Giới trẻ và thói quen đọc tin trên nền tảng số
Với thế hệ lớn lên cùng internet, mạng xã hội không chỉ là nơi giải trí mà còn là một hệ sinh thái thông tin. Trong bối cảnh đó, các vấn đề chính trị-xã hội, bao gồm cả bầu cử, cũng ngày càng xuất hiện nhiều trên các nền tảng số.
Theo báo cáo Digital Vietnam 2025 của We Are Social và DataReportal, Việt Nam hiện có khoảng 76,2 triệu tài khoản mạng xã hội, tương đương hơn 75% dân số. Riêng nhóm người trẻ từ 18-24 tuổi là những người sử dụng mạng xã hội tích cực nhất, với thời gian truy cập trung bình 3-7 giờ mỗi ngày.
Với hơn 70 triệu người dùng, mạng xã hội ở Việt Nam đã trở thành kênh thông tin chủ đạo trong đời sống xã hội và chính trị, tác động sâu sắc đến nhận thức và hành vi của đông đảo giới trẻ.
Không chỉ ở Việt Nam, xu hướng này cũng diễn ra trên phạm vi toàn cầu. Theo nghiên cứu của Pew Research Center (tổ chức tư vấn và nghiên cứu của Mỹ), 76% người trẻ từ 18-29 tuổi thường xuyên hoặc đôi khi tiếp cận tin tức thông qua mạng xã hội, trong đó TikTok đang nổi lên như một nguồn tin phổ biến. Những con số này cho thấy sự dịch chuyển rõ rệt trong thói quen tiếp nhận thông tin của thế hệ trẻ.
"Chính trị hóa" nội dung số
Một trong những đặc điểm nổi bật trong cách Gen Z tiếp cận thông tin bầu cử là sự ưu tiên nội dung ngắn, trực quan và dễ tiếp cận. Thay vì chủ động truy cập các trang tin chính thống như trước đây, nhiều Gen Z cho biết họ thường “bắt gặp” thông tin về bầu cử ngay trong quá trình lướt TikTok, Facebook, Threads hay YouTube.
Theo khảo sát với 764 người trẻ của VietnamPlus, 78,4% Gen Z thích tiếp nhận thông tin qua video, trong khi các hình thức như bài viết dài hay đồ họa chiếm tỷ lệ thấp hơn.
Điều này lý giải vì sao các nền tảng như TikTok, YouTube Shorts hay Instagram Reels đang trở thành “kênh tin tức mới” của thế hệ trẻ. Trên những nền tảng này, thông tin về chính trị và bầu cử thường xuất hiện dưới nhiều hình thức như video giải thích ngắn về chính sách, phân tích quan điểm của ứng cử viên, meme về chính trị,...
Nhiều tài khoản sáng tạo nội dung cũng bắt đầu đăng tải các video chia sẻ kiến thức về bầu cử theo cách gần gũi hơn với người trẻ. Thay vì sử dụng ngôn ngữ chính trị khô khan, các nội dung này thường được trình bày dưới dạng hỏi-đáp, giải thích thuật ngữ hoặc phân tích các vấn đề xã hội liên quan trực tiếp đến đời sống của cử tri. Nhờ vậy, những chủ đề vốn được xem là phức tạp như chính sách, quyền công dân hay trách nhiệm cử tri trở nên dễ tiếp cận hơn với người xem trẻ tuổi.
Nhiều người trẻ cho biết, họ dễ tiếp cận các nội dung này hơn so với các bản tin truyền thống. Đặng Thùy Trang (19 tuổi, sinh viên tại Hà Nội) chia sẻ: “Trên Tiktok mình hay lướt trúng các video lồng nhạc trendy để truyền tải thông tin về ngày bầu cử. Nội dung cũng rất ngắn gọn và súc tích nên mình có thể dễ dàng nắm bắt hơn là đọc bài báo truyền thống”.
Bên cạnh việc theo dõi thông tin, mạng xã hội còn trở thành không gian để người trẻ trao đổi quan điểm về cuộc bầu cử sắp tới. Dưới các bài đăng liên quan, nhiều người dùng trẻ tham gia bình luận, đặt câu hỏi hoặc chia sẻ góc nhìn cá nhân về các vấn đề xã hội đang được quan tâm. Những cuộc thảo luận này cho thấy sự quan tâm ngày càng rõ nét của Gen Z đối với các vấn đề công cộng, đặc biệt khi họ bắt đầu bước vào độ tuổi tham gia các hoạt động chính trị-xã hội như bầu cử.
