Lấy tiêu chí kinh doanh làm thước đo hiệu quả của doanh nghiệp nhà nước

Mặc dù đạt được một số kết quả tích cực và tiếp tục là bộ phận quan trọng của hệ thống doanh nghiệp (DN) Việt Nam, đóng góp gần 30% vào tăng trưởng GDP nhưng quá trình cơ cấu lại DN nhà nước (DNNN) giai đoạn 2011-2020 vẫn còn những mục tiêu chưa đạt được.

Dây chuyền sản xuất thiết bị tại nhà máy của Công ty M1 (thuộc Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội Viettel).Ảnh: Khôi Linh
Dây chuyền sản xuất thiết bị tại nhà máy của Công ty M1 (thuộc Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội Viettel).Ảnh: Khôi Linh

Trong đó có mục tiêu nâng cao một bước hiệu quả kinh doanh như Nghị quyết số 12-NQ/TW về tiếp tục cơ cấu lại, đổi mới và nâng cao hiệu quả DNNN đặt ra.

Chưa tương xứng tiềm lực nắm giữ

Ðánh giá kết quả thực hiện vai trò của kinh tế nhà nước mà trọng tâm là DNNN giai đoạn 2011-2020, Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) đưa ra một bức tranh có cả gam mầu sáng - tối đan xen. Gam mầu sáng được ông Phạm Ðức Trung, Trưởng ban Ðổi mới và Phát triển DN (CIEM) cập nhật từ số liệu mới nhất trong Sách trắng DN 2019: Tỷ lệ thua lỗ của DNNN có xu hướng giảm và thấp hơn mức bình quân cả nước, chỉ còn 15% - 16% số DN hằng năm có lỗ lũy kế thay vì mức 60% vào năm 2000; tỷ suất lợi nhuận trước thuế trên vốn chủ sở hữu (ROE) năm 2016 và 2019 lần lượt đạt 11% và 11,4%, cao hơn đáng kể so với mức 4,4% và 6% của DN ngoài nhà nước; tổng giá trị vốn nhà nước được bảo toàn và phát triển với tổng đầu tư và lợi nhuận đều tăng trưởng hằng năm; tạo nguồn thu quan trọng cho ngân sách nhà nước với mức đóng góp 11% thu nội địa; hiệu suất sinh lời đạt mức khá so với mức bình quân DN Việt Nam.

DNNN đang chiếm giữ vai trò chi phối, thống lĩnh trong khá nhiều ngành, lĩnh vực. Cụ thể, trong ngành viễn thông, ba DN hàng đầu gồm Viettel, VNPT, MobiFone đang chiếm thị phần chính, với tỷ lệ thấp nhất là 65% và cao nhất là 98,8% ở các mảng dịch vụ đang cung cấp. Ðối với thị trường năng lượng, 87% cơ cấu nguồn thuộc về các tập đoàn kinh tế nhà nước như Tập đoàn Ðiện lực Việt Nam (EVN), Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN), Tập đoàn công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV)...

Tuy nhiên, ông Phạm Ðức Trung cũng chỉ rõ: Chất lượng tăng trưởng, hiệu quả đầu tư của khu vực DNNN còn thấp. Ðể tạo ra một đồng doanh thu, DNNN đang phải sử dụng nhiều vốn hơn DN khác, chỉ số quay vòng vốn của DNNN thấp nhất trong ba loại hình DN. Trong khi đó, nợ trên vốn chủ sở hữu của DNNN cao nhất trong các thành phần kinh tế. "Năng lực cạnh tranh của DNNN chưa đáp ứng yêu cầu và còn mờ nhạt. Tổng lợi nhuận của cả khu vực phụ thuộc vào một vài DNNN lớn hoạt động trong lĩnh vực có mức độ cạnh tranh thấp như khai khoáng, viễn thông, năng lượng.

Ở các ngành cạnh tranh cao như thương mại, xây dựng, công nghiệp chế tạo… thì hiệu quả kinh doanh của DNNN thấp hơn DN khác. Vai trò dẫn dắt, điều tiết hoặc định hướng của DNNN chưa được thể hiện rõ, sức lan tỏa chưa cao, qua đó làm giảm hiệu quả đầu tư của DNNN nói riêng và kinh tế nhà nước nói chung", ông Phạm Ðức Trung phân tích.

Tại Quyết định số 707/QÐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đề án Cơ cấu lại DNNN, trọng tâm là tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước giai đoạn 2016 - 2020 đã đặt ra bốn mục tiêu cụ thể gồm: Sắp xếp, cổ phần hóa (CPH), thoái vốn nhà nước để DNNN có cơ cấu hợp lý hơn; nâng cao hiệu quả hoạt động, năng lực quản trị theo chuẩn mực quốc tế; xử lý dứt điểm các dự án yếu kém; hoàn thiện mô hình quản lý, giám sát, sớm tách chức năng đại diện chủ sở hữu với chức năng quản lý nhà nước của các bộ ngành, địa phương.

Ðối chiếu với kết quả thực hiện cơ cấu lại DNNN giai đoạn 2011 - 2020, CIEM đánh giá có một mục tiêu chưa hoàn thành, một mục tiêu hoàn thành ở mức thấp và hai mục tiêu hoàn thành ở mức trung bình. Ðáng lưu ý, hoạt động quản trị của DNNN 10 năm qua không có chuyển biến cơ bản. Tại kết quả đánh giá năm 2006 về tình hình tuân thủ nguyên tắc và chuẩn mực quản trị công ty của Ngân hàng Thế giới cho thấy, DNNN "căn bản chưa tuân thủ". Sau 13 năm nhìn lại, quản trị DN của DNNN vẫn còn khoảng cách xa so với 6 nguyên tắc và 30 tiêu chí theo chuẩn mực của OECD.

DN phải được tự chủ kinh doanh

Ðến nay, nhiều kết quả nghiên cứu cũng như ý kiến của các chuyên gia kinh tế đều thống nhất cho rằng, một trong những nguyên nhân khiến DNNN hoạt động chưa hiệu quả là do Nhà nước vẫn can thiệp quá sâu vào hoạt động kinh doanh của DN. Ngay cả khi Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại DN đã thành lập và đi vào hoạt động gần một năm qua, tình trạng này vẫn chưa có nhiều chuyển biến. Cơ quan đại diện chủ sở hữu vẫn đan xen với cơ quan hành chính nhà nước, chính sách phát triển ngành đan xen với chính sách chủ sở hữu nhà nước, đầu tư nhà nước phục vụ lợi ích chung đan xen với đầu tư cho DNNN.

Chính sự lúng túng giữa việc trao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho DNNN theo cơ chế thị trường với việc tăng cường quản lý, giám sát của Nhà nước đã dẫn tới sự can thiệp hành chính vào DNNN, khiến DNNN chưa thể thật sự hoạt động theo nguyên tắc thị trường. CIEM chỉ ra rằng, với cơ chế hiện nay, ngay cả đối với dự án đầu tư "tự vay, tự trả", DNNN vẫn phải qua sáu bước thực hiện và xin ý kiến chấp thuận của chín nhóm cơ quan để được phê duyệt. Ðó là chưa kể, khi xác định vai trò của DNNN, một số vai trò gắn cho khu vực DN này thực tế đã vượt quá năng lực, thực lực và bản chất của DNNN, khiến DNNN không thể tròn vai.

Ông Nguyễn Ðình Cung, nguyên Viện trưởng CIEM, Giám đốc Chương trình Ô-xtrây-li-a hỗ trợ cải cách kinh tế Việt Nam (Aus4Reform) cho rằng, câu chuyện giá điện là một minh chứng rất rõ: Khi giá đầu vào tăng lên, giá điện bị kìm lại khiến EVN thua lỗ. Ðến lúc giá đầu vào ổn định, thậm chí có xu hướng giảm thì giá điện lại tăng khiến dư luận rất khó thông cảm. Việc không vận động theo cơ chế thị trường đã làm sai lệch tín hiệu thị trường, EVN luôn trong cảnh tài chính âm, không huy động được nguồn lực để thoát lỗ.

"Ðã là DN, vai trò trước hết phải là chức năng kinh doanh, lấy kết quả kinh doanh là thước đo để đánh giá hiệu quả hoạt động. Ðiều đầu tiên phải thay đổi để nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN là buộc các DNNN phải hoạt động theo cơ chế thị trường. Muốn vậy, Nhà nước phải hạn chế thấp nhất sự can thiệp vào hoạt động kinh doanh của DN. Ðể cạnh tranh được, DNNN cần được tự chủ, tự do kinh doanh trong phạm vi ngành nghề và mục đích mà chủ sở hữu đặt ra, quyền tự do kinh doanh phải được thực hiện đồng thời với quyền tự chủ DNNN", ông Nguyễn Ðình Cung nhấn mạnh. Chuyên gia kinh tế Lê Xuân Bá cũng đồng tình với quan điểm này. Ông nói: "Nếu tới đây, chúng ta buộc tất cả DNNN phải hoạt động, kinh doanh theo cơ chế thị trường thì tất cả các vấn đề đều được giải quyết".

Từ thực tế hoạt động của DN, nhiều quy chuẩn đang áp cho DNNN hiện nay rất bất hợp lý. Thí dụ, chỉ tiêu "doanh thu năm sau phải cao hơn năm trước", Mobifone có năm doanh thu gia tăng tới 30% nên rất khó tăng cao hơn nữa, đối với chỉ tiêu tỷ suất lợi nhuận cũng vậy. Cách đánh giá DNNN cũng cần phân loại theo các nhóm. Thay vì đánh giá tổng thể, cần đánh giá người quản lý DN dựa trên cơ sở các chỉ tiêu hiệu quả hoạt động của DN và việc điều hành DN đúng quy định pháp luật; đánh giá đóng góp của người lao động trong DN thì chỉ đánh giá trên cơ sở kết quả, hiệu quả hoạt động của DN. Việc triển khai đánh giá như trên sẽ phản ánh đúng kết quả với nhiệm vụ được giao...

Nguyễn Ðình Nam

Phó Trưởng phòng Kế hoạch và Chiến lược, Tổng công ty Viễn thông Mobifone

Có thể bạn quan tâm

Năm 2026 ghi dấu chặng đường vẻ vang 80 năm ngành thống kê Việt Nam. (Ảnh: HNV)

Chặng đường 80 năm vẻ vang ngành thống kê Việt Nam

Năm 2026 này đánh dấu chặng đường 80 năm vẻ vang của ngành thống kê Việt Nam, ghi dấu sự ra đời của Nha Thống kê Việt Nam – tiền thân của Cục Thống kê ngày nay. Phát huy truyền thống, ngành thống kê tiếp tục vững bước, xứng đáng đóng vai trò chiến lược trong phát triển kinh tế-xã hội, nhất là trong kỷ nguyên mới hiện nay.

(Ảnh: NGỌC BÍCH)

Giá vàng ngày 1/5: Vàng miếng SJC "bốc hơi" gần 11 triệu đồng/lượng tính từ đầu tháng 4

Giá vàng thế giới hôm nay (1/5) giảm sau phiên tăng mạnh hôm qua, giao dịch quanh mốc 4.600 USD/ounce trong bối cảnh môi trường lãi suất cao làm ảnh hưởng đến đà tăng của giá vàng. Trong nước, giá vàng giữ nguyên do thị trường đang trong kỳ nghỉ lễ 30/4-1/5; giá vàng SJC  bán ra ở mức 166 triệu đồng/lượng.

Chủ tịch Hội đồng thành viên EVNSPC Lê Văn Trang thăm và động viên cán bộ, kỹ sư, công nhân thi công tại dự án điện dịp Lễ 30/4 và 1/5.

Đồng bộ nhiều giải pháp để tăng năng lực cung ứng điện cho miền nam

Trong bối cảnh nhu cầu điện tăng trưởng mạnh mẽ cùng áp lực từ biến đổi khí hậu và các đợt nắng nóng cực đoan, ngành điện miền nam đã và đang triển khai hàng loạt giải pháp đồng bộ nhằm bảo đảm cung ứng điện ổn định, phục vụ phát triển kinh tế-xã hội và đời sống người dân.

Chỉ số MXV-Index.

MXV-Index tăng phiên thứ 10 liên tiếp, duy trì trên vùng cao kỷ lục 2.900 điểm

Bất chấp áp lực lạm phát và việc Fed duy trì lãi suất ở mức cao, dòng tiền đầu tư vẫn chảy về thị trường hàng hóa. Lực mua chiếm ưu thế, kéo giá bạch kim bật tăng mạnh, tiến sát mốc 2.000 USD/ounce sau chuỗi 5 phiên giảm, trong khi giá cao su duy trì đà đi lên nhờ tác động từ dầu mỏ và nhu cầu xe năng lượng mới. 

Tiến sĩ Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Nghiên cứu và quản lý kinh tế Trung ương.

Tự chủ chiến lược để tăng trưởng thực chất

Trong bài phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương lần thứ 2, khóa XIV, Tổng Bí thư Tô Lâm kêu gọi toàn Đảng, toàn dân, toàn quân hãy hành động theo phương châm Tự chủ chiến lược-Kiên định hai mục tiêu chiến lược 100 năm-Chung sức, đồng lòng, quyết tâm, quyết liệt vì cuộc sống ấm no, hạnh phúc của Nhân dân.

Công chức Thuế cơ sở 4 (An Giang) hướng dẫn chủ hộ kinh doanh cách kê khai hàng hóa. (Ảnh: KIỀU DIỄM)

Giảm gánh nặng thuế cho hộ kinh doanh

Theo quy định mới về chính sách thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh, cả nước sẽ có khoảng hơn 2,5 triệu hộ, cá nhân kinh doanh và 230 nghìn doanh nghiệp được miễn thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp.

HTX Nông sản an toàn Liên Hiệp (tỉnh Ninh Bình) tham gia dự án tăng cường chuỗi giá trị cây trồng an toàn tại các tỉnh phía bắc. (Ảnh: BẢO TOÀN)

Nâng cao chuỗi giá trị cây trồng an toàn

Đến nay, dự án tăng cường chuỗi giá trị cây trồng an toàn tại các tỉnh phía bắc đã thu được nhiều kết quả tích cực khi lợi nhuận tăng, nhiều diện tích được áp dụng thực hành nông nghiệp tốt (GAP), các hợp tác xã mở rộng kênh bán hàng… Từ thành công đó, nhiều địa phương trong vùng hưởng lợi đang có kế hoạch nhân rộng.

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An Hoàng Phú Hiền kiểm tra công tác giải phóng mặt bằng dự án đường cao tốc Vinh-Thanh Thủy.

Gấp rút khởi công đường cao tốc Vinh-Thanh Thủy

Tỉnh Nghệ An vừa điều chỉnh mốc thời gian khởi công dự án đường bộ cao tốc Vinh-Thanh Thủy vào giữa tháng 5, thay cho thời gian dự kiến ban đầu là dịp 30/4. Các khâu chuẩn bị đang được các sở, ban, ngành và các địa phương liên quan tích cực triển khai.

Chuyển đổi xanh không trở thành yêu cầu cấp thiết, vừa mang tính trước mắt, vừa là chiến lược dài hạn của ngành.

