Theo báo cáo “State of Generative AI in the Enterprise” của Deloitte, phần lớn doanh nghiệp toàn cầu hiện đã chuyển từ giai đoạn thử nghiệm AI sang tìm kiếm các mô hình ứng dụng có khả năng tạo giá trị thực tế và đo lường được hiệu quả kinh doanh. Tuy nhiên, khoảng cách giữa mức độ quan tâm và khả năng triển khai AI trên quy mô vận hành vẫn còn rất lớn, đặc biệt ở các bài toán liên quan đến dữ liệu, quy trình và quản trị.
Chia sẻ tại phiên toàn thể Vietnam - Asia DX Summit 2026 với chủ đề “Kiến tạo các động lực mới cho tăng trưởng 2 con số”, ông Nguyễn Xuân Phong, Giám đốc Chuyển đổi AI Tập đoàn FPT cho biết, FPT đã triển khai chuyển đổi số và chuyển đổi AI cho các tổ chức, doanh nghiệp tại 30 quốc gia, đặc biệt ở các thị trường như Nhật Bản, Mỹ và châu Âu.
Theo ông Phong, AI hiện là ưu tiên hàng đầu của phần lớn doanh nghiệp trên thế giới. Tuy nhiên, FPT nhận thấy nhiều doanh nghiệp vẫn đang gặp khó khăn trong việc xác định mình đang ở đâu trên hành trình chuyển đổi AI, cần làm gì để tiến xa hơn và làm thế nào để AI tạo ra giá trị thực sự cho tổ chức.
CASAN - “bản đồ trưởng thành AI” cho doanh nghiệp
Để giúp các tổ chức, doanh nghiệp chuẩn hóa lộ trình chuyển đổi AI, FPT đã nghiên cứu và ra mắt CASAN - Khung năng lực AI-Native 5 cấp độ với cấu trúc gồm 5 tầng chặt chẽ: Curious, Augmented, Standard, Automatic và Native.
Ở tầng Curious, doanh nghiệp mới bắt đầu, tò mò và thử nghiệm AI. Việc sử dụng AI diễn ra ở mức độ cá nhân hoặc nhóm nhỏ, không có chuẩn chung, chưa có dữ liệu được chuẩn bị, chưa có quản trị rõ ràng và chưa có bài toán kinh doanh đủ mạnh.
Ở tầng Augmented, doanh nghiệp bắt đầu trang bị các công cụ AI hỗ trợ công việc hằng ngày cho nhân viên. AI chưa thay đổi toàn bộ quy trình làm việc, nhưng đã trở thành công cụ hỗ trợ năng suất cho từng vai trò, từng nhóm chức năng và một số luồng công việc cụ thể.
Ở hai tầng này, doanh nghiệp có đội ngũ nhân lực làm việc hiệu quả và năng suất hơn nhưng doanh thu, lợi nhuận hay chi phí vận hành của doanh nghiệp gần như không thay đổi. Thậm chí chi phí còn tăng lên vì phải mua thêm tài khoản AI”, ông Phong chia sẻ.
Theo FPT, nguyên nhân nằm ở việc AI mới chỉ được sử dụng ở cấp độ cá nhân thay vì tái cấu trúc toàn bộ quy trình vận hành của doanh nghiệp.
Để AI thực sự trở thành động lực tăng trưởng, doanh nghiệp cần tiến lên giai đoạn “Standard”, nơi AI được tích hợp vào quy trình vận hành và tham gia trực tiếp vào việc ra quyết định.
Không chỉ dừng ở phương pháp luận, FPT còn nhấn mạnh năng lực triển khai AI thông qua cách tiếp cận “Harness Engineering” - xây dựng hệ thống quản trị và kiểm soát AI nhằm bảo đảm tính chính xác, an toàn và hiệu quả khi ứng dụng vào thực tế. Thay vì chạy đua phát triển các mô hình AI quy mô lớn, FPT tập trung vào khả năng vận hành, điều phối và “đặt AI vào đúng bài toán” của các tổ chức, doanh nghiệp, từ đó tạo ra giá trị thực và bền vững.
Theo ông Phong, các mô hình AI có thể rất mạnh nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro như tạo ra thông tin không chính xác hoặc không có thật. Do đó, doanh nghiệp cần xây dựng các lớp kiểm soát để bảo đảm AI vận hành an toàn, chính xác và phù hợp với nhu cầu nghiệp vụ.
FPT cho biết đã xây dựng 7 lớp quản trị AI gồm ngữ cảnh, công cụ, kiểm định, bảo mật, quản trị dữ liệu, vận hành agent và điều phối agent. Theo đại diện FPT, đây cũng có thể trở thành lợi thế của Việt Nam trong cuộc đua AI toàn cầu.
Chuyển đổi AI - rào cản lớn nhất là con người
Theo ông Phong, để chuyển đổi AI thành công, yếu tố con người vẫn là rào cản lớn nhất.
Tại nhiều thị trường như Nhật Bản hay Đức, doanh nghiệp ghi nhận không ít chuyên gia có tâm lý e ngại AI do lo sợ bị thay thế hoặc đã quen với cách làm việc cũ sau nhiều năm kinh nghiệm.
Báo cáo Future of Jobs của World Economic Forum cũng chỉ ra rằng kỹ năng AI và khả năng thích nghi với công nghệ sẽ trở thành nhóm năng lực quan trọng nhất của lực lượng lao động trong vài năm tới. Tuy nhiên, khoảng cách về kỹ năng và tâm lý e ngại thay đổi vẫn là rào cản lớn đối với nhiều tổ chức khi triển khai AI ở quy mô rộng.
Do đó, bên cạnh chuyển đổi công nghệ, FPT cho rằng doanh nghiệp cần đồng thời xây dựng phương pháp luận cho chuyển đổi con người. FPT cũng đánh giá việc thúc đẩy các sáng kiến AI dành cho giới trẻ là yếu tố quan trọng nhằm hình thành nền tảng nhân lực AI dài hạn cho Việt Nam.
