Không những thế, lĩnh vực này còn góp phần thúc đẩy năng suất lao động, đổi mới mô hình tăng trưởng và nâng cao khả năng thích ứng của doanh nghiệp trong bối cảnh nhiều biến động về kinh tế - công nghệ toàn cầu.
Kinh tế số phục hồi mạnh mẽ
Trong sáu tháng đầu năm, doanh số thương mại điện tử đạt 202.300 tỷ đồng, tăng 41,52% so với cùng kỳ 2024. Riêng các tháng 5 và 6, tốc độ tăng trưởng lần lượt đạt 44,54% và 46,49%, trong khi tháng 4 duy trì mức tăng ổn định 32,03%. Số lượng sản phẩm bán ra cũng tăng hơn 25%, đạt hơn 1,9 triệu sản phẩm.
Tuy nhiên, số lượng cửa hàng trực tuyến giảm 6,25%, còn 537.900 gian, phản ánh xu hướng sàng lọc thị trường, tập trung vào các nhà bán hàng có quy mô lớn. Dù vậy, triển vọng quý III vẫn được đánh giá khả quan khi doanh số mảng này dự kiến đạt 122.800 tỷ đồng, tăng 21% so với quý II; sản lượng ước đạt 1,236 triệu sản phẩm, tăng 27%.
Đóng góp cho ngân sách nhà nước từ ngành công nghiệp công nghệ số đạt 30.773 tỷ đồng, tăng 23% và hoàn thành 57% kế hoạch năm. Riêng đóng góp vào GDP ước tính 479.836 tỷ đồng, tăng 21% so với năm trước, đạt gần 53% kế hoạch năm 2025. Đáng chú ý, kim ngạch xuất khẩu phần cứng và điện tử đạt 81 tỷ USD, tăng 27% so với cùng kỳ, tương ứng 51% kế hoạch cả năm.
Một nghiên cứu mới đây của GS Trần Thọ Đạt và các cộng sự tại Đại học Kinh tế quốc dân cho thấy, không chỉ trong giai đoạn nửa đầu năm nay mà trong những năm gần đây, tỷ trọng đóng góp của nền kinh tế số vào tăng trưởng Việt Nam ngày càng phục hồi rõ nét.
Theo đó, tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GDP trung bình trong giai đoạn 2020-2024 đạt 12,88% GDP, dao động từ 12,66% (2020) đến 13,17% (2024). Tỷ trọng kinh tế số trong GDP giảm nhẹ vào các năm 2022 và 2023 do nhu cầu thế giới đối với sản phẩm điện tử, máy vi tính và quang học (chiếm hơn 30% giá trị tăng thêm của kinh tế số) sụt giảm.
Tuy nhiên, năm 2024 chứng kiến sự phục hồi nhờ tăng trưởng đơn hàng trong lĩnh vực, đạt 13,17%, nhờ sự gia tăng đơn hàng trong ngành sản xuất sản phẩm điện tử, máy vi tính và sản phẩm quang học. Về cơ cấu đóng góp: Kinh tế số lõi chiếm khoảng 62% (7,99% GDP), trong khi các ngành khác được số hóa đóng góp 38% (4,89% GDP). Tỷ trọng từ các ngành được số hóa có xu hướng tăng dần, từ 4,75% (năm 2020) lên 5,01% (năm 2024), phản ánh xu hướng số hóa mạnh mẽ trong các lĩnh vực kinh tế.
“Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ trên phạm vi toàn cầu, kinh tế số đã và đang trở thành một trong những động lực tăng trưởng quan trọng nhất của nền kinh tế Việt Nam…”, phân tích của GS, TS Trần Thọ Đạt.
Hướng tới vị thế quốc gia số
Cùng với những cơ hội rộng mở, kinh tế số Việt Nam vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức trên con đường hiện thực hóa các mục tiêu dài hạn. Đại diện Vụ Kinh tế số và Xã hội số (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết, để đến năm 2030 kinh tế số chiếm khoảng 30% GDP, đồng thời đưa Việt Nam vào nhóm 50 quốc gia hàng đầu thế giới và nhóm 3 ASEAN về chính phủ điện tử, nhiều rào cản cần được tháo gỡ.
