Phân cấp ngân sách đi đôi với bảo đảm nguồn lực

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, chiều 23/10, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật Ngân sách Nhà nước (hợp nhất).

Gắn chuyển nguồn cuối năm với đánh giá hiệu quả và cam kết giải ngân

Thảo luận tại tổ, các ý kiến đại biểu Quốc hội bày tỏ tán thành sự cần thiết nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng, tiếp tục hoàn thiện pháp luật về tài chính công, đổi mới và nâng cao hiệu quả quản lý, phân bổ, sử dụng nguồn lực của nhà nước xây dựng dự án Luật.

Đại biểu Lê Nữ Thùy Dương (Đoàn thành phố Đồng Nai) ghi nhận dự thảo Luật đã giảm bớt các trường hợp được chuyển nguồn so với Luật Ngân sách Nhà nước và Luật Đầu tư công hiện hành.

Để nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, đại biểu đề nghị bổ sung các nội dung: quy định tỷ lệ tối đa số vốn được chuyển nguồn so với dự toán được giao; quy định hệ quả khi không thực hiện quy định giải ngân và lấy kết quả thực hiện cam kết làm căn cứ giao kế hoạch vốn năm sau; việc chuyển nguồn phải kèm giải trình lý do, báo cáo đánh giá hiệu quả. Đồng thời, quy định thống nhất điều kiện, thẩm quyền, thời hạn sử dụng các khoản chuyển nguồn, làm rõ phương án xử lý kinh phí đã chuyển nguồn nhưng hết hạn vẫn chưa giải ngân để nâng cao chất lượng và hiệu quả sử dụng ngân sách.

Nữ đại biểu Đoàn thành phố Đồng Nai cũng đánh giá cao việc dự thảo Luật đã đưa yêu cầu đánh giá hiệu quả đầu tư vào nguyên tắc quản lý ngân sách và quy định các loại hình đánh giá gồm đánh giá ban đầu, giữa kỳ hoặc giai đoạn, kết thúc, đánh giá tác động và đánh giá đột xuất.

“Đây là nội dung mới, quan trọng, thể chế hóa Kết luận số 18-KL/TW của Bộ Chính trị, cách tiếp cận thay đổi từ việc chủ yếu xem xét tiến độ giải ngân sang gắn với hiệu quả kinh tế-xã hội, kỷ luật tài khóa, chất lượng công trình và kết quả đầu ra”, đại biểu nhận định.

Đại biểu kiến nghị nên đánh giá hiệu quả đầu tư gắn với hiệu quả kinh tế-xã hội, xác định vốn đầu tư công tạo ra bao nhiêu giá trị cho tăng trưởng, tiêu chí đánh giá phù hợp với đặc thù ngành, lĩnh vực, địa bàn cụ thể, đối với các dự án phúc lợi xã hội thì xem xét toàn diện lợi ích cho cộng đồng. Đối với lĩnh vực, địa bàn chưa thu hút được tư nhân tham gia, theo đại biểu không đặt hiệu quả lợi nhuận lên hàng đầu mà cần quan tâm đến việc hiệu quả kinh tế-xã hội tại khu vực mà dự án đầu tư đem lại. Ngoài ra, cần nghiên cứu thêm các tiêu chí về tối ưu chi phí sử dụng vốn, thời gian hoàn thành dự án.

“Đề nghị Chính phủ quy định nguyên tắc, tiêu chí chung để bảo đảm thống nhất; các bộ, ngành, địa phương ban hành tiêu chí đánh giá hiệu quả đầu tư thuộc ngành, lĩnh vực, địa bàn phụ trách”, đại biểu kiến nghị.

Quan tâm đến quy định phân chia nguồn thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, đại biểu Vừ A Bằng (Đoàn Điện Biên) nêu rõ: Dự thảo Luật Đất đai và dự thảo Luật Ngân sách nhà nước đã bước đầu thể chế hóa định hướng tại Nghị quyết số 21-NQ/TW, tuy nhiên theo đại biểu vẫn chưa thực sự tạo được cơ chế đột phá trong điều tiết nguồn lực giữa các địa phương.

Cụ thể, tại điểm g khoản 2 Điều 36 dự thảo Luật hiện quy định tỷ lệ phân chia tiền sử dụng đất, tiền thuê đất theo hai nhóm địa phương: ngân sách Trung ương hưởng 20%, ngân sách địa phương hưởng 80% đối với địa phương không nhận bổ sung cân đối; ngân sách Trung ương hưởng 15%, ngân sách địa phương hưởng 85% đối với địa phương nhận bổ sung cân đối.

Đại biểu cho rằng quy định này chưa phản ánh đầy đủ sự khác biệt về điều kiện phát triển, khả năng tạo nguồn thu và trách nhiệm bảo vệ rừng, đất trồng lúa giữa các địa phương.

Do đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu điều chỉnh cơ chế phân chia nguồn thu từ đất theo hướng tăng tỷ lệ ngân sách địa phương được hưởng đối với các địa phương có điều kiện kinh tế-xã hội khó khăn, diện tích đất rừng, đất trồng lúa lớn; có thể nghiên cứu phương án ngân sách địa phương hưởng 95%, ngân sách Trung ương hưởng 5% đối với nhóm địa phương này.

