Không thể khắc phục tình trạng dạy thêm, học thêm “một sớm, một chiều”

Chiều 19/6, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 9, Quốc hội tiến hành chất vấn Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo về lĩnh vực giáo dục và đào tạo. Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm của các đại biểu là vấn đề dạy thêm, học thêm.

Hạn chế học thêm, dạy thêm để học sinh có thời gian tự học, vui chơi

Đại biểu Nguyễn Thị Lệ Thủy (Đoàn Bến Tre), Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường nêu tình trạng quản lý dạy thêm, học thêm chưa hiệu quả, còn khoảng cách giữa chính sách và thực tế. Điều này ảnh hưởng tới nhà trường, phụ huynh, học sinh. "Nguyên nhân do đâu, có phải do cách tiếp cận văn bản pháp luật quy định dạy thêm học thêm còn bất cập", đại biểu đặt vấn đề, đồng thời đề nghị Bộ trưởng Kim Sơn cho biết các giải pháp căn cơ để quản lý tốt nhất việc dạy thêm, học thêm trong thời gian tới.

Trả lời vấn đề này, Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn cho biết, để một chính sách của một ngành có thể thực hiện được hiệu quả, khi đã ban hành không chỉ là câu chuyện câu chữ trong một văn bản, mà cần sự thực hiện từ Trung ương đến địa phương, từ cả ngành, cấp tỉnh và cấp xã.

Theo Bộ trưởng, nếu như một văn bản tốt nhưng các cấp thực hiện không đầy đủ chức trách của mình thì hiệu quả chắc chắn không được như mong muốn. Bộ trưởng cho biết, trong Thông tư 29 cũng đã đề cập đến trách nhiệm của ngành giáo dục và đào tạo, trách nhiệm của cấp tỉnh, cấp huyện, cấp xã, các trường học, trách nhiệm của giáo viên và các đối tượng có liên quan. Trong quá trình thực hiện, rất nhiều địa phương đã rất tích cực vào cuộc, tổ chức kiểm tra, triển khai. Ngay sau khi Thông tư 29 ban hành, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã đi kiểm tra thì thấy là nhiều nơi thực hiện tốt.

“Cho nên nếu như chúng ta nói một cách phổ quát rằng thông tư đó không được thực hiện tốt trên cả nước là ‘oan’ cho một số tỉnh, thành phố”, Bộ trưởng khẳng định.

Để thực hiện hiệu quả Thông tư 29, Bộ trưởng bày tỏ mong muốn tất cả các địa phương, các cấp chính quyền vào cuộc cùng với ngành giáo dục và đào tạo, thì một văn bản mới đi vào cuộc sống tốt được.

Về hiệu lực của văn bản này, Bộ trưởng cho biết tuy ban hành vào tháng 12.2024 nhưng hiệu lực bắt đầu từ ngày 14/2/2025; do thời gian chưa nhiều nên đánh giá về hiệu quả như vậy e rằng có lẽ là hơi sớm.

Đề cập đến giải pháp trong thời gian tới, Bộ trưởng nêu rõ, đương nhiên một văn bản được ban hành thì đã lấy ý kiến tất cả các từ người dân, lực lượng giáo viên, các bộ, ngành. Trước hết, cần phải triển khai cho đầy đủ rồi sau đó chúng ta mới đánh giá về mức độ hiệu quả.

Chỉ ra Luật Nhà giáo vừa được thông qua quy định rõ, không cấm giáo viên dạy thêm chỉ cấm ép buộc người học học thêm dưới mọi hình thức, đại biểu Nguyễn Văn Mạnh (Đoàn Vĩnh Phúc) đặt vấn đề, nếu học sinh tự nguyện học thêm với cô giáo dạy mình, tự nguyện đóng tiền có được phép không? Có nên điều chỉnh Thông tư 29 phù hợp với Luật Nhà giáo hay không?

Trả lời đại biểu, Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn khẳng định, các quy định, Thông tư 29, Luật Nhà giáo quy định rất rõ nghiêm cấm giáo viên ép buộc học sinh học thêm dưới mọi hình thức.

“Trường hợp học sinh tự nguyện, có thể nói ngay rằng, đối với các giáo viên, khi học sinh có nhu cầu, ngoài thời gian chính khóa, quan trọng, hướng dẫn các cháu tự học, sử dụng buổi học thứ 2 hiệu quả", Bộ trưởng nêu quan điểm.

Người đứng đầu ngành giáo dục một lần nữa khẳng định quan điểm hạn chế việc dạy thêm, trong và ngoài nhà trường, để học sinh có thời gian tự học, đọc tài liệu, học các môn liên quan kỹ năng, trang bị những thứ cần thiết khác.

