Kỳ vọng từ giải Dế Mèn

Còn non trẻ, song vừa qua, Giải thưởng thiếu nhi Dế Mèn được ví như “cơn mưa rào” đúng thời điểm để góp phần tìm kiếm, vun đắp và tôn vinh những tác phẩm hay viết cho thiếu nhi, viết về thiếu nhi. 

“Hiệp sĩ Dế Mèn Nguyễn Nhật Ánh” tặng chữ ký cho độc giả sau khi nhận giải.
“Hiệp sĩ Dế Mèn Nguyễn Nhật Ánh” tặng chữ ký cho độc giả sau khi nhận giải.

1. Phát động trong bối cảnh dịch Covid-19 diễn biến khó lường, sau gần bốn tháng, giải Dế Mèn lần thứ nhất vừa được trao. Nhà thơ Trần Đăng Khoa, Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, Trưởng ban Giám khảo 2020 cho biết, trong thời gian ngắn đã có hơn 100 tác phẩm, chùm tác phẩm dự thi. Điểm thú vị của giải là không chỉ chờ đợi các tác giả gửi tác phẩm tham dự mà các vị thành viên còn tích cực tìm kiếm những tác phẩm đã được công bố từ ngày 1-1-2019 đến ngày 7-9-2020 để đưa lên xem xét… 

Trong năm đầu tiên, Ban tổ chức giải thưởng đã quyết định trao Giải thưởng Lớn - Hiệp sĩ Dế Mèn (Cricket Knight) cho nhà văn Nguyễn Nhật Ánh, tác giả của truyện dài “Làm bạn với bầu trời”. Ngoài ra, bốn giải Khát vọng Dế Mèn (Cricket Desire) được trao cho: Chùm tranh chủ đề phòng, chống Covid-19 của Nguyễn Đới Chung Anh (10 tuổi); “Chuyện của Bắp ăn mơ và xóm Đồi rơm” (bản thảo truyện dài) của Cao Khải An (12 tuổi); “Mộng giang hồ” (bản thảo tập truyện ngắn) của Nguyễn Chí Ngoan; Chùm ca khúc chủ đề thiếu nhi của nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung. Nhà thơ Trần Đăng Khoa thừa nhận, những tác phẩm được gọi tên đợt này “chưa phải là những đỉnh cao xuất chúng” nhưng được xem là “một vụ mùa bội thu những sáng tác, trình diễn nghệ thuật dành cho các em”. 

Quả vậy, việc trao giải Hiệp sĩ Dế Mèn cho nhà văn Nguyễn Nhật Ánh có thể không gây bất ngờ, thậm chí là một giải pháp khá an toàn. Tuy nhiên, điều này cũng có thể hiểu được nếu nhìn trong bình diện những sáng tác cho thiếu nhi hiện nay khá ít ỏi. Lĩnh vực văn học còn lác đác những tác phẩm mới, còn điện ảnh, phim hoạt hình, kịch, sân khấu, âm nhạc… hướng tới thiếu nhi thì càng ít. Vì thế, khi những tác phẩm gửi tham gia chưa có những “cột cờ”, thì nếu không nới rộng tiêu chí để trao cho những tác giả tên tuổi có bề dày sáng tác cho thiếu nhi thì e danh hiệu Hiệp sĩ Dế Mèn sẽ phải bỏ trống! Trong khi đó, một trong những mục tiêu mà giải thưởng hướng đến là tạo “vùng khí quyển” trong lành, ấm áp để khuấy động các sáng tác cho thiếu nhi, vì thiếu nhi và của chính các em. 

2. Ngay trong mùa giải đầu tiên, với sự phát hiện và gọi tên được những tài năng mới ở các lĩnh vực văn học, hội họa, âm nhạc để trao bốn giải Khát vọng Dế Mèn cho thấy sức hút của giải thưởng. Ở lĩnh vực văn học, nhiều tác giả đã gửi những bản thảo tươi mới đến tham dự. Một trong số đó là tác giả Cao Khải An mới 12 tuổi, là con trai của nhà văn Nguyễn Ngọc Tư ở Cà Mau. Vốn là cậu bé chỉ thích trồng cây, chơi piano, không thích đọc sách, nhưng đại dịch đã khiến Khải An phải ngồi nhà, khi đó em mới tìm trong tủ sách gia đình những cuốn sách phù hợp để đọc và sau đó nảy ra ý tưởng “Chuyện của Bắp ăn mơ và xóm Đồi rơm”. Tương tự, tác giả Nguyễn Chí Ngoan ở Kiên Giang là thầy giáo tiểu học, trong thời gian giãn cách xã hội, đã hoàn thành tập truyện ngắn “Mộng giang hồ”. 

