Giữ gìn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống người Ra Glai

Huyện Khánh Sơn, tỉnh Khánh Hòa có hơn 70% dân số là người Ra Glai sinh sống. Tộc người này có vốn văn hóa cổ truyền khá phong phú, đa dạng, nhiều bản sắc đặc trưng. Thời gian qua, huyện Khánh Sơn đã có nhiều nỗ lực giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của người Ra Glai.
Quang cảnh lễ tạ ơn của người Ra Glai.
Quang cảnh lễ tạ ơn của người Ra Glai.

Huyện Khánh Sơn có 12 dân tộc anh em sinh sống; trong đó, đồng bào Ra Glai chiếm hơn 70,5% dân số toàn huyện. Từ nhiều đời nay, người Ra Glai ở Khánh Sơn đã xây dựng được vốn văn hóa truyền thống phong phú với những lễ hội, phong tục, nghệ thuật hát kể sử thi, biểu diễn nhạc cụ truyền thống, văn hóa ẩm thực...

Thế nhưng, theo Nghệ nhân Ưu tú Mấu Quốc Tiến, một người con của dân tộc Ra Glai, có một thực tế là ở một số xóm làng của đồng bào Ra Glai, người già không còn hát sử thi, đánh mã la nữa; những lễ hội truyền thống ít được tổ chức; những lời hát dân ca như alâu, hát ru ít được người hát; tiếng đàn đá, đàn chapi... cũng dần phai nhạt.

“Điều buồn nhất là các em trẻ bây giờ ít người biết hát dân ca, ít người biết khảy đàn chapi hoặc đánh đàn đá...”, anh Mấu Quốc Tiến bày tỏ suy tư về những mối nguy mai một đang ở ngay trước mắt.

Trước thực tế đó, huyện Khánh Sơn triển khai nhiều giải pháp bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống người Ra Glai trên địa bàn. Theo Trưởng Phòng Văn hóa và Thông tin huyện Khánh Sơn Nguyễn Thị Nguyệt, một số lễ hội của người Ra Glai như lễ cưới, lễ ăn đầu lúa mới, lễ tạ ơn... đang được tái hiện; một số loại hình nghệ thuật truyền thống như hát kể sử thi; biểu diễn nhạc cụ đàn đá, mã la, chapi... cũng đang được tổ chức biểu diễn, nhằm giữ gìn bản sắc; phổ biến rộng rãi trong cộng đồng dân cư.

Nhờ được đầu tư bằng nhiều nguồn lực, công tác bảo tồn, truyền dạy và phát huy giá trị văn hóa, văn nghệ truyền thống của người Ra Glai trên địa bàn đã có kết quả đáng ghi nhận. Lễ bỏ mả của người Ra Glai đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2012. Các loại hình nghệ thuật diễn xướng dân gian như biểu diễn đàn đá; hát kể sử thi; lễ ăn đầu lúa mới... của người Ra Glai cũng đang được lập hồ sơ khoa học đề nghị Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Nhằm tạo nên những phong trào sâu rộng, đưa các giá trị văn hóa vào thực tiễn đời sống, huyện tổ chức nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ định kỳ, như: Hội diễn nghệ thuật quần chúng; liên hoan các làn điệu dân ca Ra Glai; liên hoan các đội mã la, múa dân gian Ra Glai; hội thi tìm hiểu di sản văn hóa; ngày hội văn hóa các dân tộc Việt Nam... Trong năm 2023, huyện đã trang bị cơ sở vật chất cho các nhà sinh hoạt cộng đồng; hỗ trợ hoạt động cho đội văn nghệ truyền thống tại các thôn; tổ chức phục dựng lễ hội truyền thống; tập huấn, truyền dạy văn hóa phi vật thể…

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Sơn Hiệp Nguyễn Doãn Đạt cho biết, hiện xã Sơn Hiệp đã thành lập được 2 đội văn nghệ ở thôn Hòn Dung và thôn Tà Gụ, mỗi đội gồm 15 thành viên, có thể biểu diễn thành thục các tiết mục hát, múa, trình diễn nhạc cụ truyền thống của đồng bào Ra Glai. Tại nhà dài truyền thống ở thôn Hòn Dung diễn ra nhiều hoạt động phục dựng lễ ăn mừng lúa mới, lễ tạ ơn cha mẹ do huyện tổ chức.

“Hoạt động văn hóa, văn nghệ trong thôn giờ sôi nổi lắm. Cái đáng quý là một số người trẻ đã bắt đầu nhiệt tình tham gia” đồng chí Nguyễn Doãn Đạt chia sẻ.

