Khi phụng sự không có giới hạn tuổi tác

Khoảnh khắc Câu lạc bộ Liên thế hệ Tự giúp nhau được xướng tên tại Giải thưởng Hành động vì cộng đồng năm 2025, gương mặt của những U70, 80 trong khán phòng rưng rưng. Gần 20 năm lặng lẽ, bền bỉ giúp đỡ nhau, cho đến khi trở thành một cộng đồng người cao tuổi bền vững, có lẽ, họ cũng không bao giờ nghĩ những giá trị phụng sự cộng đồng của mình lại trở thành một điểm sáng Việt Nam trong mắt bạn bè quốc tế và con cháu.

“Điểm tựa” của người cao tuổi

Cuối tháng 11/2025, những chuyến xe cứu trợ lăn bánh xuyên mưa lũ rầm rập tiến về miền trung. Trên những chuyến xe ấy, không chỉ có hàng hóa cứu trợ mà còn có những mái đầu bạc phơ không hề ngại gian khó.

Ở tuổi 65, bà Võ Thị Kim Hoa (nguyên Phó Ban đại diện Hội người cao tuổi huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam cũ, theo dõi mảng xây dựng Câu lạc bộ Liên thế hệ tự giúp nhau) vẫn theo những chuyến xe chở nặng nghĩa tình đến với đồng bào vùng lũ. Chuyến đi kéo dài hơn mười tiếng đồng hồ, vượt qua sạt lở, tắc đường, nước ngập, nhưng không ai nản lòng. “Già rồi, nhưng vẫn phải giúp bà con cho yên tâm”, bà Hoa nói rồi nhanh nhẹn bê từng thùng mì giúp đồng đội.

Đồng đội của bà cũng là thành viên Câu lạc bộ Liên thế hệ Khối phố 3, xã Núi Thành, Đà Nẵng, toàn U70, nhanh nhẹn xếp từng bao gạo, mì tôm, sách vở… tập kết vào từng góc bàn giao cho địa phương. Tuổi tác có thể làm bước chân những người như bà Hoa chậm lại, nhưng không bao giờ làm trái tim ngừng rung động trước nỗi khó khăn của đồng bào mình.

“Chúng tôi vui vì thấy mình may ra còn có chút ích cho bà con”, bà Hoa cười, vỗ vai tôi: “Mình sống tử tế hôm nay, biết đâu mai này con cháu mình ra đời, cũng sẽ gặp được những bàn tay tử tế khác giúp lại”.

Bà Triệu Thị Mai (Phú Yên) rưng rưng cầm túi quà trên tay, nhìn ra khoảng mênh mông nước bảo, không biết rồi đây sẽ tái thiết cuộc sống thế nào. Nhưng nhìn thấy những người cao tuổi như bà Hoa vẫn tận tâm đến tận rốn lũ này trao quà, bà được tiếp thêm nghị lực về tinh thần tuy tuổi cao nhưng không nề hà gian khó. Qua những cái bắt tay thật chặt khi họ trao quà cho nhau, tôi nhìn thấy sự hân hoan, hạnh phúc của những mái đầu muối tiêu khi họ vẫn còn sức khỏe để san sẻ với cộng đồng.

Chuyến xe thiện nguyện ấy, cũng giống như rất nhiều những chuyến đi khác, những hỗ trợ khác của Câu lạc bộ Liên thế hệ Tự giúp nhau trên mọi miền Tổ quốc. Ít ai ngờ rằng, chỉ bắt đầu từ những nhóm người cao tuổi tự nguyện nơi thôn xóm, từ những việc làm nhỏ bé như thăm nom người ốm, góp mớ rau, bát gạo, hay giúp nhau vay vốn làm ăn, gần 19 năm bền bỉ, hơn 9.000 câu lạc bộ đã được hình thành trên khắp cả nước, tạo nên một mạch sống cộng đồng âm thầm nhưng mạnh mẽ.

Trong hành trình tìm hiểu về sức mạnh cộng đồng của người cao tuổi, tôi được gặp Thạc sĩ Nguyễn Thị Tư, Ủy viên Ban thường vụ, Phó Trưởng Ban Phát huy vai trò Người cao tuổi, Hội Người cao tuổi Việt Nam. Bà vừa trở về từ Hà Tĩnh, chúc mừng bà con một số địa bàn ra mắt câu lạc bộ.

“Bà con ở đây vui lắm, dù không nhiều nhặn gì về kinh tế, nhưng nhà có gì là đóng góp ấy, chỉ để mong giúp được nhau lúc khó khăn”, bà Tư nói.