Trong khi đó, họa sĩ nhí Nguyễn Đới Chung Anh đã cho thấy sự chững chạc của em trong suy nghĩ cũng như cách thể hiện bộ tranh về Covid-19. Tuy mới 10 tuổi nhưng truyện tranh của Chung Anh có sự chững chạc và phức tạp về bố cục, tạo hình, cách lồng ghép câu chuyện và cả khả năng liên tưởng. “Con đã vẽ những điều tốt đẹp mà chúng ta thấy giữa đại dịch, mỗi một lòng tốt tỏa sáng như những chiếc bóng đèn. Và khi lòng tốt khớp vào với nhau, xã hội sẽ chuyển động tốt hơn, ánh sáng lòng tốt sẽ soi sáng những ngày tháng tăm tối của đại dịch. Con mong không chỉ trong chiến dịch, cũng không chỉ khi có dịch bệnh, mà ngay cả khi những ngày bình thường, lòng tốt sẽ còn mãi”, Chung Anh chia sẻ.

Còn Nguyễn Văn Chung là một nhạc sĩ trẻ, sinh năm 1983, nổi tiếng với hàng loạt ca khúc nhạc trẻ trữ tình, nhưng từ khoảng năm 2012, anh bất ngờ rẽ sang tập trung sáng tác cho thiếu nhi. Anh đã sáng tác 300 bài hát cho thiếu nhi thì có đến hơn 100 bài đã phát hành, hơn 10 bài được phổ biến rộng rãi và quen thuộc, được bật thường xuyên tại các trường tiểu học, mầm non, các khu vui chơi thiếu nhi, các trung tâm mua sắm và năm bài được đưa vào sách giáo khoa. Với chùm tác phẩm 11 bài hát sáng tác từ 2019 đến nay của Nguyễn Văn Chung, trong đó bảy bài đã thu âm, bốn bài cuối cùng có bản nhạc - “Chúng con cảm ơn cô”, “Bảng chữ cái”, “Cẩn thận khi qua đường”, “Ai cũng cần có một người thầy”, “Tiếng Việt thiêng liêng”, “Yêu sao hai tiếng thân thương gia đình”, “Không đâu bằng nhà mình”, “Rửa tay nào”, “Tự bảo vệ chính mình”, “Lời Bác mãi còn đây”, “Các loại xe” gợi nhiều kỳ vọng sẽ có nhiều sáng tác âm nhạc cho thiếu nhi hơn nữa.

Có thể bạn quan tâm

Thế hệ trẻ tham gia sản xuất phim hoạt hình.

Cơ hội nào để hoạt hình Việt Nam vươn tầm quốc tế?

Trong bức tranh sôi động của công nghiệp sáng tạo toàn cầu, lĩnh vực hoạt hình đang ngày càng khẳng định vị thế về giá trị kinh tế, văn hóa và sức ảnh hưởng sâu rộng. Với hoạt hình Việt Nam, những chuyển động tích cực trong thời gian gần đây mang lại tín hiệu khả quan và cơ hội phát triển. Tuy nhiên, để thúc đẩy tiềm năng trở thành lợi thế văn hóa, năng lực cạnh tranh và từng bước xây dựng ngành công nghiệp hoạt hình đúng nghĩa, cần nhận diện, tháo gỡ nhiều điểm nghẽn.

Cảnh phim “Trạng Quỳnh thời nhí nhố”.

Chuyên nghiệp hơn mới có thể bứt phá

Bên cạnh câu chuyện phát triển ý tưởng và xây dựng những dự án nguyên bản, một điểm nghẽn khác của hoạt hình Việt Nam nằm ở mức độ chuyên nghiệp và khả năng vận hành của toàn ngành. Đây cũng là vấn đề được nhiều chuyên gia quốc tế nhắc đến khi đánh giá triển vọng phát triển của các nền hoạt hình mới nổi.

