Trong quá trình này rất cần chú trọng thúc đẩy những cơ chế nhằm bảo tồn, phát huy mạnh mẽ mối gắn kết lịch sử, truyền thống giữa các hội nghề, giữa văn nghệ sĩ với Đảng, Nhà nước và tiếng nói của văn nghệ trong khối đại đoàn kết toàn dân.
Đặc trưng gắn kết từ trong lịch sử
Xu thế sáp nhập, tinh gọn, cùng với yêu cầu nâng cao hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả hoạt động của khối các hội văn học nghệ thuật (VHNT) trong cả nước là tất yếu. Quan trọng hơn là đổi mới, sáng tạo, kiến tạo hoạt động để tiếp tục đóng góp, thúc đẩy cho sự phát triển văn hóa, văn nghệ nước nhà.
Mục tiêu này là đòi hỏi chung cho các cấp lãnh đạo đất nước, ngành văn hóa, khối liên hiệp các hội VHNT, các cơ quan chức năng liên quan đến lĩnh vực VHNT trong việc nghiên cứu xây dựng định hướng, điều chỉnh, bổ sung, phát triển chính sách, cơ chế với VHNT, với các hội nghề nghiệp một cách phù hợp trong bối cảnh mới, có tầm nhìn, có tính dự báo. Đặc biệt là khơi gợi khích lệ được nỗ lực sáng tạo, đóng góp của văn nghệ sĩ cho công chúng, cho xã hội.
Nhìn lại lịch sử các hội VHNT, có thể thấy sự hình thành, ra đời trong phong trào đấu tranh cách mạng, kháng chiến, kiến quốc. Xuyên suốt là ý chí gắn bó với công cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, bảo vệ hòa bình, xây dựng xã hội, phát triển và hội nhập. Qua nhiều chặng đường, các hội VHNT và nhiều thế hệ văn nghệ sĩ hội viên đã gắn bó máu thịt với quần chúng nhân dân, lắng nghe và truyền tải đa dạng, sâu sắc những tâm tư, tình cảm, những nỗi niềm, trăn trở trong xã hội. Thành quả sáng tạo và nhiều đề xuất, kiến nghị của đông đảo văn nghệ sĩ đã đóng góp to lớn vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, củng cố và phát triển đời sống văn hóa nước nhà, bồi dưỡng về chân-thiện-mỹ, đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa, văn nghệ của nhân dân.
Về tổ chức, qua nhiều thập kỷ, từ các hội từ trung ương đến địa phương có sự kết nối chặt chẽ với hệ thống chính trị, các cơ quan, đoàn thể của trung ương, ngành văn hóa, các tỉnh, thành phố.
Với các hoạt động thường xuyên, đặc biệt là chức năng tổ chức, theo dõi, phát triển, nâng cao chất lượng phong trào sáng tác VHNT cho đến các hoạt động, sự kiện văn nghệ, các hội cũng có sự kết nối thường xuyên với ngành văn hóa, chính quyền và các cơ quan chức năng địa phương. Như tổ chức các liên hoan phim, hội diễn nghệ thuật, triển lãm mỹ thuật-nhiếp ảnh, các cuộc thi và vận động sáng tác văn thơ, nhạc họa…
Thực tế đồng hành
Tóm lược như vậy để thấy cả một quá trình và tính chất gắn kết của các hội đối với hệ thống chính trị, ngành văn hóa và các tổ chức, cơ quan, đoàn thể khác. Trên nền tảng đó, trong những năm qua, sự thụ hưởng của các hội nghề nghiệp từ đường lối xây dựng và phát triển văn hóa, VHNT, từ chính sách, cơ chế đã được quan tâm. Điều này thể hiện qua hệ thống cơ sở vật chất và chế độ kinh phí được sử dụng để vận hành bộ máy lãnh đạo, điều hành hoạt động hội. Từ nguồn ngân sách trung ương, tỉnh, thành phố, các hội Trung ương và địa phương đã nhiều lần tổ chức các sự kiện, hoạt động nghề nghiệp như thực tế, sáng tác, công bố tác phẩm, liên hoan, hội diễn, chấm chọn giải thưởng, tổ chức các cuộc vận động, thi sáng tác… Song song với đó, vẫn thường trực hệ thống cơ sở vật chất và vai trò của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trong việc phối hợp, hỗ trợ các hội như các trại sáng tác, các hoạt động, sự kiện, hoạt động như hội thi, hội diễn, biểu diễn, xuất bản, công bố tác phẩm… Ngoài ra còn có các bộ, ngành khác như Bộ Quốc phòng, Bộ Công an… trong việc phối hợp với các hội nghề nghiệp về văn học, sân khấu, âm nhạc, điện ảnh, kiến trúc, múa, văn nghệ dân gian…
Đặc biệt trong cơ chế thị trường và xu thế nở rộ các điều kiện phát triển, lan tỏa cho VHNT, thì chính sách xã hội hóa, các hình thức hợp tác, liên kết đã được nhiều hội áp dụng tích cực. Tuy nhiên, các điều kiện cụ thể về ngân sách, vật chất từ nhà nước, bộ, ngành vẫn đang là những yếu tố quan trọng trong vận hành, hoạt động, duy trì phong trào sáng tác của hội nghề và nhiều văn nghệ sĩ.
