Trong cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, công nghệ lượng tử nổi lên như một lĩnh vực chiến lược, góp phần định hình năng lực cạnh tranh quốc gia. Tỉnh Gia Lai đang phối hợp Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia (NIC), Mạng lưới Đổi mới sáng tạo và chuyên gia công nghệ lượng tử Việt Nam (VNQuantum) cùng các tổ chức khoa học trong và ngoài nước chủ động tìm cách đón đầu, từng bước tiếp cận công nghệ mới, đưa thành tựu khoa học vào giải quyết những bài toán phát triển kinh tế-xã hội của địa phương.
Đánh thức khát vọng
Khoa học lượng tử vẫn còn khá mới mẻ ở Việt Nam, dù trên thế giới đã trải qua một thế kỷ phát triển với nền tảng lý thuyết vững chắc. Tuy nhiên, cuộc đua công nghệ giữa các cường quốc mới chỉ thật sự bùng nổ trong những năm gần đây. Với Việt Nam, quốc gia đi sau trong các cuộc cách mạng công nghiệp, câu hỏi đặt ra là: Chúng ta đang ở đâu và làm thế nào để tiếp cận nhanh công nghệ chiến lược này mà không rơi vào “cái bẫy” người đến muộn?
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Gia Lai Lâm Hải Giang cho rằng, không thể tiếp tục đi theo lối mòn, mà phải bắt đầu ngay từ bây giờ. Dù xuất phát điểm về hạ tầng còn khiêm tốn, nhưng nếu kiên trì xây dựng nền móng khoa học vững chắc, đi sớm, đi xa trong nghiên cứu cơ bản và linh hoạt ứng dụng công nghệ phù hợp với điều kiện đất nước, Việt Nam hoàn toàn có thể tìm được những “mảnh đất mang bản sắc riêng” để tạo dựng vị thế.
Điểm sáng lớn nhất của hệ sinh thái lượng tử Việt Nam là khả năng quy tụ trí tuệ người Việt khắp thế giới. Tình yêu quê hương của các nhà khoa học kiều bào là nguồn tài nguyên vô giá cho đất nước. Gia Lai may mắn có sự tham gia trực tiếp của những chuyên gia hàng đầu như Giáo sư Đàm Thanh Sơn (Đại học Chicago, Hoa Kỳ); Giáo sư Duncan Haldane (Đại học Princeton, Hoa Kỳ), Nobel Vật lý 2016, hiện nghiên cứu và công bố chung với nhóm Vật lý lượng tử tại Trung tâm quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành (ICISE); Giáo sư Serge Haroche (Collège de France), Nobel Vật lý 2012, cố vấn trực tiếp cho nhóm.
Đặc biệt, thế hệ nhà khoa học trẻ xuất sắc như Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Lương Quang (Viện IAS/VNQuantum), Tiến sĩ Nguyễn Xuân Dũng (IFIRSE/ICISE) cũng trở về góp mặt, tạo nên lực lượng chuyển giao tri thức mạnh mẽ.
Tiến sĩ Trần Thanh Sơn, Phó Giám đốc Trung tâm ICISE nhìn nhận, dù Việt Nam đi sau về hạ tầng công nghệ, nhưng về trí tuệ khoa học cơ bản, chúng ta hoàn toàn đủ năng lực tham gia “sân chơi” chung, đóng góp tri thức mới cho khoa học toàn cầu.
Tiến sĩ Trần Thanh Sơn, Phó Giám đốc Trung tâm ICISE nhìn nhận, dù Việt Nam đi sau về hạ tầng công nghệ, nhưng về trí tuệ khoa học cơ bản, chúng ta hoàn toàn đủ năng lực tham gia “sân chơi” chung, đóng góp tri thức mới cho khoa học toàn cầu. Việc các nhóm nghiên cứu trẻ người Việt liên tục công bố công trình xuất sắc trên tạp chí quốc tế uy tín là minh chứng rõ nét. Khi có môi trường nghiên cứu nghiêm túc và sự quan tâm của Nhà nước, các nhà khoa học sẽ sẵn sàng phụng sự và cống hiến.
Kiến tạo hệ sinh thái bền vững
Trong bối cảnh Gia Lai cần đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất và sức cạnh tranh, công nghệ lượng tử với khả năng tính toán ưu việt chính là chìa khóa cho các thách thức lớn của tỉnh, nhất là tối ưu hóa chuỗi cung ứng nông nghiệp công nghệ cao, quản lý tài nguyên, bảo vệ rừng nguyên sinh và xử lý bài toán môi trường.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Lương Quang, Giám đốc Nghiên cứu và Phát triển Mạng lưới VNQuantum cho biết, cuộc thi Hackathon thực hiện tuyển chọn từ tháng 1/2026, thu hút hơn 400 lượt đăng ký toàn cầu. Ban tổ chức lựa chọn 250 thí sinh xuất sắc để đào tạo trực tuyến. Sau hơn một tháng huấn luyện, những gương mặt xuất sắc nhất được chia thành 26 đội vào vòng chung kết tại Gia Lai. Trước vòng chung kết, các đội được ghép với chuyên gia công nghệ và kinh tế am hiểu các lĩnh vực môi trường, tài nguyên, nông nghiệp, giao thông, quản trị nhân sự để đóng gói giải pháp thành sản phẩm có khả năng thương mại hóa và thành lập doanh nghiệp. Điểm sáng của chương trình Hackathon là việc kết nối giữa các nhà đầu tư, vườn ươm tạo công nghệ với các đội tiềm năng.
