Luật Tiếp cận thông tin và vai trò của báo chí

Từ 2016 đến 2026, Luật Tiếp cận thông tin 2026 đã có những điều chỉnh, thay đổi để ngày càng phù hợp với thực tế phát triển của thời đại. Coi thông tin như là "ô-xy" của cuộc sống, việc đáp ứng và bảo đảm tiếp cận thông tin của công dân còn là cách để duy trì sự phát triển bền vững và hiệu quả của xã hội.

Đáp ứng và bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân là yêu cầu quan trọng trong bối cảnh hiện nay. (Ảnh: Chinhphu.vn)
Đáp ứng và bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân là yêu cầu quan trọng trong bối cảnh hiện nay. (Ảnh: Chinhphu.vn)

Ngày 19/6, tại Viện nghiên cứu Truyền thông phát triển (RED Communication), Hà Nội, chuyên gia pháp lý về tiếp cận thông tin đã chia sẻ thông tin về Luật Tiếp cận thông tin 2026. Đồng thời, nhân kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam (21/6/1925-21/6/2026), RED Communication cũng tổ chức gặp mặt, kết nối các nhà báo, phóng viên Trung ương và Hà Nội.

Luật Tiếp cận thông tin 2026 được Quốc hội ban hành ngày 23/4/2026 quy định về việc thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân; trách nhiệm của cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập có nhiệm vụ cung ứng dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu trong việc bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân.

Trước đó, Luật Tiếp cận thông tin được Quốc hội thông qua ngày 6/4/2016 và chính thức có hiệu lực kể từ ngày 1/7/2018. Luật được đánh giá có ý nghĩa rất quan trọng trong việc cụ thể hóa quyền công dân được quy định tại Điều 25, Hiến pháp 2013 và các cam kết quốc tế về tự do thông tin, phòng chống tham nhũng. Luật này cũng quy định nghĩa vụ và trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân. Đặc biệt, đây là luật quy định các nguyên tắc, thủ tục và quy trình để các cơ quan nhà nước công khai thông tin và cung cấp thông tin theo yêu cầu của công dân.

ltctt.jpg
Luật Tiếp cận thông tin số 1/2026/QH16 có hiệu lực thi hành từ ngày 1/9/2026 và thay thế Luật Tiếp cận thông tin số 104/2016/QH13.

Chia sẻ với phóng viên Báo Nhân Dân, Tiến sĩ Nguyễn Thị Kim Thoa, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp luật hình sự-hành chính, Bộ Tư pháp thông tin, Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 gồm 4 chương, 31 điều (so với Luật Tiếp cận thông tin năm 2016 đã giảm 1 chương và giảm 6 điều) được sửa đổi toàn diện nhằm: bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân; tăng cường trách nhiệm giải trình, công khai, minh bạch trong hoạt động của các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập; phát huy rộng rãi quyền làm chủ của nhân dân; phù hợp với chủ trương sắp xếp, tổ chức lại đơn vị hành chính các cấp và tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp; bảo đảm phân cấp, phân quyền theo quy định của Luật Tổ chức chính phủ và Luật Tổ chức chính quyền địa phương; phát triển Chính phủ số khắc phục những hạn chế, bất cập qua các năm.

Theo Tiến sĩ Kim Thoa, Luật 2026 đã mở rộng phạm vi điều chỉnh và đối tượng có trách nhiệm cung cấp thông tin, trong đó quy định phạm vi điều chỉnh khi không chỉ quy định việc tiếp cận thông tin do cơ quan nhà nước tạo ra, nắm giữ mà còn áp dụng đối với đơn vị sự nghiệp công lập có nhiệm vụ cung ứng dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu và các đơn vị được Nhà nước giao quản lý. “Quy định này phản ánh thực tiễn hiện nay khi nhiều dịch vụ công được thực hiện thông qua các đơn vị sự nghiệp công lập và người dân có nhu cầu tiếp cận thông tin liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích của mình”, Tiến sĩ Thoa nêu rõ.

chiase.jpg
Các nhà báo, phóng viên lắng nghe chia sẻ của Tiến sĩ Nguyễn Thị Kim Thoa. (Ảnh: THANH LOAN)

