Lao động thực tế nhà báo - Nhìn từ Giải Báo chí quốc gia

Giải Báo chí quốc gia chính là lăng kính phản chiếu chân thực bức tranh lao động thực tế của đội ngũ báo chí nước nhà, đồng thời là sinh hoạt nghiệp vụ lớn nhất và có ý nghĩa nhất với báo giới Việt Nam.
Phó Thủ tướng Trần Lưu Quang và Phó Chủ tịch Quốc hội Trần Quang Phương trao giải B cho nhóm tác giả Báo Nhân Dân. Ảnh: Duy Linh
Phó Thủ tướng Trần Lưu Quang và Phó Chủ tịch Quốc hội Trần Quang Phương trao giải B cho nhóm tác giả Báo Nhân Dân. Ảnh: Duy Linh

Đời sống thực tiễn làm nên hồn cốt của tác phẩm báo chí

Báo chí là tấm gương phản chiếu của hiện thực. Do đó, chất liệu cuộc sống, hơi thở và dòng chảy đời sống là linh hồn của tác phẩm báo chí. Tất cả các loại hình, các thể loại tác phẩm báo chí đều được xây dựng trên các dữ liệu đời sống - điều mà các nhà báo chỉ có thể có được bằng lao động thực tế của nhà báo. Không có lao động thực tế của nhà báo thì không phát hiện được đề tài gắn với vấn đề liên quan đến sự quan tâm và lợi ích cộng đồng. Không có lao động thực tế, nhà báo không thể hiểu đúng bản chất của sự việc, dẫn tới thông tin trong tác phẩm báo chí khó bảo đảm độ tin cậy, thiếu chiều sâu, độ rộng và tính toàn diện, cũng như sự đa dạng về nguồn tin, góc nhìn và gợi mở đa chiều hướng tiếp cận và giải pháp giải quyết vấn đề.

Chủ đề, đề tài, độ tin cậy, chính xác, đa chiều, ý nghĩa và sức tác động đến công chúng, cộng đồng, xã hội; “đẳng cấp” về nghiệp vụ của người làm báo trong phát hiện vấn đề, phân tích, xử lý thông tin; “sự dấn thân”, đạo đức và trách nhiệm xã hội của nhà báo… là kết quả của lao động thực tế của nhà báo.

Tính thực tiễn - thực tế là yếu tố cốt lõi để tác phẩm có tính phát hiện, tính mới, tính khách quan, chân thực, tính điển hình, tính nhân văn, nhân đạo, tính quốc tế, quốc gia và địa phương trong tác phẩm báo chí. Lao động thực tế báo chí giúp nhà báo “mổ xẻ”, phát hiện, tìm ra giải pháp xử lý các vấn đề “nóng” trong xã hội. Các nhà báo đã bám sát thực tiễn cuộc sống, đem đến cho công chúng những tấm gương điển hình, những nghĩa cử cao đẹp, có tính thuyết phục, lay động lòng người.

Lao động thực tế giúp nhà báo tiếp cận mục tiêu và tạo giá trị thiết thực cho tác phẩm. Nếu không có chất liệu, hơi thở của cuộc sống thực tế, tác phẩm báo chí trở nên nhạt nhẽo, vô hồn.

Bài học nghiệp vụ về lao động thực tế nghề báo

Về cơ bản, các tác phẩm báo chí xuất sắc nhất là sự kết tinh của ba loại lao động thực tế nghề nghiệp, bao gồm: (1). Nghiên cứu, phân tích tài liệu; (2). Nghiên cứu, lấy dữ liệu thực địa ; (3). Nhập vai để điều tra sự thật.

(1). Nghiên cứu, phân tích tài liệu

Nghiên cứu tài liệu, tư liệu là công việc bắt buộc của mỗi nhà báo trước khi xác định chủ đề, đề tài, hoặc dùng để đối chứng, bổ khuyết cho dữ liệu đã thu thập được trên thực địa.