“Không phải cứ học sinh có nhu cầu học thêm là dạy thêm, vì chúng ta còn phải bảo đảm việc phải giữ tuổi thơ cho trẻ em, phải có thời gian để chơi, thời gian để học các nội dung khác”, Bộ trưởng nói.

Dạy thêm, học thêm là níu kéo, cản trở đổi mới giáo dục

Trả lời câu hỏi của đại biểu Nguyễn Thị Tuyết Nga (Đoàn Quảng Bình) về nguyên nhân cốt lõi, chính yếu của hiện tượng dạy thêm, học thêm và giải pháp, Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn đề cập đến nhiều cái “chưa đủ” trong đó, chưa đủ đầu tiên là “lương giáo viên chưa đủ để sống”. Thứ hai là chưa đủ trường lớp ở các thành phố lớn, các đô thị, các khu đông dân cư; đặc biệt là các kỳ thi vào trung học còn căng thẳng hơn thi vào đại học.

Nguyên nhân của dạy thêm học thêm, theo Bộ trưởng còn đến từ việc phụ huynh chưa đủ niềm tin, chưa đủ thỏa mãn khi con mình thành tích chưa cao, giáo viên chưa hoàn thành trách nhiệm của chương trình chính…

“Có rất nhiều cái chưa đủ khiến cho vẫn phải dạy thêm, học thêm, quản lý, cơ chế điều hành cũng còn chưa đủ nên đấy là gốc rễ của vấn đề. Cho nên không thể duy nhất có một giải pháp nào ‘một sớm một chiều’ khắc phục được việc này mà cần một giải pháp rất tổng thể”, Bộ trưởng chia sẻ.

Tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Văn Huy (Đoàn Thái Bình) khi chất vấn Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn lại cho rằng, nếu thực sự làm tốt công tác quản lý chuyên môn, bảo đảm chất lượng giờ học chính khóa trên lớp thì sẽ là giải pháp rất quan trọng và cơ bản khắc phục được tình trạng dạy thêm, học thêm tràn lan hiện nay.

“Xin hỏi là quan điểm của Bộ trưởng về vấn đề này như thế nào? Bộ đã và sẽ có giải pháp gì để công tác quản lý chuyên môn được thực chất, bảo đảm chất lượng các giờ học chính khóa trên lớp đạt được theo yêu cầu đề ra”, đại biểu hỏi.

Về vấn đề này, Bộ trưởng nhấn mạnh, nếu tiếp tục kéo dài việc dạy học theo đuổi trang bị kiến thức thì khi đứng trước một thời đại mà kiến thức bùng nổ, mỗi một ngày kiến thức của nhân loại gia tăng, việc theo đuổi trang bị kiến thức như vậy sẽ khiến giáo dục không đổi mới được và sẽ đứng trước sự thất bại, trong đó việc dạy thêm, học thêm là khâu níu kéo, khâu làm cho trang bị kiến thức theo lối cũ được bảo lưu và cản trở sự đổi mới.

Cho nên, theo Bộ trưởng, khi đưa ra Thông tư 29 về dạy thêm, học thêm không chỉ để giải quyết một vấn đề xã hội mà là một phần của công cuộc đổi mới để làm cho trường học thay đổi, để mở đường cho một hệ thống mới của giáo dục phát triển năng lực của trẻ em.

“Dạy học phát triển năng lực của trẻ em thì sách giáo khoa cũng là tài liệu, thầy giáo phải chuyển sang là người dẫn dắt, chỉ hướng, hỗ trợ. Vậy trong lớp dạy thêm, thầy cô có làm nhiệm vụ của người dẫn đường, chỉ dắt, hỗ trợ hay không hay lại làm tiếp việc đó trong chương trình chính khóa”, Bộ trưởng nêu vấn đề.

Về vấn đề thi cử, Bộ trưởng cho biết, từng năm một bộ đang thiết kế kỳ thi có điều chỉnh theo hướng tính chất của kỳ thi là kỳ thi đánh giá năng lực cho phù hợp với chương trình giáo dục phổ thông 2018; giảm những loại bài có tính chất đánh đố, toán mẹo. Chính bài tập đánh đố và toán mẹo là những thứ khiến cho học sinh phải vật vã trong các lò luyện thi.

Tuy nhiên, Bộ trưởng cho hay, quá trình này phải điều chỉnh từng bước, từng bước để cho phù hợp với việc học của học sinh. “Giáo dục chắc chắn cần phải một quá trình chứ không phải chỉ mong muốn một lúc, một sớm một chiều có thể thay đổi”, Bộ trưởng nói.