Mới đây, chúng tôi có dịp dự lễ tạ ơn của người Ra Glai tại thôn Ha Nít, xã Sơn Lâm. Người Ra Glai cho rằng, công lao của cha mẹ là rất lớn, vì vậy con cái trưởng thành phải biết ơn cha mẹ, thể hiện qua việc tổ chức lễ tạ ơn, khi cha mẹ đã trải qua 50 mùa rẫy. Vật chất lễ không cầu kỳ; diễn biến lễ không rườm rà. Con cái mời cha mẹ dùng các món ăn truyền thống chế biến từ heo, gà; rượu; thuốc lá; tặng cha mẹ quần áo mới; cha mẹ lại tặng quà, chúc phúc cho các con... Rồi cả nhà cùng nhau ăn uống vui vẻ; hát dân ca, đánh mã la, khảy chapi... Không khí rất đầm ấm, tình cảm.

“Đây là kết quả rất đáng mừng trong hoạt động phục dựng, tái hiện, bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống người Ra Glai của huyện Khánh Sơn”, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện Khánh Sơn Cao Minh Vỹ chia sẻ. Đồng chí nhấn mạnh: Huyện sẽ tiếp tục duy trì các hình thức sinh hoạt văn hóa, văn nghệ tại thôn, tổ dân phố. Trong đó, chú trọng giữ gìn, phát huy và bảo tồn các làn điệu dân ca dân tộc, trang phục truyền thống, trò chơi dân gian...; có cơ chế bố trí kinh phí hỗ trợ duy trì hoạt động các đội văn nghệ truyền thống của các xã, thị trấn.

Cũng theo đồng chí Cao Minh Vỹ, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Ra Glai phải gắn với việc thực hiện hiệu quả chính sách phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi nhằm bảo đảm ổn định đời sống cho người dân; từ đó, nâng cao nhận thức về công tác bảo tồn văn hóa, công tác quản lý văn hóa vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nhất là đối với thế hệ trẻ.

Theo kế hoạch, từ nay đến năm 2030, huyện tiếp tục phục dựng, tái hiện các lễ hội truyền thống tiêu biểu của đồng bào dân tộc Ra Glai; hằng năm tổ chức lớp truyền dạy nhạc cụ đàn đá, mã la; xây dựng mô hình du lịch cộng đồng thôn Hòn Dung gắn với phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử, phong tục, tập quán tốt đẹp của đồng bào Ra Glai; xây dựng nhà trưng bày huyện Khánh Sơn để trưng bày hiện vật, cổ vật văn hóa nhằm xây dựng, phát huy tốt sản phẩm du lịch giàu bản sắc của địa phương.

“Huyện đang tìm cách phát huy vai trò của các nghệ nhân, già làng, trưởng bản trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống; khuyến khích cộng đồng tham gia bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc; ngăn chặn nguy cơ làm sai lệch, mai một...”, đồng chí Cao Minh Vỹ chia sẻ.

Có thể bạn quan tâm

Thác Tà Puồng trong xanh, hùng vĩ giữa núi rừng Trường Sơn.

Vẻ đẹp hoang sơ nơi đại ngàn

Nằm trong không gian xanh rừng nguyên sinh phía đông dãy Trường Sơn, thác Tà Puồng trở thành điểm đến hấp dẫn nhờ vẻ đẹp hoang sơ và mô hình du lịch cộng đồng của đồng bào Bru-Vân Kiều. Không chỉ khai thác hiệu quả vẻ đẹp tự nhiên, mô hình này còn tạo sinh kế, nâng cao thu nhập và góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa địa phương.

Theo các già làng, mỗi món ăn đều chứa đựng ký ức của dân tộc mình.

Đánh thức hương vị đại ngàn

Lễ hội Ẩm thực truyền thống các dân tộc miền núi thành phố Huế tại xã A Lưới 2 đã níu chân du khách bởi những món ăn truyền thống của đồng bào Pa Cô, Tà Ôi, Cơ Tu... mở ra cơ hội để văn hóa ẩm thực vùng cao trở thành sản phẩm du lịch cộng đồng đặc trưng, góp phần gìn giữ bản sắc, nâng cao sinh kế cho người dân.

Chùa Phạm Thông ở làng cổ Đông Sơn, phường Hàm Rồng, tỉnh Thanh Hóa.

Hàm Rồng - một vùng di sản, danh thắng

“Thanh Hóa thắng địa là nơi/Rồng vờn hạt ngọc, hạc bơi chân thành”. Câu ca được cộng đồng lưu truyền, gợi mở, mời gọi du khách trải nghiệm một vùng di sản, danh thắng ở Hàm Rồng.

Khách du lịch nghe giới thiệu về hệ thống hang động Phong Nha-Kẻ Bàng.