Phim hoạt hình của nhiều nước Đông Nam Á được giới thiệu sinh động tại Liên hoan phim Annecy, Pháp.

Từ Annecy đến hướng đi mở cho hoạt hình Việt

Bên cạnh câu chuyện về tác phẩm xuất sắc, giải thưởng danh giá, hoạt động giao lưu chia sẻ…, bài học về khả năng liên tục tạo ra những ý tưởng, cơ hội mới là hướng đi mà hoạt hình Việt Nam cần bắt nhịp trong hành trình hội nhập quốc tế. Điều này có thể nhận ra qua Liên hoan phim hoạt hình quốc tế Annecy (Pháp). Năm nay, sự kiện quy tụ hơn 19 nghìn nhà làm phim, nhà sản xuất, nhà đầu tư, trường đào tạo và doanh nghiệp sáng tạo từ 120 quốc gia.

Khán giả khắp nơi trên thế giới đổ về cùng thưởng thức các tác phẩm mới ở Annecy, Pháp.

Mặc áo bản sắc để bước ra thế giới

Khi nhắc đến hoạt hình Việt Nam, yếu tố khiến nhiều đối tác quốc tế quan tâm chính là bản sắc văn hóa. Giữa hàng nghìn dự án từ khắp thế giới, lợi thế cạnh tranh không còn dừng lại ở khả năng sản xuất, làm chủ công nghệ, mà là nhận diện về bản sắc giữa bản đồ hoạt hình toàn cầu. Với kho tàng lịch sử, truyền thuyết, văn học dân gian, đời sống đương đại giàu sắc màu, Việt Nam đang sở hữu nguồn chất liệu sáng tạo dồi dào để hình thành những tác phẩm mang dấu ấn riêng. Điều quan trọng làm thế nào để chuyển hóa những giá trị văn hóa ấy thành các tác phẩm có sức sống nghệ thuật và thuyết phục được khán giả toàn cầu.

Tìm hiểu về không gian, lịch sử, truyền thống làng gốm Bát Tràng. Ảnh: QUANG HƯNG

Phải thuận thiên, giữ bản sắc văn hóa và hạnh phúc người dân

Sông Hồng là sông lớn, có đặc điểm thủy văn rất phức tạp, tần suất lũ lớn, nên trong suốt 1.000 năm qua, Thăng Long-Hà Nội phát triển chủ yếu về phía nam và phía tây sông Hồng. Dòng sông vừa là nguồn sống, vừa là rào cản bởi hệ thống đê điều ngăn lũ. Kết quả là, kiến trúc Hà Nội quay mặt vào phố, quay lưng ra sông. Vì thế, Đồ án điều chỉnh tổng thể quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng, tỷ lệ 1/5.000 (gọi tắt là Quy hoạch) đòi hỏi phải có tư duy quản trị rất lớn từ “quản lý dòng sông như thế nào” sang “làm thế nào để thành phố và dòng sông cùng phát triển”.

Mưu sinh trên sông. Ảnh: SONG ANH

Người cửa sông

“Mới đó mà đã hơn 17 năm rồi...”, anh Lê Văn Thức mở đầu câu chuyện bằng một tiếng thở dài, nhưng ánh mắt lại lấp lánh sự bình yên của một người đã đi qua giông bão.

Bên trong phong cảnh

Bên trong phong cảnh

Sóng Mây Gallery.S, Hà Nội đang giới thiệu 100 đơn vị tác phẩm tranh chì và điêu khắc gỗ kích thước trung bình và nhỏ của nghệ sĩ điêu khắc nổi tiếng người Nhật Mukai Katsumi (sinh năm 1946).

Điện Biên sẵn sàng cho Ngày hội văn hóa dân tộc H'Mông

Điện Biên sẵn sàng cho Ngày hội văn hóa dân tộc H'Mông

Từ ngày 9 đến 11/10, Ngày hội văn hóa dân tộc H'Mông lần thứ IV sẽ diễn ra tại tỉnh Điện Biên với sự tham gia của nghệ nhân, diễn viên, vận động viên quần chúng dân tộc H'Mông đến từ 11 tỉnh, gồm: Điện Biên, Tuyên Quang, Phú Thọ, Thái Nguyên, Sơn La, Cao Bằng, Lai Châu, Lào Cai, Thanh Hóa, Nghệ An và Đắk Lắk. Ngày hội do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì, phối hợp UBND tỉnh Điện Biên và các địa phương tổ chức.

Miền hoài niệm Nguyễn Chu Nhạc

Miền hoài niệm Nguyễn Chu Nhạc

Nguyễn Chu Nhạc là giọng thơ bền bỉ, lặng lẽ mà ám ảnh. Sinh năm 1957 tại Hà Nội, nguyên quán Hưng Yên, ông đã đi qua nhiều thăng trầm của đời sống để chưng cất thành thơ một chất giọng trầm tĩnh, hoài niệm và giàu suy tưởng. Tập thơ “Giờ thương lại những ngày xưa”, NXB Hội Nhà văn ấn hành, tiếp tục cho thấy một Nguyễn Chu Nhạc nhất quán trong cảm thức thời gian, đồng thời mở ra những rung động tinh tế về ký ức và thân phận.

Mùa truyện, mùa văn hóa

Mùa truyện, mùa văn hóa

Cuộc thi Sáng tác truyện tranh lần thứ ba tại Việt Nam do NXB Kim Đồng; Viện Pháp tại Việt Nam và Phái đoàn Wallonie-Bruxelles tại Việt Nam phối hợp tổ chức đã phát động từ 4/4 và sẽ hết hạn nhận tác phẩm dự thi vào ngày 31/10.

Nhà báo Trần Kim Hoa, nguyên Giám đốc Bảo tàng báo chí Việt Nam giới thiệu về quá trình phối hợp tu bổ, tôn tạo di tích Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng.

Lan tỏa nguồn sáng từ trường dạy làm báo mang tên Huỳnh Thúc Kháng

Kỷ niệm 150 năm Ngày sinh nhà báo Huỳnh Thúc Kháng, ngày 30/9 tới, tỉnh Thái Nguyên sẽ phối hợp Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học “Huỳnh Thúc Kháng - Từ báo Tiếng Dân đến trường dạy làm báo”. Cùng với việc nhìn lại, tôn vinh một nhà báo lớn và giá trị của địa chỉ đỏ báo chí cách mạng trong kháng chiến, đây là dịp các chuyên gia, nhà báo bàn thảo về việc đổi mới, sáng tạo trong vận hành hoạt động của một di tích. Vượt qua tác dụng bảo tồn theo cách truyền thống, di tích có thể trở thành một trường học, một triển lãm, một bảo tàng sống động, một điểm đến du lịch, một không gian trải nghiệm đặc sắc mang những giá trị đương đại.

Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua Nghị quyết.

Việt Nam tích cực phát triển văn hóa toàn cầu

Từ ngày 27/9 đến 1/10, khoảng 250 đại biểu, chuyên gia trong nước và quốc tế có mặt tại Hà Nội và Ninh Bình để dự Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực. Sự kiện diễn ra chưa đầy một tháng sau khi Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua Nghị quyết về “Thập kỷ quốc tế về Văn hóa vì Phát triển bền vững” (Thập kỷ), sáng kiến do Việt Nam khởi xướng.

Các em nhỏ hát bài ca "Chiếc đèn ông sao" trong căn phòng của gia đình tác giả.

70 năm, từ một chiếc đèn ông sao

Chúng tôi đến thăm nhạc sĩ Phạm Tuyên vào một ngày mùa thu đẹp, sau gần một tuần Hà Nội ngập lụt. Và Tết Trung thu kề cận. Tiếng đàn piano hòa cùng tiếng guitar và giai điệu quen thuộc vang lên trong căn phòng âm nhạc của gia đình nhạc sĩ Phạm Tuyên. “Chiếc đèn ông sao, sao năm cánh tươi màu/Cán đây rất dài cán cao quá đầu/Em cầm đèn sao em hát vang vang/Đèn sao tươi màu của đêm rằm liên hoan…”. Bài hát này năm nay vừa tròn 70 tuổi.

Một tiết mục kết hợp chất liệu dân gian và âm nhạc hiện đại trong ATVNCG 2026.