Để giải quyết những vấn đề này, Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, trong thời gian tới Bộ sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành, địa phương để đẩy mạnh nghiên cứu, chuyển giao và ứng dụng công nghệ số trong các ngành kinh tế chủ chốt.
Cùng với đó, phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp số, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ lõi như AI, dữ liệu lớn, điện toán đám mây và blockchain. Hoàn thiện khung thể chế, tiêu chuẩn và nền tảng đánh giá phục vụ phát triển kinh tế số, gắn với bảo đảm phát triển bền vững và an toàn dữ liệu.
Theo GS, TS Trần Thọ Đạt, Việt Nam đã từng bước hình thành cách tiếp cận riêng trong phát triển kinh tế số. Chiến lược phát triển kinh tế số và xã hội số đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 định nghĩa đây là nền kinh tế vận hành chủ yếu trên công nghệ số, đặc biệt là dữ liệu và internet. Trước đó, Chương trình Chuyển đổi số quốc gia 2020 cũng xác định ba trụ cột: chính phủ số, kinh tế số và xã hội số, trong đó kinh tế số giữ vai trò trung tâm thúc đẩy tăng trưởng và năng suất.
Khác với Mỹ hay châu Âu, nơi kinh tế số phát triển chủ yếu từ thị trường, Việt Nam coi Nhà nước là lực lượng dẫn dắt, từ hoạch định chính sách, hoàn thiện khung pháp lý đến đầu tư hạ tầng. Chính phủ chủ trương đẩy mạnh chuyển đổi số trong các lĩnh vực then chốt như tài chính, giáo dục, y tế, giao thông, nông nghiệp và xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, đất đai, bảo hiểm, thuế, doanh nghiệp… Đây là những bước đi tiêu biểu cho chiến lược “lấy dữ liệu làm nền tảng” mà Việt Nam đang triển khai mạnh mẽ.
Ở lĩnh vực công nghiệp công nghệ số, báo cáo sáu tháng đầu năm 2025 của Bộ Khoa học và Công nghệ cho thấy doanh thu toàn ngành đạt gần 2,3 triệu tỷ đồng, tăng gần 21% so với cùng kỳ năm 2024, hoàn thành 54% kế hoạch cả năm. Lợi nhuận đạt 158.326 tỷ đồng, tăng 20%, tương đương 57% mục tiêu cả năm.
Một đặc trưng khác mang dấu ấn Việt Nam là định hướng phát triển kinh tế số theo hướng “toàn dân, toàn diện, toàn trình, toàn quốc”. Điều này thể hiện rõ trong các chính sách khuyến khích doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh, hợp tác xã và người dân nông thôn ứng dụng công nghệ số trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Các sáng kiến như sàn thương mại điện tử nông sản, chợ truyền thống số, đào tạo kỹ năng số cộng đồng, hay chương trình phổ cập điện thoại thông minh... đều góp phần lan tỏa lợi ích của kinh tế số đến toàn bộ xã hội.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp công nghệ số cũng được xác định là trung tâm với chiến lược “Make in Vietnam” trong tiến trình phát triển kinh tế số. Việc khuyến khích và hỗ trợ doanh nghiệp trong nước phát triển các giải pháp nội địa giúp tăng cường năng lực tự chủ công nghệ, bảo đảm an toàn thông tin và bảo vệ chủ quyền số - một yếu tố ngày càng quan trọng trong môi trường cạnh tranh toàn cầu.
Tựu trung lại, GS, TS Trần Thọ Đạt nhận định, kinh tế số tại Việt Nam vừa mang những đặc điểm phổ quát của xu thế toàn cầu như sử dụng dữ liệu làm tài sản chiến lược, tận dụng công nghệ mới để nâng cao năng suất, ứng dụng nền tảng số để thay đổi mô hình kinh doanh, nhưng cũng vừa có những nét riêng thể hiện bản sắc thể chế, trình độ phát triển và định hướng chiến lược quốc gia.