Khám phá hang Sơn Đoòng thông qua công nghệ số

Tỉnh Quảng Trị vừa khai trương dịch vụ trải nghiệm khám phá hang động lớn nhất thế giới Sơn Đoòng thông qua công nghệ thực tế ảo (VR 5D). Đây là trải nghiệm độc đáo, hấp dẫn cho những người đam mê du lịch khám phá nhưng chưa có điều kiện trực tiếp đến các hang động ở Phong Nha-Kẻ Bàng.

Từng nhịp búa, thớ gỗ, tấm da tạo nên âm thanh vang vọng, gìn giữ hồn cốt văn hóa làng quê xứ Nghệ qua bao thế hệ.

Giữ nhịp trống giữa làng quê xứ Nghệ

Trong nhịp sống hiện đại, khi nhiều làng nghề truyền thống dần phai nhạt, ở xã Đại Đồng (tỉnh Nghệ An) vẫn có những con người lặng lẽ giữ lửa nghề làm trống da. Từng nhịp búa, thớ gỗ, tấm da tạo nên âm thanh vang vọng, góp phần gìn giữ hồn cốt văn hóa làng quê xứ Nghệ qua bao thế hệ.

Bà Nguyễn Thị Kiềm (bên trái) cùng nhóm thợ giữ nghề chằm nón lá Vân Thê.

Duyên dáng nón lá Vân Thê

Trong bối cảnh nhiều làng nghề truyền thống đối mặt với nguy cơ thất truyền, nghề chằm nón lá Vân Thê vẫn được người dân nơi đây nỗ lực giữ gìn, phát huy. Trải qua bao thăng trầm, du lịch làng nghề đã có đóng góp quan trọng vào việc bảo tồn, tiếp nối giá trị của nghề chằm nón xưa.

Vùng biển Cổ Thạch (xã Liên Hương) với nhiều thuyền thúng tạo nên cảnh đẹp hoang sơ.

Vẻ đẹp hoang sơ vùng biển Cổ Thạch

Nằm ở khu vực phía đông bắc tỉnh Lâm Đồng, xã Liên Hương có danh thắng quốc gia kế bên bãi biển hoang sơ, rực rỡ với những viên đá đầy màu sắc, tạo nên vẻ đẹp huyền ảo. Trong quần thể du lịch của xã còn có di tích lịch sử-văn hóa giúp nơi đây có tiềm năng trở thành thiên đường trải nghiệm.

Một đoạn tường thành cổ Diên Khánh

Phát huy giá trị di sản thành cổ Diên Khánh

Được công nhận là di tích lịch sử cấp Quốc gia từ năm 1988, trong định hướng phát triển, thành cổ Diên Khánh (Khánh Hòa), sẽ trở thành một điểm nhấn quan trọng trong hệ thống di tích lịch sử, văn hóa địa phương.

Việc tổ chức những chương trình văn hóa-du lịch đặc sắc thu hút lượng khách trong nước và quốc tế đến Gia Lai.

Bản sắc cộng đồng tạo sức bật cho du lịch Gia Lai

Sau sáp nhập, Gia Lai trở thành vùng đất hội tụ độc đáo, nơi núi rừng Tây Nguyên hùng vĩ giao hòa cùng biển xanh miền trung khoáng đạt. Sự kết hợp ấy đã tạo nên lợi thế riêng biệt, giúp ngành du lịch khẳng định vai trò kinh tế mũi nhọn với những câu chuyện văn hóa, bản sắc và sự đồng hành bền chặt của cộng đồng địa phương.

Phút lắng đọng ở không gian sách cũ Cội Nguồn.

Làm mới cho sách cũ

Lật lại từng trang sách cũ, hình ảnh vùng đất học xứ Huế hiện lên trong dáng vẻ nhẹ nhàng, sâu lắng. Không gian sách Cội Nguồn, phường Thuận Hóa, thành phố Huế của bạn trẻ Nguyễn Thị Mỹ Hằng (27 tuổi) như cánh chim mang theo tri thức nhuốm mầu thời gian.

Đền thờ Vua Hàm Nghi và các tướng sĩ Cần Vương ở Cam Lộ.

Phát triển du lịch ở vùng đất cách mạng

Xã Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị được thiên nhiên ưu ái ban tặng khí hậu ôn hòa, cũng là nơi hội tụ của những tầng nấc văn hóa, lịch sử trầm mặc. Từ “Kinh đô kháng chiến” với thành Tân Sở vang bóng một thời, đến những giếng cổ nghìn năm và vườn chè cổ thụ độc đáo.

Nhà vườn Xuân Đài ở làng Thủy Biều.

Giữ khoảng rỗng cho đô thị Huế

Khái niệm rỗng và mở xoay quanh những làng cổ của thành phố Huế đã nhiều lần được các chuyên gia, nhà nghiên cứu tiến hành thảo luận, đánh giá. Với một thành phố đặc biệt như Huế, giá trị văn hóa, lịch sử đang cùng tồn tại, vừa tách biệt vừa gắn kết với quá trình đô thị hóa.

