Bắt đầu từ những việc người dân cần

Giải quyết công việc gần dân

Phản ánh rác thải tồn đọng trước khu dân cư hay tìm hiểu nguồn gốc thực phẩm trong bữa ăn của con là những nhu cầu thường ngày của người dân. Nhưng để gửi đúng nơi, nhận thông tin đáng tin cậy, người dân có thể phải tìm qua nhiều đầu mối.

Từ những tình huống gần gũi ấy, Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội đặt ra yêu cầu xây dựng một kênh tiếp cận thuận tiện và thống nhất.

Theo Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Nguyễn Anh Tuấn, thành phố đưa các nhu cầu đó về một điểm tiếp cận trên môi trường số là iHanoi. Người dân có thể gửi phản ánh bằng điện thoại, kèm nội dung, hình ảnh và vị trí.

Ứng dụng nhỏ HanoiCheck trên nền tảng này giúp phụ huynh tiếp cận thông tin về thực đơn, bữa ăn và truy xuất nguồn gốc thực phẩm. iHanoi đã tiếp nhận, xử lý 263.395 phản ánh, kiến nghị.

HanoiCheck cũng kết nối gần 1,5 triệu học sinh, ghi nhận 247.339 lượt truy cập từ ngày 1/9 đến 8/10. Các dịch vụ, tiện ích từ 73 ứng dụng và điểm tiếp cận riêng lẻ được tích hợp về iHanoi giúp người sử dụng giảm công sức tìm kiếm đầu mối.

Ở cấp tổ dân phố, phường Việt Hưng (Thành phố Hà Nội) đặt ra một bài toán khác. Sau sắp xếp địa bàn dân cư, phạm vi hoạt động rộng hơn, dân số đông hơn và khối lượng công việc tăng lên. Thông báo trên nhóm trao đổi chung có thể bị lẫn giữa nhiều tin nhắn, ý kiến phản hồi khó tổng hợp.

Từ sáng kiến của Tổ dân phố Giang Biên 4, mô hình “Tổ dân phố số-Kết nối, đồng hành, phát triển” được triển khai với ứng dụng “Việt Hưng kết nối” hỗ trợ. Thông tin được chuyển đến người dân theo từng nội dung, phản ánh về vệ sinh môi trường, sửa chữa, hoạt động cộng đồng có thể được tiếp nhận, phân loại và theo dõi trạng thái.

Người phụ trách có công cụ nhận biết việc đang xử lý, đã hoàn thành hoặc còn tồn đọng. Dữ liệu quản lý từng bước được tổ chức trong cùng một không gian để thuận tiện tra cứu cũng như tổng hợp.

Tại phường Bình Phước (thành phố Đồng Nai), rào cản được nhận diện từ thói quen và khả năng sử dụng công nghệ. Nhiều người có điện thoại thông minh nhưng còn e ngại nộp hồ sơ trực tuyến vì sợ sai, khó thao tác hoặc đã cài ứng dụng nhưng chưa khai thác tiện ích.

Địa phương xác định việc hỗ trợ phải giúp người dân hiểu, thực hành và từng bước tự sử dụng dịch vụ số. Phong trào “Bình dân học vụ số” và mô hình “Mỗi người dân là một công dân số” được triển khai theo hướng đó.

Theo báo cáo của phường, trong chín tháng đầu năm 2026, Trung tâm Phục vụ hành chính công tiếp nhận và xử lý 19.028 hồ sơ trực tuyến, tỷ lệ số hóa đạt 100%, hơn 18.600 hồ sơ đã giải quyết đều đúng hoặc trước hạn.

Cùng thời gian, 11.437 hồ sơ phát sinh thanh toán trực tuyến, với tổng số tiền hơn 774 triệu đồng. Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Bình Phước Ngô Hồng Khang cho biết, phường phát huy lực lượng hỗ trợ tại khu dân cư, chuyển từ làm thay sang hướng dẫn người dân tự làm, chú trọng người cao tuổi, người yếu thế và người chưa thành thạo công nghệ…

Rõ trách nhiệm, đo được hiệu quả

Từ thực tiễn iHanoi, lãnh đạo Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội nhấn mạnh ba điều kiện, đó là: Xuất phát từ nhu cầu người sử dụng; có quy trình vận hành và trách nhiệm rõ ràng; dữ liệu được cập nhật, chuẩn hóa và sử dụng thực chất. Một phản ánh gửi thuận tiện vẫn cần được chuyển đúng nơi, có người theo dõi và thông tin kết quả đến người dân.

Chất lượng dữ liệu quyết định độ tin cậy của dịch vụ, từ thông tin bữa ăn học đường đến dữ liệu phục vụ quản lý. Yêu cầu đặt ra là dữ liệu phải đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất và được chia sẻ theo phân quyền, số hóa đi cùng cấu trúc lại quy trình, liên thông và sử dụng lại thông tin Nhà nước đã có.

