Nhiều vướng mắc cần tháo gỡ
Tuyến đường bộ cao tốc Vinh-Thanh Thủy có chiều dài khoảng 60 km, điểm đầu Km0+000 giao với đường cao tốc bắc-nam phía đông đoạn Diễn Châu-Bãi Vọt, thuộc địa phận xã Hưng Nguyên; điểm cuối kết nối vào Khu kinh tế cửa khẩu Thanh Thủy. Dự án được chia làm 10 dự án thành phần, gồm: Dự án thành phần 1 (dự án xây dựng tuyến chính) và chín dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; tổng mức đầu tư hơn 23.940 tỷ đồng, tiến độ thực hiện dự kiến từ năm 2025-2029.
Qua rà soát, việc thực hiện dự án giao thông này ảnh hưởng tới đất ở và đất sản xuất của 2.688 hộ dân; trong đó có 331 hộ ảnh hưởng về đất ở, vườn. Ngoài ra, có 274 ngôi mộ cần di dời; đồng thời cần xử lý hàng loạt công trình hạ tầng kỹ thuật, gồm đường điện 500 kV, 220 kV, 110 kV và hệ thống viễn thông, cấp nước.
Theo báo cáo của Ban Quản lý dự án công trình giao thông tỉnh Nghệ An, dự án xây dựng tuyến chính đang được đẩy nhanh công tác hoàn thiện hồ sơ để bảo đảm trong tháng 5 phê duyệt được từ một đến hai gói thầu, làm cơ sở tổ chức khởi công dự án trong tháng. Các địa phương đang tổ chức thực hiện giải phóng mặt bằng, bước đầu đã đạt được một số kết quả nhất định.
Tại xã Nam Đàn - địa phương có gần 10 km chiều dài tuyến cao tốc đi qua, có 148 hộ bị ảnh hưởng đất ở và 528 hộ ảnh hưởng đất nông, lâm nghiệp. Ông Hoàng Nghĩa Hùng, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã cho hay: Xã có 11 thửa bị ảnh hưởng diện tích còn lại sau khi thu hồi lớn hơn 80m2, nhưng không còn lối đi. Xã đang xin ý kiến cấp trên xử lý theo hướng bổ sung phương án bồi thường cho các hộ dân khác để có đất tạo lối đi, hoặc bố trí tái định cư. Đối với hạ tầng hai khu tái định cư dự kiến xây dựng tại các thôn: Hồng Tân và Long Bình, phục vụ tái định cư cho khoảng 106 hộ dân, sau khi được phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi ngày 7/4, đang ở khâu xây dựng thiết kế bản vẽ thi công và dự toán để trình thẩm định, phê duyệt.
Tại xã Đại Huệ - địa phương có hơn 7km chiều dài tuyến cao tốc đi qua, 17 hộ dân có đất trang trại bị ảnh hưởng đã áp xong giá tài sản trên đất, đang chờ tỉnh cho chủ trương hỗ trợ tài sản xây dựng trên đất nông nghiệp để lên phương án bồi thường. Dự án thành phần 5 (đoạn qua xã Vạn An), phát sinh di dời đường dây 500 kV làm vượt khoảng 76 tỷ đồng so với tổng mức đầu tư dự kiến 270 tỷ đồng…
Còn tại xã Hoa Quân, theo chia sẻ của lãnh đạo Ủy ban nhân dân xã, ngày 10/4 kiểm kê xong phần đất ở của 83 hộ dân bị ảnh hưởng đất ở và đất vườn; ngày 30/4 sẽ áp giá và lập phương án bồi thường giải phóng mặt bằng xong. Vướng mắc lớn nhất ở việc thực hiện di dời 162 ngôi mộ gặp khó khăn bởi liên quan vấn đề tâm linh, các hộ xem ngày thực hiện di dời. Trong khi đó, dự án xây dựng nghĩa trang tập trung do Ủy ban nhân dân xã quy hoạch chỉ mới được phê duyệt cách đây ít ngày. Xã đang thực hiện các thủ tục đầu tư, khoảng một tháng nữa mới thi công được, dự kiến phải đến tháng bảy mới xong.
Đối với dự án thành phần đoạn đi qua xã Kim Bảng, lãnh đạo Ủy ban nhân dân xã thông tin: Hiện nay, một số thửa đất tranh chấp đã được tòa án nhân dân các cấp tuyên, nhưng chưa thi hành án. Kết quả đo đạc bản đồ địa chính lâm nghiệp phê duyệt năm 2006 còn nhiều sai lệch so với hiện trạng sử dụng đất dẫn đến phát sinh tranh chấp và khó khăn trong xác định nguồn gốc sử dụng đất.