Tiến sĩ Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc Trung tâm NIC nhấn mạnh: Nếu chỉ nghiên cứu hàn lâm rồi “cất ngăn tủ” thì đâu có ý nghĩa thực tiễn; khoa học-công nghệ phải được ứng dụng tại địa phương, giải những bài toán phát triển cụ thể. Gia Lai là địa phương giàu tiềm năng nông nghiệp công nghệ cao và bảo tồn lâm nghiệp, vì thế NIC kỳ vọng các đội thi sẽ đề xuất giải pháp thiết thực cho các bài toán cấp thiết của tỉnh.
Để công nghệ lượng tử thật sự đi vào đời sống, cần phối hợp nhịp nhàng giữa bốn trụ cột: Nhà nước-Nhà khoa học-Nhà doanh nghiệp-Nhà đầu tư. Tại Gia Lai, mô hình này đang từng bước hình thành với sự đồng hành của Ủy ban nhân dân tỉnh, NIC, các tổ chức khoa học như ICISE, Trường đại học Quang Trung, Trường đại học Quy Nhơn cùng với các doanh nghiệp công nghệ như Quanova và nhà đầu tư như Nam Á Bank. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò định hướng, xây dựng cơ chế hỗ trợ; Nhà khoa học cung cấp giải pháp tri thức; Doanh nghiệp thương mại hóa sản phẩm; Nhà đầu tư cung cấp vốn.
Sở đã tham mưu Ủy ban nhân dân tỉnh ký kết chương trình phối hợp NIC, VNQuantum và các tổ chức khoa học, xác định rõ lộ trình, nhiệm vụ của từng đơn vị trong Năm Lượng tử Gia Lai 2026. Trọng tâm là hình thành các nhóm nghiên cứu ứng dụng, đưa bài toán thực tiễn của tỉnh đến với chuyên gia; xây dựng cơ chế để các startup từ Hackathon được ươm tạo ngay tại địa phương. Về lâu dài, Sở sẽ tham mưu tỉnh ban hành chính sách thu hút nhân tài và phát triển hạ tầng nghiên cứu, tạo nền móng cho hệ sinh thái lượng tử bền vững tại Gia Lai.
Tiến sĩ Nguyễn Hữu Hà, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Gia Lai cho biết: Sở đã tham mưu Ủy ban nhân dân tỉnh ký kết chương trình phối hợp NIC, VNQuantum và các tổ chức khoa học, xác định rõ lộ trình, nhiệm vụ của từng đơn vị trong Năm Lượng tử Gia Lai 2026. Trọng tâm là hình thành các nhóm nghiên cứu ứng dụng, đưa bài toán thực tiễn của tỉnh đến với chuyên gia; xây dựng cơ chế để các startup từ Hackathon được ươm tạo ngay tại địa phương. Về lâu dài, Sở sẽ tham mưu tỉnh ban hành chính sách thu hút nhân tài và phát triển hạ tầng nghiên cứu, tạo nền móng cho hệ sinh thái lượng tử bền vững tại Gia Lai.
Việc Gia Lai tổ chức Năm Lượng tử không phải lựa chọn ngẫu nhiên, mà là kết quả hội tụ của những lợi thế hiếm có. Sau sáp nhập, tỉnh vừa sở hữu không gian Tây Nguyên rộng lớn với thế mạnh nông nghiệp công nghệ cao, tài nguyên rừng và năng lượng tái tạo, vừa thừa hưởng “thung lũng khoa học” Quy Nhơn.
Gia Lai lựa chọn phát triển công nghệ lượng tử không phải để chạy theo một xu hướng, mà là lựa chọn chuẩn bị từ sớm nguồn nhân lực, năng lực nghiên cứu và mạng lưới hợp tác để chủ động tiếp cận những công nghệ sẽ định hình tương lai.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Gia Lai Phạm Anh Tuấn khẳng định, cùng với trí tuệ nhân tạo, công nghệ bán dẫn và dữ liệu lớn, công nghệ lượng tử đang trở thành một trong những công nghệ chiến lược, tạo ra lợi thế cạnh tranh mới giữa các quốc gia. Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng hàng đầu để phát triển đất nước nhanh, bền vững trong giai đoạn mới. Vì vậy, Gia Lai lựa chọn phát triển công nghệ lượng tử không phải để chạy theo một xu hướng, mà là lựa chọn chuẩn bị từ sớm nguồn nhân lực, năng lực nghiên cứu và mạng lưới hợp tác để chủ động tiếp cận những công nghệ sẽ định hình tương lai.
Phát triển công nghệ lượng tử từ thực tiễn địa phương là hướng đi mới theo chiến lược “từ dưới lên”, phù hợp với định hướng phát triển kinh tế tri thức và bền vững của Đảng và Nhà nước. Khi tư duy đổi mới của chính quyền gặp gỡ khát vọng của các nhà khoa học và nguồn lực của doanh nghiệp, công nghệ lượng tử chắc chắn sẽ được khơi thông, góp phần đưa Việt Nam vững vàng bước vào kỷ nguyên mới.
