Ký ức làng gốm Bồ Bát

Trong ngôi đình hàng trăm năm tuổi ở xã Bát Tràng, huyện Gia Lâm (Hà Nội), hai bên hương án treo trang trọng đôi câu đối: “Bồ di thủ nghệ khai Đình vũ-Lan nhiệt tâm hương bái thánh thần”. Có nghĩa là: Đem nghề nghiệp từ làng Bồ Bát ra đây để xây dựng đình miếu; Lòng dân thành kính tựa hương lan, dâng lên cúng thánh thần. Làng Bồ Bát được nói đến trong đôi câu đối xưa chính là thôn Bạch Liên, xã Yên Thành, huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình ngày nay.
 Nghệ nhân vẽ hoa văn trên gốm Bồ Bát.
Nghệ nhân vẽ hoa văn trên gốm Bồ Bát.

Theo sử sách ghi lại, làng gốm Bồ Bát nổi danh từ cách đây hàng nghìn năm, với những sản phẩm gốm sắc trắng độc đáo. Thế kỷ thứ 9, thứ 10, những sản phẩm của làng gốm Bồ Bát rất thịnh hành. Những người thợ tài hoa, khéo léo ở Bồ Bát đã sáng tạo ra sản phẩm cao cấp gạch đất nung “Đại Việt quốc quân thành chuyên”, chuyên dùng để xây thành; những sản phẩm tinh xảo, linh vật rồng, phượng, bát đĩa, đồ gia dụng dùng để cung tiến vua chúa, quan lại đương thời.

Khi triều đình nhà Lý dời đô từ Hoa Lư về Thăng Long, những nghệ nhân giỏi của làng Bồ Bát đã theo đó mà về định cư ở vùng ven sông Hồng, lập nên làng gốm sứ Bát Tràng nổi tiếng ngày nay. Còn làng gốm Bồ Bát suy dần đi, rồi rơi vào thất truyền. Sau hơn 1.000 năm tưởng chừng quên lãng, gốm Bồ Bát hồi sinh.

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện Yên Mô, An Đôn Nghĩa cho biết: Người có công đưa gốm Bồ Bát quay trở lại là anh Phạm Văn Vang, người con của dòng họ Phạm (dòng họ tương truyền đã di cư tới làng Bát Tràng lập nghiệp). Sau nhiều năm miệt mài tìm tòi, học lại nghề cũ của cha ông ở Bát Tràng, anh Vang là người đầu tiên mở xưởng gốm mang thương hiệu Bồ Bát tại quê hương, với mong muốn cháy bỏng khôi phục nghề gốm đã mai một trên chính cái nôi nó đã sinh ra.

Trân trọng những giá trị lịch sử, mong muốn làng gốm cổ xưa không chỉ tồn tại trong ký ức, mà hiện hữu trong đời sống hôm nay, chính quyền tỉnh Ninh Bình, huyện Yên Mô đã quyết định công nhận làng Bạch Liên, xã Yên Thành là làng có nghề gốm cổ Bồ Bát. Tỉnh cũng hỗ trợ anh Phạm Văn Vang thành lập Công ty TNHH Bảo tồn và Phát triển Gốm Bồ Bát, tạo quỹ đất, hỗ trợ đầu tư xây dựng nhà xưởng từ nguồn khuyến công. Anh Phạm Văn Vang cũng vinh dự được công nhận là Nghệ nhân Ưu tú lĩnh vực thủ công mỹ nghệ. Nhờ đó, nghề gốm, sản phẩm gốm nơi đây ngày càng phát triển, được nhiều người biết đến.

Nghệ nhân Phạm Văn Vang chia sẻ: Sản phẩm gốm Bồ Bát sở hữu những đặc trưng không nơi nào có được bởi mầu men trắng độc đáo, độ mịn cho đến các họa tiết được tạo riêng biệt. Đặc biệt, gốm Bồ Bát sử dụng duy nhất loại đất sét trắng quý hiếm được gọi là đất sét Bồ Di, chỉ riêng vùng này mới có; sản phẩm gốm được tạo ra không có độ chì, bảo đảm an toàn sức khỏe cho người dùng.

Qua bàn tay của những nghệ nhân còn rất trẻ, các sản phẩm được tạo hình đẹp, những danh thắng nổi tiếng của quê hương như: Cố đô Hoa Lư, bến thuyền Tràng An, chùa Bái Đính, Tam Cốc-Bích Động, được vẽ trang trí trên sản phẩm, tạo nên nét độc đáo riêng có. Vì vậy, gốm Bồ Bát không chỉ nổi danh trong nước, mà còn vươn ra những thị trường nổi tiếng “khó tính” như Mỹ, Nhật Bản. Hiện nay, mỗi năm Công ty TNHH Bảo tồn và Phát triển Gốm Bồ Bát sản xuất được hơn 26 nghìn sản phẩm bát, đĩa, chuyên, chén, lọ hoa, bình phong thủy, tranh gốm sứ... mang phong cách gốm cổ; tạo việc làm cho 20 lao động thường xuyên, thu nhập bình quân từ 5-7 triệu đồng/người/tháng.

Nhiều chuyên gia nhận định, những nỗ lực của chính quyền tỉnh Ninh Bình và người dân nhằm phục hồi nghề gốm Bồ Bát là rất đáng ghi nhận. Gốm Bồ Bát đã từng hưng thịnh, thất truyền, rồi tái phát triển, định vị trên thị trường gốm sứ có ý nghĩa rất lớn trong việc hồi sinh những giá trị văn hóa lịch sử của vùng đất cố đô cổ kính, góp phần bảo tồn, lưu giữ những giá trị văn hóa lâu đời của cha ông, trong đó có các giá trị văn hóa làng xã. Bên cạnh đó là mang lại cơ hội việc làm rất lớn cho những người dân địa phương, góp phần tích cực trong thúc đẩy phát triển kinh tế nói chung, công nghiệp văn hóa, du lịch nói riêng. Vấn đề cần quan tâm là nguồn nhân lực, nguồn nguyên liệu dần cạn kiệt và chính sách đặc thù hỗ trợ, để sản phẩm gốm Bồ Bát đứng vững trong tương lai.

Có thể bạn quan tâm

Sản phẩm của làng nghề tương Bần, phường Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên.

Giá trị thương hiệu tương Bần

Làng nghề tương Bần thuộc phường Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên có truyền thống lâu đời tại vùng đồng bằng Bắc Bộ. Trải qua hàng trăm năm hình thành và phát triển, nghề làm tương tạo ra sản phẩm ẩm thực đặc sắc, đồng thời lưu giữ những giá trị văn hóa dân gian và bản sắc cộng đồng bền vững.

Nghi thức Lễ rước nước từ cửa sông về đình Cái Tó trong lễ hội hằng năm ở xã Đường Hoa, thành phố Quảng Ninh.

Bảo tồn không gian văn hóa làng biển độc đáo

Nằm ở vùng cửa biển Đường Hoa, đình Cái Tó là di tích văn hóa tâm linh, lịch sử của xã Đường Hoa, thành phố Quảng Ninh. Nơi đây thờ Anh hùng dân tộc Ngô Quyền và các vị thành hoàng là những bậc tiền nhân có công với nước, với dân được nhân dân tôn kính.

Toàn cảnh vùng trồng hoa Mỹ Tân, phường Thiên Trường, tỉnh Ninh Bình.

Người dân tất bật vào mùa hoa cao điểm

Những ngày đầu tháng 11, trên những cánh đồng hoa Mỹ Tân, phường Thiên Trường, tỉnh Ninh Bình, đông đảo nông dân đang khẩn trương làm đất, xuống giống, chăm sóc, điều tiết sinh trưởng, chuẩn bị nguồn hàng phục vụ thị trường cuối năm và Tết Nguyên đán Đinh Mùi.

Đội tuyển Pháo đất xã Vĩnh Lại tham gia thi đấu tại Liên hoan Pháo đất thành phố Hải Phòng năm 2026.

Pháo đất - Nét đẹp văn hóa Hải Phòng

Giữa nhịp sống hiện đại, tiếng pháo đất vẫn vang lên trên những sân đình, sân nhà văn hóa ở xã Vĩnh Lại (Hải Phòng). Trò chơi dân gian độc đáo với những màn tranh tài sôi nổi được người dân gìn giữ qua nhiều thế hệ, trở thành nét đẹp văn hóa và niềm tự hào của quê hương.