Đặc biệt, bản đồ hướng tuyến mà Ban Quản lý dự án công trình giao thông tỉnh bàn giao cho Ủy ban nhân dân xã công khai chưa thể hiện việc thay đổi hướng tuyến đường cao tốc cũng như thay đổi hướng tuyến đường Hồ Chí Minh, do đó, một số hộ gia đình tại khu vực này vẫn còn băn khoăn. Dù Ủy ban nhân dân đã phối hợp sở, ngành liên quan tổ chức đối thoại, tuyên truyền, vận động, nhưng người dân chưa đồng thuận và có đơn thư vượt cấp.
Ủy ban nhân dân xã Kim Bảng đề nghị Sở Xây dựng sớm hoàn thiện bản đồ hướng tuyến sau khi đã điều chỉnh hướng tuyến tại nút giao đường Hồ Chí Minh và tiến hành công bố quy hoạch hướng tuyến để Ủy ban nhân dân xã có cơ sở thực hiện các bước tiếp theo bảo đảm đúng quy định, tạo được sự đồng thuận cao trong nhân dân, bảo đảm tiến độ đề ra.
Chạy đua với thời gian
Tại buổi làm việc với Ban Quản lý dự án công trình giao thông tỉnh ngày 7/4, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Hoàng Phú Hiền nhấn mạnh: Dự án đường cao tốc Vinh-Thanh Thủy là công trình trọng điểm có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển kinh tế-xã hội của tỉnh, nhận được sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của Trung ương. Dự án được điều chỉnh thời gian tổ chức khởi công vào dịp 19/5 tới, theo chỉ đạo của Ban Chỉ đạo các công trình, dự án trọng điểm của tỉnh. Bởi vậy, Ban Quản lý dự án công trình giao thông tỉnh phải tập trung chỉ đạo quyết liệt, đồng thời chủ động dự báo các khó khăn, vướng mắc có thể phát sinh trong từng giai đoạn.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An cũng yêu cầu Ban Quản lý dự án công trình giao thông tỉnh cần phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành liên quan, chủ động xây dựng phương án tài chính cho dự án cao tốc trọng điểm này một cách linh hoạt trước biến động giá, bảo đảm dự án vừa tuân thủ quy định, vừa có dư địa điều chỉnh khi cần thiết. Các địa phương phải tập trung xây dựng các khu tái định cư; tiến hành kiểm kê, kiểm đếm, áp giá và tiến hành di dời các ngôi mộ bị ảnh hưởng.
Ông Nguyễn Duy An, Phó Giám đốc Ban Quản lý dự án công trình giao thông tỉnh cho biết: Theo kế hoạch ban đầu, dự án thành phần 1 sẽ được khởi công vào dịp 30/4. Tuy nhiên, đến giữa tháng 12/2025, dự án mới được Quốc hội phê duyệt. Trong khi đó, công tác chuẩn bị của địa phương gặp không ít khó khăn, vướng mắc, nhất là khâu giải phóng mặt bằng. Đơn vị đang nỗ lực thực hiện các công việc để kịp khởi công dự án vào dịp ngày 19/5 tới.
Cùng với công tác giải phóng mặt bằng, Nghệ An cũng tập trung rà soát, chuẩn bị nguồn vật liệu phục vụ thi công dự án. Tỉnh đã cấp phép 85 mỏ đá (trữ lượng 205 triệu m³), 62 mỏ cát sỏi và 47 mỏ đất san lấp. Qua rà soát thực địa vào ngày 10/1/2026, các cơ quan chức năng đã xác định thêm 13 mỏ nguyên liệu phục vụ dự án; đồng thời đang tiếp tục rà soát các điểm mỏ cát tại huyện Anh Sơn, Đô Lương (cũ) và khu vực phụ cận.
Trước đó, ngày 11/12/2025, Quốc hội đã thông qua nghị quyết về chủ trương đầu tư dự án đầu tư xây dựng đường bộ cao tốc Vinh-Thanh Thủy. Nhằm đẩy nhanh tiến độ, Quốc hội cho phép dự án được áp dụng các cơ chế, chính sách đặc biệt. Cụ thể, dự án không phải thẩm định, đánh giá nguồn vốn, khả năng cân đối vốn theo quy định của Luật Đầu tư công. Cho phép áp dụng hình thức chỉ định thầu đối với các gói thầu thuộc dự án, các gói thầu thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.