Điểm đặc biệt của Câu lạc bộ Liên thế hệ Tự giúp nhau chính là sự kết nối giữa các thế hệ. Người trẻ giúp người già tiếp cận công nghệ; người già dạy người trẻ về lối sống, đạo đức, cội nguồn. Những thế hệ tưởng chừng cách xa lại tìm thấy nhau trong sự tôn trọng và yêu thương.

Trong cuộc nói chuyện, thi thoảng ánh mắt bà sáng lên, nét mặt rạng rỡ khi kể về những câu chuyện mà chỉ có mô hình câu lạc bộ này mới làm được. Đó là chuyện về một cụ bà 96 tuổi ở Bắc Ninh bị tai biến nhưng con cái đi làm xa và từng nhóm tình nguyện viên của CLB thay phiên nhau nấu ăn, gội đầu, đi chợ, dọn dẹp, ngủ đêm cùng bà để nâng giấc bà mỗi ngày. Hay câu chuyện ở Nghệ An, ngày ra mắt câu lạc bộ trở thành “ngày hội lớn của làng” khi chủ nhiệm tặng một con lợn nặng hơn tạ để liên hoan. Ở nơi này, người góp tiền; nơi khác, người góp mớ rau, con gà. Không giàu có về vật chất, nhưng chưa bao giờ nghèo đi sự sẻ chia.

“Mỗi lần một câu lạc bộ ra đời, tôi vui đến mất ngủ”, bà Tư cười hiền. Group Zalo của các câu lạc bộ hàng trăm thành viên, tin nhắn gửi về sáng đèn cả ngày lẫn đêm để khoe với “cô Tư” rằng: "Chúng tôi đã làm được những việc mà trước nay không nghĩ mình làm được".

Thông điệp về “tạo dựng một cộng đồng không ai bị bỏ lại phía sau” đã lan tỏa trong khắp cộng đồng người cao tuổi, vào từng ngõ xóm. Và chỉ khi có một hiệu lệnh từ các “thủ lĩnh” câu lạc bộ, người cao tuổi cũng “ra quân” như bất kỳ người trẻ nào. Họ muốn chứng minh một điều, rằng già tuổi nhưng không già tinh thần và vẫn là những người có ích cho xã hội, con cháu.

Điểm sáng Việt Nam trong thích ứng với già hóa dân số

Năm 2020, mô hình được vinh danh Giải Nhất - Sáng kiến dựa vào cộng đồng về già hóa khỏe mạnh tại châu Á; được đưa vào tài liệu của UNFPA, được tạp chí quốc tế đánh giá là một trong 10 sáng kiến tốt nhất cho già hóa khỏe mạnh. “Đó không chỉ là niềm tự hào của Hội Người cao tuổi Việt Nam, mà còn là động lực để mô hình được lan tỏa mạnh mẽ hơn tới cộng đồng quốc tế”, bà Tư tự hào nói.

Ngày 16/12/2025, sáng kiến huy động sức mạnh cộng đồng này đã được vinh danh tại Giải thưởng Hành động vì cộng đồng do Báo Nhân Dân tổ chức, tiếp tục là một dấu mốc khẳng định giá trị ấy ngay trong đời sống xã hội Việt Nam. Những bước chân đến từ nhiều thế hệ, chứng minh rằng phụng sự không có giới hạn của tuổi tác.

Từ những mái đầu bạc đến những đôi chân thanh xuân, họ cùng nhau vun đắp từng nhịp sống tử tế cho cộng đồng, lan tỏa đi những giá trị tích cực của câu lạc bộ theo như lời ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hội Người cao tuổi Việt Nam rằng: “Câu lạc bộ Liên thế hệ Tự giúp nhau không chỉ là sân chơi bổ ích đối với người cao tuổi ở cơ sở trong công tác bảo vệ, chăm sóc mà đặc biệt hơn là phát huy vai trò người cao tuổi trong bối cảnh già hóa dân số ở Việt Nam”.

Thực tiễn triển khai gần 20 năm cho thấy, việc tham gia câu lạc bộ giúp đa số thành viên có cuộc sống vui vẻ, khỏe mạnh hơn, tăng thu nhập, cải thiện tinh thần, nâng cao sự tự tin và gắn kết xã hội. Câu lạc bộ không chỉ hỗ trợ người cao tuổi mà còn giúp đỡ các nhóm yếu thế khác, góp phần vào chương trình giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới và đô thị văn minh.

Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh chưa từng có. Mỗi giây có 2 người bước sang tuổi 60. Việt Nam chỉ mất 25 năm để chuyển sang cơ cấu dân số già và đến 2023, số người cao tuổi đã vượt 17 triệu người. Việc dịch chuyển từ cách tiếp cận “chăm sóc thuần túy” sang mô hình “chăm sóc gắn với phát huy” là xu hướng tất yếu trong bối cảnh già hóa dân số, đồng thời phù hợp với nguyên tắc tiếp cận dựa trên quyền con người và sự tham gia chủ động của người cao tuổi trong phát triển.

Nhưng thay vì chỉ nhìn người cao tuổi như một nhóm cần được chăm sóc, mô hình Câu lạc bộ Liên thế hệ Tự giúp nhau đã mở ra một cách tiếp cận khác: Chăm sóc gắn với phát huy, yêu thương đi cùng trao quyền. Trung ương Hội Người cao tuổi Việt Nam đã định hình và nhân rộng mô hình câu lạc bộ với sự hỗ trợ kỹ thuật và kinh phí, tạo nên một thiết chế cộng đồng bài bản, có tổ chức nhưng vẫn nêu cao tinh thần tự nguyện.

Năm 2016, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án nhân rộng mô hình trên toàn quốc; đến tháng 8/2024, giai đoạn 3 đến năm 2035 tiếp tục được thông qua. Ở đó, mỗi câu lạc bộ là một “ngôi nhà chung” với 50-70 thành viên, đa phần là người cao tuổi, phụ nữ và người có hoàn cảnh khó khăn, cùng nâng đỡ nhau trong cuộc sống thường ngày.

Chúng tôi đặt ra mục tiêu, đến năm 2035, phát triển ít nhất 12 nghìn câu lạc bộ mới trên toàn quốc, với khoảng 660 nghìn thành viên, bảo đảm ít nhất 30% thôn, bản, buôn, ấp, khóm, tổ dân phố có câu lạc bộ Liên thế hệ Tự giúp nhau. Mô hình này ngày càng thể hiện được tính nhân văn và sáng tạo, thể hiện định hướng chiến lược trong thích ứng với quá trình già hóa dân số. Đồng thời, mô hình góp phần xây dựng một xã hội công bằng và phát triển bền vững.

Bà Nguyễn Thị Tư

Người cao tuổi được chăm sóc sức khỏe, được học cách dùng điện thoại thông minh, được tiếp cận chính sách an sinh; người yếu thế có người đến tận nhà thăm nom; người khó khăn được vay vốn làm ăn. Và trên hết, họ được trao cơ hội để tiếp tục đóng góp, tiếp tục có ích.

Những ngày giáp Tết, khi khắp nơi tất bật chuẩn bị đón xuân, bà Nguyễn Thị Tư lại miệt mài cùng các địa phương lo cho một cái Tết ấm áp hơn cho người cao tuổi. Mục tiêu đến năm 2035, hàng chục nghìn câu lạc bộ sẽ tiếp tục được thành lập, để thêm nhiều người cao tuổi có điểm tựa ngay trong chính cộng đồng mình.

"Chúng tôi đặt ra mục tiêu, đến năm 2035, phát triển ít nhất 12 nghìn câu lạc bộ mới trên toàn quốc, với khoảng 660 nghìn thành viên, bảo đảm ít nhất 30% thôn, bản, buôn, ấp, khóm, tổ dân phố có câu lạc bộ Liên thế hệ Tự giúp nhau. Mô hình này ngày càng thể hiện được tính nhân văn và sáng tạo, thể hiện định hướng chiến lược trong thích ứng với quá trình già hóa dân số. Đồng thời, góp phần xây dựng một xã hội công bằng và phát triển bền vững", bà Nguyễn Thị Tư cho hay.

Những người như bà Tư, bà Hoa và hàng trăm nghìn thành viên câu lạc bộ trên cả nước đã cho chúng ta một câu trả lời giản dị mà sâu sắc: tuổi già không phải là quãng đời đứng bên lề. Khi được tin tưởng và trao cơ hội, người cao tuổi vẫn có thể sống khỏe mạnh, có ích, và tiếp tục lan tỏa những giá trị tốt đẹp cho xã hội. Giữa không gian sắc xuân đang lan tỏa, những trái tim “không tuổi” ấy giúp chúng tôi nhận ra, xã hội trở nên đẹp đẽ nhường nào khi biết trân trọng từng giai đoạn của đời người – nơi không ai bị bỏ lại phía sau.