Muốn tìm “Giải pháp đầu tư công hiệu quả” (Ấn phẩm Thời Nay, Báo Nhân Dân, xuất bản năm 2023), nhóm tác giả bỏ ra 6 tháng để nghiên cứu, phân tích sâu “ma trận” với hàng nghìn định mức được xây dựng qua nhiều năm. Phóng viên đã nghiên cứu hàng nghìn trang tài liệu từ các bộ định mức công khai cho đến các bản dự toán công trình. Mỗi lớp của vấn đề được bóc tách dần trong hành trình kéo dài nhiều tháng qua nhiều tỉnh, thành phố, nhiều buổi làm việc, trao đổi ý kiến với các chuyên gia, nhà quản lý, công nhân lao động… Nan giải và khó khăn với các nhà báo là quá trình tìm đầu mối, tiếp cận, tìm kiếm và xử lý các dữ liệu thực tiễn, đối mặt với sự né tránh các cuộc hẹn phỏng vấn của đội ngũ lãnh đạo các công ty xây dựng…

Loạt bài ba kỳ “Nhận thức và giải quyết tốt các mối quan hệ lớn trong quá trình đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam” (Tạp chí Cộng sản) là bài báo chuyên luận đề cập tới 10 mối quan hệ lớn được Đảng ta nhận thức, khái quát hóa thành giá trị có ý nghĩa to lớn, quan trọng, gắn với đặc trưng, mục tiêu tổng quát, phương hướng xây dựng chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội mang bản sắc, đặc trưng Việt Nam. Nghiên cứu tài liệu và tư liệu của tác giả được thực hiện với hai tư cách, nhà báo và nhà khoa học, trong đó, vận dụng cả năm thao tác tư duy sáng tạo, bao gồm: phân tích, tổng hợp, so sánh, khái quát hóa và trừu tượng hóa. Các tác phẩm báo chí điều tra tham dự Giải Báo chí Quốc gia trong những năm gần đây cho thấy năng lực phân tích hồ sơ, tài liệu của các nhóm tác giả là rất tốt.

(2). Nghiên cứu, lấy dữ liệu thực địa

Những tác phẩm sinh động và hấp dẫn nhất phụ thuộc vào kết quả khảo sát thực địa, quan sát, trải nghiệm, phỏng vấn, ghi chép, chụp ảnh, ghi âm, ghi hình… Các tác phẩm “Báo chí cách mạng & sứ mệnh dẫn lối” (báo Nhà báo & Công luận”, “Đại điền xây ruộng lớn” (Báo Thái Bình), “Nỗi đau của sông mẹ” (Đài Truyền hình Việt Nam), “Thảm họa khốc liệt từ thiên tai, sạt lở đất đá: Còn phá, còn đau!” (Thông tấn xã Việt Nam)... cho thấy “đẳng cấp” nghiệp vụ của các nhà báo. Có nhóm phóng viên sử dụng thiết bị bay hoặc ghi hình dưới nước phục vụ tác nghiệp. Nhóm tác giả thường mất vài tháng trời xâm nhập thực tế để trả lời câu hỏi “Vì sao người giữ rừng… bỏ rừng?”, “Vì sao tiền dành cho đồng bào dân tộc thiểu số “bị nhốt” trong kho bạc?”…

Đội ngũ nhà báo ngày càng trẻ về độ tuổi, có trình độ chuyên môn cao, được đào tạo bài bản ở các trường dạy báo chí, được bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn. Trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay, năng lực tác nghiệp, ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động báo chí ngày càng được nâng cao. Về cơ bản, đội ngũ báo chí Việt Nam luôn thể hiện tinh thần trách nhiệm, đạo đức nghề nghiệp, sẵn sàng xông pha vào những điểm nóng, nguy hiểm để ghi nhận thông tin, phản ánh sự thật.

Cơ hội rất nhiều, nhưng thách thức có lẽ nhiều hơn. Trước thực tế còn không ít nhà báo viết bài từ thông cáo báo chí, từ “hóng” mạng xã hội quên kiểm chứng, thì việc rèn nghề, rèn đạo đức, tập huấn nghiệp vụ báo chí số và chuyển đổi số cho người làm báo và các lãnh đạo báo chí là cần thiết. Các cơ quan báo chí cần xây dựng và thực thi chiến lược về nội dung vượt trội, quan tâm xây dựng đội ngũ, tạo không gian đổi mới sáng tạo, trao cơ hội, tôn trọng và bồi đắp lý tưởng, đạo đức nghề nghiệp, nuôi dưỡng tài năng báo chí cho nền báo chí cách mạng Việt Nam.

Giải Báo chí quốc gia là giải thưởng cao quý nhất dành tặng cho các tác phẩm báo chí, tôn vinh các tác giả, nhóm tác giả có tác phẩm xuất sắc nhất hằng năm theo Quyết định số 369/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 29/3/2007. Lễ trao Giải Báo chí quốc gia lần thứ XVIII - năm 2023 được tổ chức vào ngày 21/6/2024 tại Hà Nội, với hơn 100 tác phẩm thuộc 11 nhóm thể loại được trao thưởng hằng năm.