Cũng theo Tiến sĩ Kim Thoa, Luật 2026 đã mở rộng phạm vi thông tin được công khai. Điều 17 của luật đã liệt kê chi tiết các thông tin phải được công khai và bổ sung các nhóm thông tin quan trọng trực tiếp với đời sống người dân và hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, như: thông tin xử phạt vi phạm hành chính về an toàn thực phẩm, chất lượng sản phẩm, hàng hóa, dược, lao động, sản xuất, buôn bán hàng hóa giả mà gây hại hoặc ảnh hưởng xấu về dư luận xã hội; kết luận kiểm định, đánh giá chất lượng nhà chung cư, kế hoạch cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư; thông tin chung về cơ sở giáo dục, thu, chi tài chính của cơ sở giáo dục, kế hoạch và kết quả hoạt động đối với giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục thường xuyên; giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh; các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh vi phạm pháp luật về y tế...

Chỉ ra một số lưu ý quan trọng của Luật Tiếp cận thông tin 2026 với một số lĩnh vực được xã hội quan tâm đặc biệt như môi trường, đất đai, Tiến sĩ Kim Thoa cho hay, trong thông tin về môi trường có các quy định: thông tin về chất lượng môi trường, ô nhiễm môi trường; kế hoạch ứng phó sự cố môi trường; thông tin về sự cố môi trường; thông tin về các nguồn thải vào môi trường nước mặt và các nguồn có nguy cơ gây ra sự cố môi trường trên địa bàn tỉnh, thành phố; báo cáo đánh giá tác động môi trường; giấy phép môi trường; thông tin về di sản thiên nhiên, hệ sinh thái tự nhiên, loài sinh vật và nguồn gen; khu bảo tồn thiên nhiên và cơ sở bảo tồn đa dạng sinh học; vùng đất ngập nước quan trọng; kết quả quan trắc chất lượng môi trường đất, không khí, nước mặt, nước dưới đất, nước biển, trầm tích, môi trường thủy sinh của nguồn nước mặt…

tsthoa.jpg
Tiến sĩ Nguyễn Thị Kim Thoa, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp luật hình sự-hành chính, Bộ Tư pháp. (Ảnh: THANH LOAN)

Lưu ý thông tin về đất đai, nữ Tiến sĩ cho biết, điểm 1, khoản 1, điều 17 của Luật quy định thông tin phải công khai bao gồm: “thông tin về kế hoạch sử dụng đất; giá đất; thu hồi đất; phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư liên quan dự án, công trình trên địa bàn; kết quả điều tra, đánh giá đất đai; quyết định cưỡng chế thực hiện quyết định kiểm đếm bắt buộc; mốc giới sử dụng đất trong hành lang bảo vệ an toàn”.

Đáng chú ý, Luật có đề cập tới một số thông tin không được tiếp cận, cụ thể: Luật phân định thông tin công dân không được tiếp cận và thông tin công dân được tiếp cận có điều kiện. Theo đó, có 6 nhóm thông tin công dân không được tiếp cận, gồm: thông tin thuộc bí mật nhà nước theo quy định của pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước; thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình theo quy định của pháp luật dân sự; bí mật kinh doanh theo quy định pháp luật về sở hữu trí tuệ; thông tin nhà nước sẽ ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh quốc gia, đối ngoại, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe của cộng đồng, gây nguy hại đến tính mạng, sức khỏe, quyền và lợi ích hợp pháp hoặc tài sản của cơ quan, tổ chức hoặc người khác; thông tin thương mại bí mật trong các giao dịch, đơn vị xác định theo quy định pháp luật; thông tin về cuộc họp nội bộ của cơ quan, đơn vị, tài liệu do cơ quan, đơn vị soạn thảo.

Tiến sĩ Thoa khuyến nghị, các nhà báo, phóng viên khi tác nghiệp về lĩnh vực này cần thiết phải nhấn mạnh và khoanh vùng thông tin, nhất là với 6 nhóm thông tin công dân không được tiếp cận để bảo đảm an toàn pháp lý cho công dân nói riêng và trật tự an toàn xã hội nói chung.

Bên cạnh đó, Tiến sĩ Thoa cũng lưu ý các nhà báo, phóng viên cần thông tin để người dân nắm bắt được nội dung của Nghị định 151/2025/NĐ-CP quy định về phân định thẩm quyền, phân quyền và phân cấp trong lĩnh vực đất đai, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025. Hay thông tin Nghị định 109/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực từ ngày 18/5/2026, sẽ siết chặt nhiều chế tài đối với hoạt động hành nghề luật sư. Theo đó, tùy tính chất và mức độ vi phạm, luật sư có thể bị phạt đến 40 triệu đồng, thậm chí bị tước quyền hành nghề nếu vi phạm nghiêm trọng.