Toàn cảnh Khu di tích lịch sử, văn hóa và danh lam thắng cảnh núi Cao Ba Lanh, xã Hoành Mô.

Bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử, văn hóa Di tích Cao Ba Lanh

Sừng sững trên dải biên cương đông bắc Tổ quốc, núi Cao Ba Lanh được ví như “nóc nhà” vùng Đông Bắc, là danh thắng tiêu biểu của thành phố Quảng Ninh, tọa lạc sát đường biên giới Việt Nam-Trung Quốc. Mang vẻ đẹp hùng vĩ của thiên nhiên, nơi đây còn gắn liền với chiều dài lịch sử đấu tranh bảo vệ chủ quyền lãnh thổ.

Lễ hội Côn Sơn-Kiếp Bạc vang vọng hào khí Đông A.

Côn Sơn-Kiếp Bạc: Nơi vang vọng hào khí Đông A

Mỗi độ thu sang, Khu di tích quốc gia đặc biệt Côn Sơn-Kiếp Bạc lại vào mùa chính hội, đón dòng người hành hương từ bốn phương tìm về. Những nghi lễ đặc sắc tại đền Kiếp Bạc kết nối quá khứ với hiện tại, góp phần làm nên chiều sâu văn hóa của vùng đất thiêng gắn với hào khí Đông A.

Những làn điệu xẩm vang lên trên các sân khấu ở Ninh Bình.

Nghệ thuật hát xẩm trong đời sống đương đại

Ninh Bình là một trong những cái nôi của nghệ thuật hát xẩm, trong đó xã Yên Từ là vùng đất gắn bó sâu đậm với cuộc đời và sự nghiệp của cố nghệ nhân Hà Thị Cầu - người đã dành trọn cuộc đời gìn giữ, thực hành, trao truyền nghệ thuật xẩm.

Trong bối cảnh nhiều nghề truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, việc các gia đình ở Đình Tổ tiếp tục gắn bó với nghề có ý nghĩa quan trọng.

Gìn giữ hương vị quê Kinh Bắc

Từ những nguyên liệu dân dã như đỗ tương, ngô và nếp cái hoa vàng, người dân Đình Tổ, phường Trí Quả, thành phố Bắc Ninh, đã tạo nên thứ tương có màu vàng nâu, vị mặn dịu, ngọt tự nhiên với hương thơm đặc trưng.

Hội thi giã bánh giầy tại Lễ hội truyền thống đền Cao.

Huyền tích năm đức thánh họ Vương

Trong không gian văn hóa đặc sắc, quần thể di tích đền Cao ở phường Lê Đại Hành (Hải Phòng) là nơi lưu giữ những huyền tích về năm đức thánh họ Vương gắn với cuộc chiến chống quân Tống xâm lược thời Vua Lê Đại Hành. Hơn một nghìn năm qua, quần thể di tích này vẫn là điểm tựa tinh thần của cộng đồng cư dân địa phương.

Lễ hội truyền thống đền thờ Nữ tướng Lê Chân

Lễ hội truyền thống đền thờ Nữ tướng Lê Chân

Nữ tướng Lê Chân là vị tướng xuất sắc của Hai Bà Trưng, tên tuổi của nữ tướng gắn liền với nhiều địa danh lịch sử vùng căn cứ địa Lạt Sơn, phường Lý Thường Kiệt, tỉnh Ninh Bình. Nơi nữ tướng lập căn cứ chống lại nhà Đông Hán xâm lược, đồng thời, đây cũng là nơi nữ tướng hy sinh.

Đoàn rước tại lễ hội Cấp thủy cầu ngư đền Hưng Long.

Độc đáo lễ hội Cấp thủy cầu ngư miền biển

Cấp thủy cầu ngư là nghi thức quan trọng trong lễ hội đền Hưng Long (xã Đông Tiền Hải, tỉnh Hưng Yên), mang đậm dấu ấn văn hóa của cư dân miền biển. Hằng năm có đến hàng nghìn người tham dự lễ hội truyền thống này, gửi gắm ước vọng mưa thuận, gió hòa, làm ăn thuận lợi.

Đoàn rước kiệu Thánh tại khai mạc lễ hội đền Lảnh Giang năm 2026.

Gìn giữ giá trị di tích đền Lảnh Giang

Khu di tích lịch sử-văn hóa đền Lảnh Giang thuộc tổ dân phố Yên Lạc, phường Duy Tân, tỉnh Ninh Bình; là quần thể di tích có giá trị lịch sử-văn hóa-kiến trúc nghệ thuật lâu đời.

Cổng làng Nôm.

Vẻ đẹp làng Nôm

Trong quá trình phát triển và đô thị hóa, làng Nôm, xã Đại Đồng, tỉnh Hưng Yên vẫn giữ gần như nguyên vẹn cấu trúc của một làng Việt cổ.

Lễ hội Khỏi Kêm mang đậm bản sắc văn hóa độc đáo của người Dao xã Đường Hoa, tỉnh Quảng Ninh.

Độc đáo lễ mở cửa rừng của người Dao

Vào dịp đầu năm, người Dao Thanh Y và người Dao Thanh Phán ở Quảng Ninh có tục lệ làm lễ Khỏi Kêm - lễ cúng rừng (Khỏi là khai, là mở; Kêm là cây, là rừng). Đây là nghi lễ truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa của người Dao địa phương, gắn bó mật thiết với đời sống sản xuất và tín ngưỡng cộng đồng.

Hoạt động tại Lễ hội đền Tống Trân, tỉnh Hưng Yên.

Đền Tống Trân, điểm đến tâm linh và văn hóa đặc sắc

Đền Tống Trân từ lâu đã trở thành điểm đến tâm linh và văn hóa đặc sắc gắn liền với tên tuổi và sự nghiệp Lưỡng quốc Trạng nguyên Tống Trân, một bậc hiền tài kiệt xuất của đất nước với trí tuệ, nhân cách và đạo đức cao đẹp.

Nghi lễ rước nước tại Lễ hội chùa Nhẫm Dương.

Chùa Nhẫm Dương - nơi giữ gìn những giá trị di sản đặc sắc

Trong mạch nguồn văn hóa vùng Đồng bằng Bắc Bộ, lễ hội truyền thống tại chùa Nhẫm Dương (phường Nhị Chiểu, thành phố Hải Phòng) là sinh hoạt tín ngưỡng dân gian, và là dịp để cộng đồng tìm hiểu về cội nguồn văn hóa, tri ân tiền nhân và giữ gìn những giá trị di sản đặc sắc của dân tộc.

Bánh hú thường xuyên xuất hiện trong các liên hoan ẩm thực tại địa phương.

Dẻo thơm bánh hú Song An

Bánh hú (hay còn gọi là bánh khúc) là món bánh đặc sản dân dã, nổi tiếng tại một số địa phương phía nam tỉnh Hưng Yên, trong đó được biết đến nhiều nhất là tại Song An (phường Vũ Phúc).

Độc đáo những phiên chợ Âm Dương vùng Kinh Bắc

Độc đáo những phiên chợ Âm Dương vùng Kinh Bắc

Những phiên chợ Âm Dương chỉ họp duy nhất một phiên trong năm vào dịp Tết, bắt đầu từ đêm mồng 4 và kết thúc rạng sáng mồng 5 tháng Giêng, là nét văn hóa đặc sắc của vùng quê Bắc Ninh-Kinh Bắc. Chính trong không gian huyền bí ấy, tinh thần cộng đồng được củng cố, vun đắp, tạo nên một mạch nối văn hóa lắng sâu, bền bỉ...

Một số tranh khắc vị La Hán trên vách động Liên Hoa, chùa Phong Phú, tỉnh Ninh Bình.

Gìn giữ, phát huy giá trị Bảo vật quốc gia

Được công nhận là Bảo vật quốc gia đầu năm 2026, 18 tranh khắc trên vách núi đá (ma nhai) 18 vị La Hán tại động Liên Hoa, chùa Phong Phú, phường Tây Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình là hiện vật gốc, độc bản, mang giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa, nghệ thuật của dân tộc.

Phường rối nước Thanh Hải biểu diễn tại Trung tâm Văn hóa Xứ Đông.

Phát huy giá trị nghệ thuật rối nước

Mỗi khi tiếng trống hội vang lên, chú Tễu lại xuất hiện với nụ cười hóm hỉnh, mở đầu cho những câu chuyện dân gian quen thuộc. Những con rối gỗ chuyển động kỳ ảo trên mặt nước không chỉ tái hiện quá khứ mà còn khẳng định sức sống của một di sản văn hóa trong đời sống hôm nay, lặng lẽ, bền bỉ nhưng đầy sức lan tỏa.

Bộ Thánh tượng được đánh giá có niên đại cổ và đẹp nhất trong các bộ đầu rối ở miền bắc.

Giữ gìn giá trị nghệ thuật hát rối chầu Thánh - Ổi lỗi

Mỗi độ xuân về, khi tiếng trống hội vang lên trong không gian linh thiêng của Chùa Đại Bi (xã Nam Trực, tỉnh Ninh Bình), cũng là lúc đánh thức một loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc: Hát rối chầu Thánh, còn được gọi với tên cổ là Ổi lỗi.

Một góc thôn Bắc Hoa.

Về Bắc Hoa nghe câu hát sloong hao

Trên bản đồ du lịch tỉnh Bắc Ninh, thôn Bắc Hoa, xã Tân Sơn, là một điểm đến mới đầy ấn tượng với du khách. Những nếp nhà trình tường mái ngói âm dương nhuốm màu thời gian, điệu hát sloong hao mộc mạc vang lên giữa núi rừng mang đậm nét đẹp văn hóa của đồng bào dân tộc Nùng trong thôn.

Tượng Kim Cương tại chùa Long Đọi Sơn, tỉnh Ninh Bình.

Độc đáo chùa Long Đọi Sơn

Nằm trên đỉnh núi Đọi, thuộc phường Tiên Sơn, tỉnh Ninh Bình, bộ tượng Kim Cương tại chùa Long Đọi Sơn là một di sản đặc biệt quý hiếm, hội tụ đầy đủ các giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa, tôn giáo và mỹ thuật thời kỳ nhà Lý.

Người dân nhiều địa phương về chợ Viềng mua bán cây cảnh dịp đầu năm.

Nét đẹp chợ Viềng

Đêm mồng 7 rạng sáng mồng 8 tháng Giêng năm Bính Ngọ 2026, giữa làn sương xuân bảng lảng phủ trên những cánh đồng ven đường, khu vực chợ Viềng thuộc hai xã Vụ Bản và Hiển Khánh, tỉnh Ninh Bình lại sáng rực ánh đèn. Dòng người từ khắp các vùng miền đổ về, tạo nên nhịp chuyển động rộn ràng trong không khí đầu xuân.

Các thầy mo thực hiện nghi lễ cúng Tổ Bàn Vương theo phong tục cổ truyền tại Miếu Bàn Vương.

Lễ hội Bàn Vương của đồng bào Dao

Từ bao đời nay, Lễ hội Bàn Vương ở xã Ba Chẽ (Quảng Ninh) là nghi lễ tín ngưỡng thiêng liêng, cũng là dịp để cộng đồng người Dao tưởng nhớ và tôn vinh Tổ tiên Bàn Vương, người đã có công khai thiên lập địa, che chở đồng bào Dao sinh sống, lao động và phát triển.

Hiện còn khoảng 10 hộ dân khu vực cầu Báng vẫn giữ nghề làm bánh chưng truyền thống.

Tết về nhớ bánh chưng cầu Báng

Không biết từ bao giờ, những chiếc bánh chưng ở khu vực Tân Bình (phường Thái Bình, tỉnh Hưng Yên) mang tên gọi thân thuộc bánh chưng cầu Báng. Trước kia, có đến trăm hộ dân nơi đây làm nghề gói bánh chưng. Theo thời gian, dù đã có sự mai một, nhưng vẫn còn đó những gian bếp đỏ lửa, những cư dân địa phương yêu và giữ nghề.