Có thể bạn quan tâm

Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân là lời cam kết đanh thép, nhằm bảo vệ niềm tin của nhân dân. (Ảnh CMC)

Lời đáp cho niềm tin

Chúng ta, những công dân nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, tự hào khi công ước đầu tiên của Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng được mở ký tại Thủ đô Hà Nội (Công ước Hà Nội).

Coolmate đặt mục tiêu tăng gấp năm lần doanh thu và đạt mức định giá 1 tỷ USD trước năm 2030.

Bí quyết tiến chắc, mà vẫn tiến nhanh

“Coolmate là thí dụ tiêu biểu cho thế hệ thương hiệu tiêu dùng mới - xây dựng trên nền tảng số, tích hợp chuỗi cung ứng và có khát vọng vươn ra toàn cầu. Chúng tôi tự hào được đồng hành cùng một start-up Việt mang tầm nhìn và tinh thần vượt giới hạn như vậy”, Tổng Giám đốc Quỹ Vertex Growth Fund James Lee nhận định.

Người dân tìm hiểu mô hình nhà ở xã hội, được xây dựng trên đường Lê Thánh Tông, thành phố Hải Phòng. (Ảnh Thu Hằng)

Tăng cơ hội cho người thu nhập thấp

Chính phủ và Quốc hội đã ban hành hàng loạt chính sách đột phá về quy trình phê duyệt dự án, thủ tục lựa chọn chủ đầu tư, cơ chế xác định giá bán, giá thuê, cũng như việc bố trí quỹ đất và ưu đãi tài chính… cho nhà ở xã hội.

Thứ trưởng Xây dựng Nguyễn Văn Sinh

Tạo “luồng xanh”, rút ngắn quy trình

Trao đổi với Nhân Dân cuối tuần, Thứ trưởng Xây dựng Nguyễn Văn Sinh đã nêu ra nhiều giải pháp thúc đẩy các dự án nhà ở xã hội. Trong đó, tạo “luồng xanh”, “luồng ưu tiên” trong quá trình làm thủ tục được coi là điểm nhấn quan trọng, giúp rút ngắn thời gian triển khai các dự án nhà ở xã hội.

Quy định về việc thành lập, hoạt động của Quỹ nhà ở quốc gia.

Niềm hy vọng mới

Quỹ nhà ở quốc gia được thành lập đã mở ra những hy vọng về việc tăng nguồn cung nhà ở xã hội và góp phần ổn định thị trường bất động sản.

Cần sự bình đẳng về quy hoạch cho các dự án nhà ở xã hội. (Ảnh THÀNH ĐẠT)

Giải bài toán quy hoạch quỹ đất

Vấn đề quy hoạch quỹ đất cho nhà ở xã hội tại nhiều địa phương hiện nay vẫn gặp không ít rào cản. Chủ động phân bổ quỹ đất được kỳ vọng sẽ từng bước tháo gỡ nút thắt cho bài toán an sinh đô thị kéo dài nhiều năm qua.

Các ngân hàng tham gia Chương trình tín dụng dành cho người trẻ dưới 35 tuổi đều cân nhắc gia tăng khả năng tiếp cận nguồn vốn vay giá rẻ cho người mua nhà.

Sẵn vốn ưu đãi, vì sao vẫn chậm giải ngân?

Các gói tín dụng ưu đãi được Chính phủ xác định là giải pháp hữu hiệu thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội, mở rộng nguồn cung đáp ứng nhu cầu người dân. Tuy nhiên, so quy mô các chương trình tín dụng ưu đãi cho phân khúc này, doanh số giải ngân vẫn chưa được như kỳ vọng.

Một dự án nhà ở xã hội tại Khu đô thị Pháp Vân-Tứ Hiệp (Hà Nội) bị chậm tiến độ. (Ảnh Văn Học)

Hiện thực hóa giấc mơ an cư

Thực tiễn tại một số dự án cho thấy, yêu cầu xác nhận thu nhập đang trở thành rào cản dai dẳng, khiến nhiều người dân bức xúc.

Con đường xuyên qua khu rừng phòng hộ Mũi Cà Mau vừa được tái sinh. (Ảnh NSNA Phương Bằng)

Tiến tới một Việt Nam Xanh

Định giá carbon và phát triển thị trường carbon là một trong năm giải pháp chính, được Chính phủ đề ra nhằm hiện thực hóa mục tiêu đưa mức phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) vào năm 2050, như cam kết tại Hội nghị COP26 (năm 2021).

Trong giai đoạn 2025-2026, các doanh nghiệp thuộc lĩnh vực xi-măng, sắt thép và nhiệt điện sẽ phải kiểm kê, kiểm soát hạn ngạch khí thải để chuẩn bị cho thị trường carbon bắt buộc. (Ảnh Nguyên Nghi)

Hành trình hướng tới thị trường tín chỉ carbon Việt

Thị trường tín chỉ carbon là công cụ chính sách then chốt, góp phần giảm phát thải khí nhà kính theo cơ chế thị trường. Nhưng để doanh nghiệp tham gia thị trường carbon một cách bền vững, các ngành chức năng cần sớm xúc tiến, triển khai các kế hoạch, giải pháp, khung pháp lý liên quan.

PGS, TS Nguyễn Hồng Quân

Sớm hoàn thiện hành lang pháp lý

Việt Nam dự kiến thiết lập, vận hành thí điểm sàn giao dịch tín chỉ carbon, bước đầu hình thành và phát triển thị trường này vào cuối năm 2026.

Tham gia thị trường tín chỉ carbon, Cà Mau ước tính có nguồn thu khoảng hơn 3.500 tỷ đồng mỗi năm từ “kho báu xanh”.

Giữ rừng, giữ sinh kế bền vững

Những ngày đầu năm 2026, nắng như dịu lại khi chúng tôi lạc bước dưới những vòm xanh ngắt của rừng ngập mặn lớn nhất Việt Nam. Với hơn 102.000ha rừng và đất rừng ngập mặn, Cà Mau không chỉ sở hữu một hệ sinh thái đặc thù, mà còn nắm giữ “vận mệnh” sinh kế của hàng chục nghìn hộ dân.

Bộ trưởng Biến đổi Khí hậu Simon Watts (giữa) trong cuộc làm việc tại Vanuatu, New Zealand.

Nghịch lý về thiếu hụt niềm tin

Dù New Zealand cắt giảm mạnh số lượng đơn vị phát thải trong hệ thống mua bán hạn ngạch (ETS) giai đoạn 2025-2029 từ 45 xuống 21 triệu đơn vị, đất nước này vẫn gặp phải tình trạng đấu giá thất bại vì vấn đề dư thừa nguồn cung.

Tham gia Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao giúp nông dân miền Tây có sự chuyển biến mạnh mẽ về tư duy sản xuất. (Ảnh NGUYỄN HỮU TÙNG)

Danh tính mới cho hạt gạo Việt

Sau một năm triển khai Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh, nông dân Đồng bằng sông Cửu Long đã mạnh dạn thay đổi tư duy sản xuất, để hạt gạo Việt bắt đầu có “danh tính xanh” trên thị trường quốc tế.

Ảnh: Chu Việt Hà

Sống trẻ

Sống thật nhiều, sống trọn vẹn từng khoảnh khắc để không phải hối tiếc khi nhìn lại, nghĩ nhiều đến hơn một cuộc đời khác ngoài bản thân mình và cho đi bất cứ khi nào có thể…

Niềm vui với thành quả sáng tạo như làm bừng sáng gương mặt của nghệ nhân gốm trẻ ở làng nghề truyền thống Phù Lãng, tỉnh Bắc Ninh. (Ảnh Minh Lê)

Sống như tuổi thanh xuân

LTS - Nhân Dân cuối tuần xin gửi tới bạn đọc một mạn đàm quanh chủ đề sống trẻ của nhà văn NGUYỄN TRƯƠNG QUÝ, từ góc nhìn với văn chương, sáng tạo nghệ thuật cùng trải nghiệm đáng giá trên hành trình viết của chính tác giả.

Chị Nguyễn Vân Anh, người sáng lập và có nhiều năm làm giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu và Ứng dụng khoa học về Giới-Gia đình-Phụ nữ và Vị thành niên (CSAGA)

Nuôi dưỡng một đời sống tinh thần phong phú, sâu sắc

Chung quanh chủ đề sống trẻ, chúng tôi có cuộc trò chuyện với chị Nguyễn Vân Anh, người sáng lập và có nhiều năm làm giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu và Ứng dụng khoa học về Giới-Gia đình-Phụ nữ và Vị thành niên (CSAGA).