Làm sao vừa giữ, vừa đổi mới
Trong bối cảnh đang và sẽ có nhiều thay đổi hiện nay, xin có một số gợi ý về định hướng đối với việc phát huy giá trị VHNT đối với sự nghiệp phát triển đất nước.
Lịch sử gắn kết, hưởng ứng và tinh thần đồng hành giữa các hội VHNT với chủ trương, đường lối đúng đắn, khoa học của Đảng, Nhà nước, với mục tiêu phấn đấu cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đã trở thành truyền thống, thành đặc trưng trong hoạt động của các hội nghề nghiệp qua nhiều thập kỷ. Sự gắn kết, hưởng ứng đó đã góp phần khơi dòng sáng tạo và khích lệ văn nghệ sĩ sáng tác. Mối quan tâm của Đảng, Nhà nước đối với hoạt động VHNT, với văn nghệ sĩ nói chung đã được thể hiện qua các chính sách tôn vinh, ghi nhận, tạo điều kiện sáng tạo và cống hiến. Sự gắn kết đó và mối quan tâm đó, trong bối cảnh mới, vẫn cần tiếp tục được trân trọng, giữ gìn, thể hiện qua định hướng chăm lo, phát triển VHNT, bồi dưỡng đội ngũ văn nghệ sĩ và phát triển các chính sách đồng hành thiết thực.
Những năm qua, Đảng, Nhà nước và nhân dân chú trọng xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; chủ trương và tích cực hành động củng cố, bồi đắp, phát triển văn hóa, lấy văn hóa làm nền tảng và cũng là mục tiêu hướng tới của phát triển kinh tế-xã hội, xây dựng con người. Đảng và Nhà nước cũng định hướng và nêu cao yêu cầu khơi dậy sức mạnh tiềm tàng, giá trị bền lâu của văn hóa để đóng góp cho sự phát triển kinh tế-xã hội. VHNT được xác định là một thành tố quan trọng hàng đầu, là tinh hoa trong việc xây dựng, phát triển văn hóa của cộng đồng, đất nước. Do đó, mối quan tâm duy trì, phát triển đời sống VHNT; hỗ trợ, đầu tư cho sáng tác, quảng bá, công bố, lan tỏa các tác phẩm VHNT chất lượng cao luôn cần được chú trọng để xây dựng văn hóa, con người, phát triển xã hội.
Thực tế cũng cho thấy, hoạt động VHNT được Đảng, Nhà nước quan tâm chăm lo, xã hội quan tâm hưởng ứng, cổ vũ, từ đó đã có được nhiều thành tựu to lớn, đóng góp cho đất nước. Bên cạnh đó, vẫn tồn tại và đã bộc lộ những bất cập, hạn chế trong cách thức hoạt động của hội nghề nghiệp, cả những hạn chế về chất lượng của không ít tác phẩm, tác giả khi vẫn được các nguồn ngân sách quan tâm, hỗ trợ ở những mức độ nhất định. Điều này đặt ra vấn đề đổi mới, nghiên cứu xây dựng mô hình, phương thức hoạt động sáng tạo mới mẻ, chủ động, hiệu quả hơn đối với các hội nghề nghiệp.
Giữ truyền thống quý gắn kết báu của các hội nghề nghiệp, của văn nghệ nước nhà với Đảng, Nhà nước, nhân dân. Cũng để giữ được sự gắn kết đó, thực tiễn đời sống và yêu cầu từ Đảng, Nhà nước, nhân dân cũng đặt ra kỳ vọng lớn đối với sự chuyển mình của các hội. Trên những cơ sở định hướng đó để xây dựng chính sách, cơ chế mới thuận lợi cho mối quan hệ điều phối, hợp tác, cộng hưởng giữa “mái nhà chung” Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các hội VHNT, bảo đảm hoạt động diễn ra bình thường, thúc đẩy ý thức tự giác cống hiến cho văn nghệ sĩ và hỗ trợ điều kiện sáng tạo thiết thực, đó là một việc cấp thiết hiện nay. Công việc này, xét ra, cũng quan trọng không kém vấn đề sáp nhập, tinh gọn.