"Việc thông tin kịp thời, đầy đủ sẽ giúp người dân điều chỉnh và ứng xử phù hợp với quy định chính sách pháp luật mới trong tình hình mới", Tiến sĩ Thoa nói.

Có thể bạn quan tâm

Đà Nẵng phát hiện, tạm giữ 700 đôi sandal có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. (Ảnh: Công an cung cấp)

Đà Nẵng phát hiện, tạm giữ 700 đôi sandal có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ

Thực hiện chỉ đạo của Bộ Công an, Giám đốc Công an thành phố Đà Nẵng về tập trung đấu tranh, ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, Công an phường An Hải, thành phố Đà Nẵng đã tăng cường công tác nắm tình hình, rà soát các cơ sở kinh doanh, kho hàng có dấu hiệu vi phạm trên địa bàn.

[Video] Khởi tố 24 vụ lừa đảo kỳ nghỉ du lịch, ước tính số tiền liên quan hơn 2.700 tỷ đồng

[Video] Khởi tố 24 vụ lừa đảo kỳ nghỉ du lịch, ước tính số tiền liên quan hơn 2.700 tỷ đồng

Sáng 19/6, Công an TP Hà Nội tổ chức Hội nghị thông tin báo chí về một số vụ việc, vụ án điển hình về kinh tế, môi trường trên địa bàn như vụ buôn lậu hàng hóa là thực phẩm với số lượng lớn xảy ra trên địa bàn, một số vụ án chiếm đoạt tài sản dưới hình thức mua bán, chuyển nhượng kỳ nghỉ du lịch.

Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Quảng phát động đợt thi đua cao điểm trong toàn ngành.

Thi đua cao điểm “90 ngày giải quyết đơn, án” không để quá hạn

Tòa án nhân dân tối cao mới đây đã ban hành Kế hoạch số 353/KH-TANDTC về triển khai đợt thi đua cao điểm “90 ngày giải quyết đơn, án” trong toàn hệ thống Tòa án nhân dân. Theo đó, phấn đấu không để xảy ra tình trạng đơn, án quá hạn, tỉ lệ giải quyết các vụ án hình sự phải đạt hơn 90%, các vụ việc dân sự đạt hơn 85%.

Trung tướng Nguyễn Thanh Tùng, Giám đốc Công an thành phố Hà Nội và các đồng chí chủ trì hội nghị.

Khởi tố 25 vụ án, 201 đối tượng liên quan đến mua bán gói nghỉ dưỡng, kỳ nghỉ du lịch

Liên quan hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản thông qua hoạt động mua bán gói nghỉ dưỡng, kỳ nghỉ du lịch, đến nay Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hà Nội đã ra quyết định khởi tố 25 vụ án, khởi tố 201 bị can về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” quy định tại Điều 174 Bộ luật Hình sự năm 2015.

Thứ trưởng Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh.

Năm 2026 - dấu mốc quan trọng trong tiến trình Việt Nam tham gia Diễn đàn Pháp lý quốc tế Saint Petersburg

Trong các ngày từ 24 đến 26/6, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng sẽ dẫn đầu Đoàn công tác liên ngành tham dự Diễn đàn Pháp lý quốc tế Saint Petersburg lần thứ XIV tại Liên bang Nga, với tư cách “Quốc gia khách mời duy nhất”. Báo Nhân Dân đã phỏng vấn Thứ trưởng Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh về sự kiện đối ngoại quan trọng này.

Quang cảnh hội thảo. (Ảnh: TL)

Hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả xử lý tội phạm mới trên không gian mạng

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số đang mở ra nhiều cơ hội cho phát triển kinh tế-xã hội, nhưng cũng làm gia tăng các nguy cơ về an ninh mạng và tội phạm công nghệ cao. Trước thực tiễn đó, việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả phát hiện, xử lý các loại tội phạm mới trên không gian mạng là yêu cầu cấp thiết hiện nay.

Cục Cảnh sát giao thông trao tặng mũ bảo hiểm đạt chuẩn cho thí sinh xuất sắc tại phần thi sa hình thực tế.