“Từ nền tảng bảo tồn, giá trị truyền thống cần sức sống mới”

Với vai trò Cố vấn văn hóa, nhà nghiên cứu âm nhạc Nguyễn Quang Long đã đồng hành cùng chương trình truyền hình thực tế âm nhạc “Anh trai vượt ngàn chông gai” (ATVNCG) 2026 trong quá trình khai thác, chuyển tải các chất liệu lịch sử, văn hóa và dân gian vào nghệ thuật đương đại. Anh chia sẻ với Thời Nay về xu hướng kết hợp âm nhạc truyền thống và hiện đại, cũng như yêu cầu giữ gìn căn tính Việt trong quá trình sáng tạo.

Vui đọc phê bình

Vui đọc phê bình

Đọc “Người thơ trong cõi thơ” (chân dung và thơ chọn, NXB Văn học) của PGS, TS, nhà văn Ngô Văn Giá, thấy trân quý tình yêu thơ, yêu người thơ khi trông lại, dõi theo hành trình thơ của 30 nhà thơ thuộc nhiều thế hệ, cả tên tuổi lớn cho đến tác giả khẳng định vững vàng và gương mặt mới nhiều kỳ vọng. Và như thế, càng hiểu rằng với riêng nhà phê bình đã là sự chọn lọc chứ không ôm đồm như chính ông có lúc ngầm so sánh nhân vật của mình với số đông.

Ông Nguyễn Phước bên nhà lưu trữ xương cá voi ở Vạn An Thạnh.

Sống cùng Phú Quý qua chuyện của các ông từ

Giữa biển mênh mông, đảo Phú Quý (tỉnh Lâm Đồng) nổi lên như chấm nhỏ nhấp nhô trên sóng nước. Đây là một trong những hòn đảo có mật độ di tích văn hóa lịch sử tâm linh dày đặc bậc nhất nước ta.

Bức tranh nhan đề "Tuổi 14" của Đỗ Trà My, một trong bốn sinh viên được nhận Học bổng Nguyễn Phan Chánh năm 2026.

Lời nhắn gửi thế hệ tương lai

Lần đầu tiên, Giải thưởng mang tên danh họa Nguyễn Phan Chánh dành cho tác phẩm xuất sắc của sinh viên chuyên ngành lụa, Trường đại học Mỹ thuật Việt Nam, đã tìm được chủ nhân.

Đưa sức sống mới vào giá trị cổ xưa

Đưa sức sống mới vào giá trị cổ xưa

Ngày thứ Bảy vừa qua (19/9), Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam tổ chức sớm ngày Giỗ tổ ngành Sân khấu dân tộc tại Hà Nội. Đó là ngày 12/8 Âm lịch (22/9 tới). Ngày này được coi là ngày mất của Huyền nữ Phạm Thị Trân (926-976), vị tổ của diễn xướng hát múa cung đình, được Vua Đinh Tiên Hoàng phong tặng chức “Ưu Bà”…

Một tác phẩm về sen, chất liệu tổng hợp được bày trong triển lãm.

Thiên nhiên cầu nguyện không lời

Từ ngày 19 đến 28/9, TAA Gallery (phường Cát Lái, TP Hồ Chí Minh) giới thiệu bộ sưu tập hội họa Lê Bá Đảng (1921-2015) của nhà sưu tập Trần Thắng, gồm loạt 17 bức tranh nhan đề “Thiên nhiên cầu nguyện không lời” (La Nature Prie Sans Parole), sáng tác trong năm 1967, bên cạnh 43 bức tranh biểu hình về hoa, đặc biệt là hoa sen, và các phong cảnh thiên nhiên khác.

Người dân xem và góp ý với phương án điều chỉnh quy hoạch tại Trụ sở UBND phường Hoàn Kiếm, 126 phố Hàng Trống. Ảnh: HOÀNG HOA

Đừng để phải sửa chữa trong tương lai

Hà Nội đang lấy ý kiến cộng đồng về phương án điều chỉnh quy hoạch khu vực Hồ Gươm (Hoàn Kiếm) và vùng phụ cận. Những nội dung chính được công luận quan tâm là mở rộng không gian kết nối quanh hồ tại khu vực phía bắc và phía đông; mở rộng quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục và nghiên cứu bố trí công trình biểu tượng. Theo công bố để lấy ý kiến, một số công trình sẽ được di dời, một số sẽ được tháo dỡ, một số công trình khác sẽ được tái dựng.