Trong khi Lưu Hồng Quang biểu diễn khán phòng gần như tuyệt đối im lặng. Khán giả tuyệt đối say mê, tuy không phải ai cũng biết rõ về Nhà soạn nhạc Fr. Liszt (1811-1886) người Hungaria vĩ đại đến mức nào. Chỉ với trực giác, cũng thấy âm thanh từ tiếng đàn Lưu Hồng Quang như của trên cao gửi xuống, đánh thức tâm can.
Fr. Liszt là ai?
Trong lịch sử piano, rất ít nhà soạn nhạc có cá tính mạnh đến mức chỉ cần vài ô nhịp người ta đã nhận ra ngay. Âm nhạc của ông không chỉ là âm nhạc để nghe, mà là một trạng thái tinh thần, một thứ “siêu lãng mạn” nơi con người muốn vượt khỏi giới hạn của chính mình. Ở Liszt luôn tồn tại đồng thời ba con người: Nhà thơ, nhà tiên tri và nhà trình diễn thiên tài.
Điều đặc biệt ở Liszt là ông biến cây đàn piano thành cả một dàn nhạc giao hưởng. Trước Liszt, piano dù đã phát triển mạnh nhưng vẫn còn mang tính salon, thính phòng. Với Liszt, đàn piano bỗng có thể gầm vang như đồng thau, ngân dài như organ nhà thờ, rồi lại mỏng nhẹ như tiếng chuông xa. Ông mở rộng toàn bộ biên giới kỹ thuật: Quãng tám liên tục, quãng nhảy khổng lồ, hợp âm dày đặc, những chuỗi hợp âm như thác nước… Nhưng nghịch lý là: Phía sau tất cả sự dữ dội ấy lại là một tâm hồn cực kỳ thi sĩ.
Đó là lý do khi chơi Liszt, nghệ sĩ không thể chỉ điêu luyện về kỹ thuật. Điều khó nhất là làm cho kỹ thuật tan biến vào cảm xúc và tư tưởng. Và đây chính là nơi tài năng của Lưu Hồng Quang trở nên đáng chú ý.
Lưu Hồng Quang là ai?
Là một người đã sở hữu một bản thành tích với hơn 20 giải thưởng quốc tế và Việt Nam. Huân chương Lao động hạng 3 từ khi còn rất trẻ.
Trong thế hệ pianist Việt Nam hiện nay, Lưu Hồng Quang có một phẩm chất khá phù hợp với Liszt: Kỹ thuật rất mạnh nhưng không thiên về phô trương. Tiếng đàn của anh thường có độ kiểm soát cao, âm thanh gọn, rõ lớp và đặc biệt có xu hướng “đi từ bên trong”. Điều này rất quan trọng với Liszt, bởi Liszt thật ra không chỉ viết về sự rực cháy bên ngoài, mà còn viết rất nhiều về cô đơn, tôn giáo, chiêm niệm và cả bóng tối nội tâm.
Nếu nói tinh thần Liszt cô đọng mạnh nhất ở đâu, thì chính là ở bộ “Transcendental Études” - 12 Etudes siêu việt (chương trình biểu diễn tối ngày 8/5 vừa qua có tên gọi “Thanh âm vượt tầng”). Mỗi etude là một “thế giới tâm lý”, một bài thơ giao hưởng thu nhỏ. 12 etudes này gần như phản chiếu toàn bộ cá tính Liszt.
Nhưng có lẽ điều thú vị nhất là: Cá tính của Liszt và cá tính của Lưu Hồng Quang không hoàn toàn giống nhau. Liszt là núi lửa, là cơn bão, là ánh chớp sân khấu. Trong khi đó, Quang thiên về sự tập trung nội tâm và kiểm soát. Chính độ “lệch” này có thể tạo nên Liszt rất riêng: Bớt khoa trương hơn, nhưng sâu hơn; ít “thần tượng piano” hơn, mà nhiều chất thơ và suy tưởng hơn.
Có thể nói, nếu một pianist khác chơi Liszt như chinh phục khán phòng theo kiểu trình diễn sức mạnh kỹ thuật, thì Lưu Hồng Quang chơi Liszt như một cuộc đối thoại với nhà soạn nhạc và chính mình. Và đó là hướng tiếp cận phù hợp với khán giả hôm nay: Không còn chỉ ngạc nhiên trước kỹ thuật siêu phàm, mà muốn nghe thấy con người phía sau sự siêu phàm ấy.