Đối với các đô thị lớn có nguồn thu từ đất lớn, được hưởng lợi đáng kể từ đầu tư hạ tầng và chênh lệch địa tô, cần nghiên cứu tỷ lệ điều tiết phù hợp nhằm tăng nguồn lực cho ngân sách Trung ương để hỗ trợ các địa phương còn khó khăn, bảo đảm hài hòa lợi ích và thu hẹp chênh lệch phát triển giữa các vùng.

Phân cấp ngân sách cho cấp xã cần tương xứng với nhiệm vụ

Tại khoản 3 Điều 41 dự thảo Luật quy định ngân sách cấp xã được phân cấp thực hiện nhiệm vụ chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên, với mục tiêu đưa cấp xã trở thành tuyến đầu của quản trị công, trực tiếp triển khai chính sách đến người dân và tổ chức phát triển kinh tế-xã hội trên địa bàn.

Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Trị Nguyễn Minh Tâm nhận định, đây là chủ trương đúng đắn nhằm phát huy năng lực cơ sở. Tuy nhiên, qua nghiên cứu Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính đã lưu ý một nguyên tắc trọng tâm: nhiệm vụ chi được phân cấp cho cấp xã phải đi kèm nguồn lực bảo đảm thực hiện, đồng thời tỷ lệ phân chia nguồn thu cần ổn định.

Mặt khác, theo đại biểu, căn cứ vào thực tiễn tại các địa phương hiện nay, với mô hình chính quyền hai cấp hiện nay đang đặt lên vai cấp xã một tải trọng hành chính khá lớn. Đội ngũ cán bộ cơ sở thực hiện trực tiếp mọi chủ trương, chính sách từ quản lý nhà nước, trật tự an toàn đến an sinh xã hội. Dù vậy, nguồn thu phân cấp cho cấp xã lại tương đối bấp bênh, phụ thuộc vào các khoản thu nhỏ lẻ, tính dự báo thấp.

“Việc phân cấp mạnh mẽ về nhiệm vụ nhưng nguồn lực không tương xứng sẽ dẫn đến tình trạng ‘giao việc trống’, khiến cấp xã chịu áp lực lớn nhưng lực bất tòng tâm, thiếu công cụ tài chính để hoàn thành chức trách”, đại biểu nêu vấn đề.

Vì vậy, đại biểu kiến nghị Ban soạn thảo bổ sung vào dự thảo Luật nguyên tắc quy định theo tỷ lệ điều tiết nguồn thu tối thiểu được giữ lại cho ngân sách cấp xã. Quy định này bảo đảm mọi nhiệm vụ giao xuống cơ sở đều có nguồn lực tài chính thực chất để triển khai, giúp cấp xã thực sự vững vàng trong vai trò quản trị tuyến đầu.

Chỉ ra thực tiễn nhiệm vụ của cấp xã rất nặng, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (Đoàn Quảng Trị) dẫn chứng tại Quảng Trị, cấp xã phải gánh 1.065 nhiệm vụ, thẩm quyền; có địa phương, riêng phòng kinh tế của xã đảm nhận 33 nhóm nhiệm vụ lớn, tương ứng công việc trước đây thuộc 7 sở cấp tỉnh.

“Theo ý kiến của đa số địa phương do Bộ Tài chính tổng hợp, nhiều xã có nguồn thu ngân sách nhà nước rất thấp; báo chí phản ánh tình trạng 'nửa giao, nửa giữ' khiến cơ sở 'vừa bị động vừa áp lực'. Nhiệm vụ nặng, nguồn thu không được Luật xác định cụ thể, quyền phân bổ bị ràng buộc thì cấp xã làm thế nào, nếu không phải bị động trông chờ cấp tỉnh?”, đại biểu băn khoăn.

Từ thực trạng trên, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ đề nghị bổ sung nguyên tắc cấp trên chỉ giao chi tiết cho ngân sách cấp xã những nội dung Luật quy định; phần còn lại do Hội đồng nhân dân xã quyết định. Đồng thời, bổ sung quy định định mức của tỉnh cho ngân sách cấp xã chỉ dùng để xác định tổng dự toán chi thường xuyên và số bổ sung cân đối, bổ sung có mục tiêu, trừ hai lĩnh vực nêu trên và định mức tối thiểu chi hoạt động của bộ máy mà tôi đề nghị ở nội dung thứ hai.

Một kiến nghị khác được đại biểu đưa ra là bổ sung nguyên tắc ưu tiên để lại cho ngân sách cấp xã các khoản thu phát sinh trên địa bàn gắn với nhiệm vụ quản lý của xã, tỷ lệ cụ thể do Hội đồng nhân dân tỉnh quyết định; thể chế hóa yêu cầu của Kết luận số 76-KL/TW về tăng tỷ lệ để lại nguồn thu phù hợp cho cấp xã;…