Tài khoản Tiktok “Để Thắng Kể Bạn Nghe” rất tích cực chia sẻ về các thông tin liên quan bầu cử. Chủ tài khoản cho biết: “Thực ra rất nhiều chất liệu thông tin từ video mình tạo ra đều đang được tuyên truyền trên các phương tiện báo chí, truyền thông đại chúng. Nhưng mình thấy bản thân có một độ nhạy cảm nhất định với thứ mà người trẻ muốn nghe, nên mình “twist” [biến hóa - PV] các chất liệu thông tin trở thành một định dạng, cách diễn đạt phù hợp hơn để mọi người cùng thấy dễ tiếp nhận".
Bên cạnh các nhà sáng tạo nội dung cá nhân, nhiều cơ quan báo chí chính thống cũng tham gia vào các nền tảng mạng xã hội để cung cấp thông tin chính xác về bầu cử. Thời gian gần đây, Báo Nhân Dân đẩy mạnh tuyên truyền về ngày bầu cử trên nhiều nền tảng số như TikTok, Facebook, YouTube và các kênh mạng xã hội khác. Các nội dung được thể hiện dưới dạng video ngắn, đồ họa thông tin, bài giải thích về quyền và nghĩa vụ của cử tri, giúp người trẻ dễ dàng tiếp cận và hiểu rõ hơn về quy trình cũng như ý nghĩa của việc tham gia bầu cử.
Việc các cơ quan báo chí chủ động “đi vào” mạng xã hội không chỉ mở rộng kênh tiếp cận thông tin chính thống mà còn góp phần định hướng nhận thức của cử tri trẻ trong môi trường truyền thông số.
Giữa "biển thông tin" và nỗi lo tin giả
Tuy nhiên, việc mạng xã hội trở thành nguồn thông tin chính về bầu cử cũng đặt ra không ít thách thức. Các nền tảng số vận hành dựa trên thuật toán gợi ý, ưu tiên những nội dung có khả năng giữ chân người dùng lâu hơn. Điều này khiến các nội dung gây tranh cãi, giật gân hoặc mang tính cảm xúc dễ dàng được lan truyền rộng rãi, trong khi những thông tin chính thống, mang tính phân tích hoặc dữ liệu đôi khi lại khó tiếp cận người dùng hơn.
Trong bối cảnh đó, người trẻ dễ rơi vào tình trạng “bong bóng thông tin”, nơi họ chỉ tiếp cận những quan điểm tương đồng với mình. Khi thuật toán liên tục gợi ý các bài viết, video có nội dung tương tự với những gì người dùng từng xem hoặc tương tác, góc nhìn của họ về các vấn đề xã hội, chính trị có thể bị thu hẹp. Điều này không chỉ làm giảm tính đa chiều của thông tin mà còn khiến các cuộc thảo luận về những vấn đề công cộng, như bầu cử, dễ trở nên cực đoan hoặc thiếu cân bằng.
Ngoài ra, tin giả và thông tin sai lệch cũng là một nguy cơ đáng lo ngại. Khi thông tin lan truyền nhanh qua video ngắn hoặc bài đăng cá nhân, việc kiểm chứng đôi khi bị bỏ qua. Trong nhiều trường hợp, tốc độ lan truyền của thông tin trên mạng xã hội vượt xa khả năng kiểm chứng của người dùng, đặc biệt khi nội dung được trình bày dưới dạng video ngắn hoặc meme, những hình thức dễ tiếp cận nhưng khó kiểm tra nguồn gốc.
Điều này đòi hỏi người trẻ phải có kỹ năng “đọc hiểu truyền thông”, tức khả năng kiểm tra nguồn tin, phân biệt thông tin chính thống và tin đồn. Không chỉ dừng lại ở việc tiếp nhận thông tin, người dùng cần biết cách kiểm tra nguồn gốc của nội dung, phân biệt giữa thông tin chính thống và tin đồn, cũng như nhận diện những nội dung mang tính thao túng hoặc định hướng dư luận.
Đối với cử tri trẻ, những người đang từng bước tham gia vào đời sống chính trị-xã hội, việc trang bị những kỹ năng này không chỉ giúp họ tiếp cận thông tin một cách tỉnh táo hơn, mà còn góp phần xây dựng một môi trường truyền thông lành mạnh, nơi các vấn đề công cộng được thảo luận dựa trên thông tin chính xác và đáng tin cậy.