Ông Trần Duy Ninh, Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết: Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số là công cụ quản trị phát triển số, làm căn cứ xây dựng, nâng cấp và vận hành hệ thống, kế thừa nguồn lực hiện có, tránh đầu tư trùng lặp.

Theo tài liệu triển khai khung kiến trúc tổng thể quốc gia số, mô hình vận hành mục tiêu xác định Trung ương cung cấp thành phần dùng chung; bộ, ngành triển khai thành phần chuyên ngành; cấp tỉnh tích hợp, vận hành theo thẩm quyền; cấp xã khai thác nền tảng, cập nhật dữ liệu và cung cấp dịch vụ số. Việc đo hiệu quả cũng cần gắn với dữ liệu thực tế.

Đại diện phường Việt Hưng cho biết, mô hình tổ dân phố số mới ở giai đoạn đầu vận hành nên chưa công bố kết quả định lượng. Địa phương chú trọng so sánh trước và sau triển khai về thời gian, khâu trung gian, tốc độ xử lý phản ánh và chất lượng thông tin quản lý.

Tài liệu triển khai khung kiến trúc tổng thể quốc gia số xác định thước đo là mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp, thời gian xử lý, chi phí tuân thủ và hiệu quả sử dụng nguồn lực công.

Bộ chỉ số đang được xây dựng theo yêu cầu định lượng, kiểm chứng được, ưu tiên thu thập tự động từ dữ liệu vận hành. Ngoài ra, cách nhân rộng cũng cần tính đến điều kiện từng địa bàn.

Theo đại diện phường Việt Hưng, quy mô và đặc điểm dân cư của mỗi tổ dân phố khác nhau, chuyển một phần mềm sang nơi khác chưa bảo đảm tạo ra hiệu quả tương tự. Mô hình cần có quy trình phù hợp, người thực hiện, dữ liệu được tổ chức và cơ chế phối hợp rõ ràng.

Và kinh nghiệm của phường Bình Phước cho thấy, cần duy trì hỗ trợ trực tiếp tại cộng đồng để người dân từng bước sử dụng công nghệ chủ động, an toàn và có trách nhiệm.

Một công cụ hỗ trợ lựa chọn cách làm là ứng dụng chuyển đổi số cấp xã, được Bộ Khoa học và Công nghệ khai trương ngày 9/10, sau khi đưa vào triển khai chính thức từ ngày 22/9/2026. Công cụ giúp người dùng nhận diện nhu cầu, tham khảo mô hình, tìm giải pháp, trang bị kỹ năng và yêu cầu tư vấn.

Chuyên mục “Câu chuyện chuyển đổi số” giới thiệu các bài toán, cách làm đã được kiểm chứng hiệu quả tại địa phương để cơ sở tham khảo. Tổ công nghệ số cộng đồng giữ vai trò nòng cốt trong hướng dẫn khai thác ứng dụng.

Diễn đàn Chuyển đổi số quốc gia năm 2026 đã nhấn mạnh người dân cần được hưởng lợi từ nguyên tắc chỉ khai báo một lần, dữ liệu được sử dụng lại và dịch vụ công được cung cấp chủ động.

Theo Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Phạm Đức Long, cần giải quyết đến cùng các bài toán của người dân và doanh nghiệp. Trong năm 2027, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ đồng hành địa phương triển khai mô hình chuyển đổi số cấp xã, đánh giá kết quả trước khi nhân rộng. Đào tạo nhân lực cũng được đặt trong mối liên hệ với công việc thực tế.

Theo ông Long, cần xác định cán bộ chuyên trách cấp xã làm những việc gì, cần kỹ năng nào, rồi đào tạo theo hướng hướng dẫn trực tiếp để làm được việc. Bộ Khoa học và Công nghệ dự kiến triển khai đào tạo mẫu ở khoảng 20 xã, đánh giá kết quả trước khi nhân rộng.

Cần xác định cán bộ chuyên trách cấp xã làm những việc gì, cần kỹ năng nào, rồi đào tạo theo hướng hướng dẫn trực tiếp để làm được việc. Bộ Khoa học và Công nghệ dự kiến triển khai đào tạo mẫu ở khoảng 20 xã, đánh giá kết quả trước khi nhân rộng.

Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Phạm Đức Long

Với tổ công nghệ số cộng đồng, định hướng là tổng kết mô hình, đánh giá nhu cầu và năng lực cần thiết, tổ chức các bài học ngắn, video hướng dẫn để hỗ trợ đội ngũ ở cơ sở. Các địa phương có thể bắt đầu từ những việc người dân cần giải quyết hằng ngày, rồi theo dõi kết quả để điều chỉnh cách làm.

Một phản ánh được trả lời rõ ràng, một thủ tục bớt mất thời gian hay một người dân tự sử dụng được dịch vụ số đều là những kết quả cụ thể để nhìn lại hiệu quả triển khai.