Đọc sách cùng tác giả đem lại những giây phút vui vẻ cho các em nhỏ. (Ảnh NXB Kim Đồng)

Mơ lớn để sáng tạo nhiều hơn

Cho đến nay, sách dành cho thiếu nhi ở nước ta vẫn chủ yếu có hai dạng: Sách được viết bởi các tác giả trong nước và sách mua bản quyền/ chuyển ngữ từ các đơn vị xuất bản nước ngoài. Nhưng đã bắt đầu có những giấc mơ phát hành ra thế giới những cuốn sách thiếu nhi do tác giả Việt Nam thực hiện.

Những đôi chân có thể không còn nhanh nhẹn và đôi khi lạc nhịp nhưng vẫn luôn cố gắng bắt kịp từng điệu nhảy.

“Trạm kết nối” liên thế hệ

Mô hình Câu lạc bộ Liên thế hệ Tự giúp nhau, là sáng kiến do Hội Người cao tuổi Việt Nam khởi xướng, đến nay được nhân rộng tại nhiều địa phương, đặc biệt có nơi còn được ghi nhận như một “mạng lưới an sinh cộng đồng”.

TS Phan Quang Anh (thứ ba, từ phải sang) tham dự Lễ ra mắt VietNuc tại Đại sứ quán Việt Nam ở Pháp, năm 2025. (Ảnh Minh Duy)

Những cống hiến thầm lặng

Vượt qua khoảng cách địa lý xa xôi, nhiều chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài ngày đêm bắc những nhịp cầu tri thức đưa tiến bộ khoa học công nghệ thế giới về Việt Nam. Từ dải đất chữ S, họ tự tin bước ra thế giới và góp phần vào những nỗ lực định danh Việt Nam trên bản đồ tăng trưởng toàn cầu.

CẢI CÁCH, BẢN LĨNH VÀ NHÂN VĂN

CẢI CÁCH, BẢN LĨNH VÀ NHÂN VĂN

Lời tòa soạn - Năm 2025 dần đi đến những ngày cuối cùng, đất nước đang hướng tới một năm mới, một giai đoạn phát triển mới được khai mở từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.

Với sự đóng góp tích cực từ xuất khẩu các mặt hàng chủ lực như: lúa gạo, hải sản... dự kiến tổng kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2025 của Việt Nam có thể đạt ngưỡng kỷ lục hơn 900 tỷ USD.

Vị thế, vận hội cho kinh tế Việt Nam cất cánh

Năm 2026 đang đến là thời điểm mà năng lực đổi mới sáng tạo, tri thức và kết nối chuỗi giá trị toàn cầu trở thành trọng tâm, để Việt Nam có thể vươn lên và khẳng định vị thế trên trường quốc tế.

Người dân Hội An (thành phố Đà Nẵng) nỗ lực vượt qua lũ lịch sử. (Ảnh Tùng Lâm)

Nhìn lại một năm thiên tai cực đoan

Năm 2025 có thể được xem là năm có tần suất xảy ra thiên tai nhiều nhất từng được ghi nhận từ xưa đến nay, với phạm vi xảy ra trên diện rộng từ miền bắc vào miền trung, gây ra những thiệt hại trầm trọng về kinh tế và nhân mạng.

Hạ tầng giao thông hiện đại, kết nối đồng bộ sẽ tạo cú hích thu hút FDI vào miền Tây. Ảnh: Phương Bằng

Mảng sáng đồng bằng trên bản đồ quốc gia

Những dự án hạ tầng quy mô lớn đồng loạt về đích cùng các công trình trọng điểm được khởi công dịp cuối năm 2025 đang mở ra những hướng đi mới cho Đồng bằng sông Cửu Long, khẳng định vị thế vùng trên bản đồ phát triển quốc gia.

Phối cảnh Khu đô thị thông minh Tiến Xuân - một mô hình đô thị thông minh thí điểm của Hà Nội, găn kết, hỗ trợ Khu Công nghệ cao Hòa Lạc.

Quản trị đô thị hiện đại, thích ứng biến đổi khí hậu

Quá trình đô thị hóa và chuyển đổi số tại Việt Nam đang diễn ra mạnh mẽ, song điều này cũng kéo theo nhiều thách thức về hạ tầng quá tải, môi trường nhiễm, gia tăng rủi ro thiên tai, biến đổi khí hậu... Điều đó đặt ra yêu cầu cấp bách về đổi mới tư duy, phương thức quy hoạch, quản trị trong phát triển đô thị.