Thay đổi nhận thức sau khi xem clip tai nạn giao thông

Thông qua những clip tai nạn giao thông thực tế được trình chiếu tại chương trình đào tạo kỹ năng lái xe an toàn, nhiều người dân nhận thức rõ hơn về những hành vi vi phạm tưởng chừng nhỏ nhưng có thể dẫn đến những hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, thậm chí cướp đi tính mạng của người tham gia giao thông.

Nhóm đối tượng tại cơ quan công an. (Ảnh: Công an cung cấp)

Truy xét nhanh nhóm thanh thiếu niên gây rối trật tự công cộng

Ngày 17/6, Phòng Cảnh sát hình sự Công an thành phố Đà Nẵng cho biết, đơn vị này vừa phối hợp Công an phường Thanh Khê điều tra, làm rõ vụ việc nhóm thanh thiếu niên tụ tập mang theo hung khí, điều khiển xe mô-tô tốc độ cao, truy đuổi nhau trên nhiều tuyến đường trung tâm thành phố, gây mất an ninh, trật tự công cộng.

Hàng chục người dân liên tục tìm đến nhà chị H.T.Q. (36 tuổi), người đứng ra tổ chức nhiều dây phường hụi, để đòi tiền đã góp. (Ảnh: CTV)

Nghệ An đẩy mạnh đấu tranh chống các hành vi chiếm đoạt tài sản qua hình thức phường hụi

Từ năm 2022 đến nay, trên địa bàn tỉnh Nghệ An xảy ra nhiều vụ vỡ phường, hụi dưới hình thức vay mượn, huy động vốn trái pháp luật, gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng. Gần đây nhất, tại địa bàn xã Tân Kỳ tiếp tục xuất hiện các đối tượng lập dây hụi nhằm mục đích chiếm đoạt tài sản.

Công an phường Hòa Xuân đồng loạt ra quân Tháng hành động phòng, chống ma túy năm 2026.

Đà Nẵng đồng loạt ra quân Tháng hành động phòng, chống ma túy năm 2026

Thực hiện chỉ đạo của Thiếu tướng Nguyễn Hữu Hợp, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Công an thành phố Đà Nẵng về triển khai các nhiệm vụ trọng tâm trong Tháng hành động phòng, chống ma túy năm 2026, Công an các phường, xã trên địa bàn Đà Nẵng đồng loạt ra quân, tiến hành test nhanh ma túy đối với các đối tượng liên quan.

Diễn đàn Pháp lý quốc tế Saint Petersburg lần thứ XIV. (Ảnh: TL)

Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng sẽ tham dự Diễn đàn Pháp lý quốc tế Saint Petersburg lần thứ XIV

Diễn đàn Pháp lý quốc tế Saint Petersburg là một trong những sự kiện pháp lý quy mô và uy tín nhất tại Nga và toàn cầu, được tổ chức thường niên từ năm 2011 theo sáng kiến của Bộ Tư pháp Liên bang Nga, thu hút sự tham gia của chính khách, các chuyên gia, nhà khoa học hàng đầu về luật pháp của Nga và các quốc gia trên thế giới.

Đại diện Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Đắk Lắk đọc bản luận tội tại phiên tòa.

Đề nghị phạt Phan Quốc Việt từ 5-6 năm tù trong vụ án Việt Á tại Đắk Lắk

Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Đắk Lắk đề nghị Hội đồng xét xử tuyên phạt bị cáo Phan Quốc Việt, Tổng Giám đốc công ty cổ phần công nghệ Việt Á (Công ty Việt Á) từ 5-6 năm tù về tội “Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng” trong vụ án xảy ra tại Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Đắk Lắk và các đơn vị liên quan.

Đồn Biên phòng Cảng cửa khẩu Diêm Điền lấy lời khai đối tượng Phan Hải Triều tàng trữ ma túy. (Ảnh: Bộ đội Biên phòng cung cấp)

Bộ đội Biên phòng tỉnh Hưng Yên phát hiện nhiều vụ ma túy trong đợt trấn áp cao điểm

Thực hiện Kế hoạch số 2713/KH-BĐBP, ngày 22/5/2026 của Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng về cao điểm tấn công, trấn áp tội phạm ma túy trên các tuyến biên giới, vùng biển, lực lượng Phòng, chống ma túy và Tội phạm (Bộ đội Biên phòng tỉnh Hưng Yên) bắt, điều tra 4 vụ và 4 đối tượng tàng trữ trái phép chất ma túy.