Ở khúc “Mazeppa”, ta thấy Liszt của chủ nghĩa anh hùng lãng mạn, con người bị kéo lê giữa bão tố nhưng cuối cùng vươn dậy như một vị vua. Lưu Hồng Quang tạo được cảm giác về “định mệnh”, “Mazeppa” hiện lên như một trường ca bi tráng.
Lưu Hồng Quang đã làm khán giả bùng nổ theo anh, những tiếng vỗ tay và cả những giọt nước mắt. Có những người thét to: “Bravo”. Ba lần không dứt. Những giọt mồ hôi lấp lánh trên trán pianist…
Ngược lại, “Feux Follets” (Đom đóm ma) là một trong những tác phẩm khó nhất lịch sử piano. Âm nhạc gần như không có trọng lượng vật lý: Mọi thứ bay lướt, biến mất, lập lòe như ảo giác. Lưu Hồng Quang - sự linh hoạt trong articulation và khả năng làm âm thanh “mảnh” đi đã giúp tác phẩm này đạt được đúng chất Liszt: Ma mị nhưng thanh thoát.
Violinist Đỗ Phương Nhi, đã nhận xét: “…Lưu Hồng Quang đã chơi rất thuyết phục và hấp dẫn người nghe. Các bản nhạc rất hiếm khi được chơi ở Việt Nam, khá kén nghe, với sự trầm bổng đan xen kỹ thuật khác nhau vào giai điệu, nhưng với tầm nhìn sâu sắc, tài năng của Lưu Hồng Quang, đã vẽ nên bức tranh toàn cảnh gần gũi hơn tới khán giả”.
Còn giảng viên piano của Yamaha Phạm Thành Chung thì cho rằng: “Lưu Hồng Quang có độ tập trung lớn vào kể chuyện và dẫn dắt người nghe qua các bối cảnh đan xen. Anh làm rất tốt trong việc làm hiện lên được hình ảnh châu Âu với chút góc cạnh hơi gợi cho người nghe về Donxiote... Nhạc Lizst hay được nghĩ tới với ảo tưởng vĩ đại nhưng Lưu Hồng Quang thể hiện được chất tinh tế và tính thể nghiệm, tính "chơi" của Lizst bằng sự đầu tư vào làm rõ từng bè trong các hòa thanh giúp thể hiện câu chuyện có chiều sâu…”…
Và đặc biệt là “Chasse-neige” (Bão tuyết) - etude cuối cùng. Đây gần như là một thị kiến siêu hình. Những chuyển động đánh luân phiên 2 note gần nhau liên tục tạo cảm giác tuyết phủ lên toàn bộ thế giới, mọi vật dần biến mất vào hư vô. Liszt ở đây không còn là nghệ sĩ hào nhoáng thời trẻ nữa, mà là một con người đối diện sự trống rỗng và vô tận. Tác phẩm này cần chiều sâu nội tâm nhiều hơn kỹ thuật. Và chính kiểu nghệ sĩ không “khoe mình” quá mức như Lưu Hồng Quang lại có khả năng chạm được tới vẻ cô độc ấy.
Một điều quan trọng khác: 12 etudes của Liszt đòi hỏi nghệ sĩ phải có “tư duy giao hưởng”. Lưu Hồng Quang đã tạo cảm giác như nhiều lớp nhạc cụ đang vang lên cùng lúc. Đây là thử thách lớn về tổ chức thứ bậc âm thanh (voicing) và kiến trúc âm thanh. Điểm mạnh của Lưu Hồng Quang là anh thường làm rõ được các lớp bè thay vì biến tất cả thành một khối âm thanh dày. Đêm diễn này Lưu Hồng Quang đã “vẽ” được không gian, đã làm cho người nghe cảm thấy sự chuyển dịch của ánh sáng, của thời gian, của cảm xúc chính anh và của Fr. Liszt.
Cùng với TS, NSND Đỗ Quốc Hưng, Giám đốc Học viện Âm nhạc quốc gia, Đại sứ Nguyễn Phú Bình, Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam Nguyễn Quang Thiều đã lên sân khấu tặng hoa ở phút cuối, ông chạm vào vai người nghệ sĩ nói nhỏ “tôi biết ơn anh vì hay quá”. Ngài Philip Gol, Phó Tổng Giám đốc Hàng không Singapore, Phó Chủ tịch Hiệp hội hàng không thế giới IATA thì nói: “…Vợ chồng tôi bay từ Sing sang đây chỉ để nghe Lưu Hồng Quang hôm nay rồi phải về ngay vì có việc gấp. Quá tuyệt vời đối với chúng tôi!”.