Chuyển xanh logistics: Đòn bẩy ứng phó biến động và kiến tạo tăng trưởng bền vững

Trong bối cảnh địa chính trị thế giới diễn biến phức tạp, ngành logistics toàn cầu nói chung và tại Việt Nam nói riêng đang chịu tác động mạnh mẽ từ các cú sốc về năng lượng và đứt gãy chuỗi cung ứng. Chuyển đổi xanh không trở thành yêu cầu cấp thiết, vừa mang tính trước mắt, vừa là chiến lược dài hạn của ngành.

Hướng tới nền nông nghiệp carbon thấp là chìa khóa để Việt Nam khẳng định vị thế trong nền kinh tế xanh toàn cầu. (Ảnh: NGUYỄN THỊ THÚY HẰNG)

Phát triển nông nghiệp theo chuỗi giá trị: Từ liên kết sản xuất đến kiến tạo hệ sinh thái bền vững

Trong bối cảnh nông nghiệp Việt Nam đang dần “chuyển mình” từ tư duy sản lượng sang tư duy giá trị, phát triển theo chuỗi giá trị đang không còn là lựa chọn, mà trở thành con đường tất yếu để nâng cao sức cạnh tranh, cải thiện thu nhập cho nông dân và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Người sáng lập thương hiệu thịt lợn sạch Sáng Nhung: “Làm nông nghiệp sạch không có chỗ cho thử nghiệm”

Người sáng lập thương hiệu thịt lợn sạch Sáng Nhung: “Làm nông nghiệp sạch không có chỗ cho thử nghiệm”

Từ một người nông dân từng trải qua biến cố với thực phẩm bẩn, ông Nguyễn Ngọc Sáng, Giám đốc Hợp tác xã Sản xuất và Chế biến thực phẩm an toàn Sáng Nhung (Tuyên Quang) đã lựa chọn con đường khó: Xây dựng chuỗi nông nghiệp sạch khép kín, nuôi lợn bằng thảo dược và theo đuổi mô hình kinh tế tuần hoàn.  

Một góc đô thị tại Vinhomes Oceanpark 2 (Hưng Yên).

Sức bật mạnh mẽ của Hưng Yên

Sau khi hợp nhất, tỉnh Hưng Yên có thế và lực rất lớn để tăng tốc phát triển trên nhiều lĩnh vực. Nằm giữa vùng tăng trưởng động lực phía bắc gồm Hà Nội, Hải Phòng và Quảng Ninh, tỉnh có điều kiện thuận lợi thu hút đầu tư, tăng thu ngân sách, tập trung đầu tư đồng bộ cơ sở hạ tầng và nâng cao đời sống cho nhân dân.

PlasmaMed - Dấu ấn sản phẩm Thương hiệu quốc gia từ khát vọng làm chủ công nghệ y sinh

PlasmaMed - Dấu ấn sản phẩm Thương hiệu quốc gia từ khát vọng làm chủ công nghệ y sinh

Trong bối cảnh ngành y tế Việt Nam đứng trước yêu cầu đổi mới về công nghệ và nâng cao chất lượng điều trị, việc xuất hiện những sản phẩm “Make in Vietnam” mang hàm lượng khoa học cao không chỉ góp phần cải thiện hiệu quả chăm sóc sức khỏe mà còn khẳng định năng lực nghiên cứu, làm chủ công nghệ của doanh nghiệp trong nước.

EVNNPC chủ động các giải pháp linh hoạt, bền vững bảo đảm cung ứng điện trong cao điểm nắng nóng.

EVNNPC chủ động các giải pháp linh hoạt, bền vững bảo đảm cung ứng điện trong cao điểm nắng nóng

Trong bối cảnh mùa hè năm 2026 được dự báo tiếp tục xuất hiện nhiều đợt nắng nóng gay gắt, nhu cầu sử dụng điện tăng cao trên diện rộng, Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC) đã chủ động triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm bảo đảm cung cấp điện an toàn, ổn định cho sản xuất và sinh hoạt của người dân.