Không gian linh thiêng của đêm hội âm công bên ánh lửa bập bùng.

Lễ tạ ân Nữ thần Ku-môr Bar của người Pa Kô

Bao đời nay, người Pa Kô tại xã Tà Rụt, tỉnh Quảng Trị vẫn gìn giữ những phong tục truyền thống tốt đẹp, giàu triết lý nhân sinh. Trong số đó, Lễ tạ ân Nữ thần Ku-môr Bar là nghi lễ cầu mong sự thịnh vượng, đồng thời là biểu tượng của lòng biết ơn, lối sống thiện lành và tinh thần đoàn kết cộng đồng.

Bạch Mã hướng tới mô hình khu bảo tồn đa chức năng kiểu mẫu theo chuẩn mực quốc tế.

Bạch Mã - hành trình thức giấc

Từ danh hiệu Vườn Di sản ASEAN đến mô hình quản trị rừng dựa trên công nghệ, từ phục hồi đa dạng sinh học đến kinh tế sinh thái bền vững, Bạch Mã đang từng bước khẳng định vị thế một khu bảo tồn kiểu mẫu của Việt Nam và khu vực Đông Nam Á.

Nghề làm nước mắm tại Phan Thiết.

Phát triển thương hiệu nước mắm Phan Thiết

Nước mắm Phan Thiết có lịch sử truyền thống hơn 300 năm, nổi tiếng với hương vị đậm đà, màu sắc đặc trưng và được xem là đặc sản trứ danh của vùng đất ven biển tỉnh Lâm Đồng. Thời gian qua, thương hiệu nước mắm Phan Thiết được xây dựng, phát triển thành sản phẩm OCOP nhằm quảng bá tại thị trường trong và ngoài nước.

Võ Ca Dao hướng dẫn cho du khách nước ngoài trải nghiệm in tranh mộc bản.

Kể Huế bằng những điều thương nhớ

Từ trải nghiệm cá nhân và ký ức về cố đô, Võ Ca Dao cố gắng chắt lọc thành 100 điều nên thử khi đến Huế. Đó không chỉ là gợi ý cho những ai mới tới đây du lịch lần đầu mà còn là một cách kể Huế bằng đời sống thường ngày.

Các sản phẩm OCOP thủ công mỹ nghệ ở thành phố Đà Nẵng được chú ý tại các hội chợ.

Tạo thêm hành lang pháp lý để sản phẩm OCOP vươn xa

Sau khi sáp nhập đơn vị hành chính, sản phẩm nông nghiệp nông thôn của các chủ thể OCOP (Chương trình mỗi xã một sản phẩm) trên địa bàn thành phố Đà Nẵng tăng lên đáng kể về số lượng, mẫu mã. Bên cạnh tập trung vào những sản phẩm đã và đang có niên hạn, thành phố Đà Nẵng còn có riêng một nghị quyết để phát triển các sản phẩm OCOP theo hướng bền vững.

Sau khóa đào tạo photovoice, trang bị máy ảnh cho người dân, đã có nhiều tác phẩm ảnh được trưng bày tới cộng đồng trong vùng di sản.

Cộng đồng tham gia bảo tồn, phát huy giá trị di sản

Thành nhà Hồ tọa lạc ở xã Tây Đô, tỉnh Thanh Hóa, được UNESCO công nhận Di sản văn hóa thế giới năm 2011. Cùng với thực hiện nghiêm các cam kết theo khuyến nghị của UNESCO, tỉnh Thanh Hóa ưu tiên sự tham gia của cộng đồng trong bảo tồn, phát huy giá trị di tích Thành nhà Hồ và vùng phụ cận gắn với phát triển du lịch.

Ra mắt bộ trang phục sinh hoạt cộng đồng của dân tộc Chứt ở phía tây tỉnh Quảng Trị.

Khôi phục trang phục truyền thống dân tộc Chứt

Trong khi các dân tộc ở nước ta đều có trang phục truyền thống phản ánh bản sắc văn hóa, phong tục của từng cộng đồng thì đồng bào dân tộc Chứt ở phía tây tỉnh Quảng Bình (trước đây), nay là Quảng Trị lại thiếu trang phục truyền thống.

Du khách tìm hiểu các công đoạn chế tác nón ngựa tại cơ sở của Nghệ nhân Ưu tú Đỗ Văn Lan.

Chiến lược phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa

Xã Xuân An, tỉnh Gia Lai đang có những bước đi mạnh mẽ, bài bản nhằm phát triển kinh tế-xã hội theo hướng bền vững. Trong đó, sản phẩm du lịch làng nghề nón ngựa Phú Gia trở thành điểm nhấn quan trọng, mở đường cho chiến lược phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống.