những mô hình sáng tạo âm nhạc, nghệ thuật mới hình thành có thể duy trì được và tạo hệ sinh thái bền vững, khi đó người thừa hưởng là người dân địa phương và du khách. Người sáng lập Phố bên đồi chia sẻ, năm 2022, anh đến Vương quốc Anh và tham gia những không gian văn hóa sáng tạo ở đó. Nguồn lực tài chính của họ được hình thành từ bốn nguồn, sự hỗ trợ từ quốc gia, thành phố, nhà tài trợ và nguồn tự thân. "Những trung tâm văn hóa sáng tạo tư nhân ở Anh luôn được ủng hộ chính sách từ những nguồn như thế. Còn ở mình mới chỉ là "tự thân và từ tài trợ", anh Hiền thông tin.
