Khi các chương trình hỗ trợ được triển khai sát nhu cầu thực tế, những chuyển biến ấy không chỉ thể hiện qua các con số thống kê mà còn hiện rõ trong từng thôn bản.
Tỉnh Thanh Hóa hiện có 78 xã, 1.462 thôn thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, trong đó có 57 xã và 653 thôn đặc biệt khó khăn.
Giai đoạn 2021- 2025, Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế-xã hội tại các địa bàn này được triển khai với tổng nguồn lực hơn 2.749 tỷ đồng, chủ yếu tập trung đầu tư hạ tầng thiết yếu, hỗ trợ phát triển sản xuất, đào tạo nghề và cải thiện điều kiện sinh hoạt cho người dân.
Từ nguồn lực đó, hơn 2.800 hộ được hỗ trợ phát triển sản xuất theo chuỗi giá trị; hơn 1.100 hộ được hỗ trợ nhà ở; hơn 18.000 hộ được hỗ trợ nước sinh hoạt phân tán; hơn 20.000 lượt người được đào tạo nghề và tạo việc làm.
Cùng với đó, hàng trăm công trình hạ tầng thiết yếu như đường giao thông, công trình nước sinh hoạt, thiết chế văn hóa và cơ sở y tế được đầu tư hoặc nâng cấp.
Những chuyển động từ chính sách đang tạo ra thay đổi rõ rệt tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số ở Thanh Hóa. Tỷ lệ hộ nghèo khu vực miền núi giảm từ 20,46% năm 2022 xuống còn 5,19% năm 2025.
Tại xã biên giới Mường Lát, những thay đổi về hạ tầng và điều kiện sinh hoạt đang dần hiện rõ. Các tuyến đường liên thôn trước đây đi lại khó khăn, nay từng bước được cứng hóa. Điện lưới quốc gia và nước sinh hoạt hợp vệ sinh đã đến với hầu hết các hộ dân. Trường học, trạm y tế và các thiết chế văn hóa cũng được đầu tư, góp phần cải thiện điều kiện sống.
Ông Trịnh Văn Bắc, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Mường Lát cho biết: “Những năm gần đây, các chương trình, chính sách dân tộc được triển khai khá đồng bộ. Hạ tầng thiết yếu được đầu tư từng bước, tạo điều kiện để người dân phát triển sản xuất và ổn định đời sống”.
Các chương trình hỗ trợ sinh kế cũng từng bước phát huy hiệu quả, giúp người dân cải thiện thu nhập và ổn định cuộc sống. Tỷ lệ hộ nghèo của xã giảm bình quân khoảng 7% mỗi năm.
Thu nhập bình quân đầu người năm 2025 ước đạt 32,3 triệu đồng, tăng đáng kể so với giai đoạn trước.
Ông Cút Văn Dân, Bí thư chi bộ kiêm Trưởng thôn Đoàn Kết cho rằng sự đổi thay ở thôn bản có thể cảm nhận rõ qua từng năm. “Trước đây nghèo lắm, đường hỏng, nhiều hộ vẫn phải ở nhà tạm. Những năm gần đây, dù vẫn còn khó khăn, nhưng hạ tầng được đầu tư, nhà ở kiên cố hơn và điều kiện sinh hoạt cũng cải thiện”, ông nói.
Cùng với đầu tư hạ tầng, các chính sách hỗ trợ sản xuất và tín dụng ưu đãi cũng tạo thêm điều kiện để người dân phát triển kinh tế gia đình. Đối với nhiều hộ dân, đây là nguồn lực quan trọng giúp họ từng bước ổn định cuộc sống và vươn lên thoát nghèo.
Ông Mong Văn Dôm (thôn Đoàn Kết) chia sẻ: “Gia đình được Nhà nước hỗ trợ nhiều. Vợ chồng tôi được hỗ trợ nhà ở, vốn sản xuất, thẻ bảo hiểm, rồi hỗ trợ gạo nữa”. Nhiều xã miền núi khác của tỉnh Thanh Hóa cũng ghi nhận chuyển biến tích cực khi các chương trình chính sách được triển khai hiệu quả.
Ở xã Đồng Lương, theo số liệu của địa phương, đầu giai đoạn 2021 toàn xã có 777 hộ nghèo, chiếm hơn 30% tổng số hộ, đến cuối năm 2025, con số này giảm xuống còn 32 hộ, tương đương 1,21%. Kết quả này đến từ việc phân bổ hiệu quả nguồn lực hỗ trợ, đồng thời chú trọng hướng dẫn kỹ thuật và thay đổi phương thức sản xuất tại địa phương.
Bà Nguyễn Thị Thanh Hợi, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Đồng Lương, cho biết: “Chúng tôi triển khai nhiều chính sách hỗ trợ sản xuất và tín dụng ưu đãi cho hộ nghèo, hộ cận nghèo và hộ mới thoát nghèo. Các mô hình sản xuất được xây dựng trên cơ sở nhu cầu thực tế của người dân, giúp người dân có điều kiện phát triển kinh tế gia đình. Khi có vốn, có kỹ thuật, người dân mạnh dạn đầu tư hơn, thu nhập cũng được cải thiện”.
Ở thôn Chiềng Khạt, xã Đồng Lương, trưởng thôn Phạm Văn Nho cho rằng những thay đổi về hạ tầng và sinh kế đang tạo động lực để người dân thay đổi cách làm ăn. “Đường sá gập ghềnh như trước thì sản phẩm làm ra tiêu thụ cũng khó. Bây giờ giao thông thuận lợi hơn, người dân tiếp cận được vốn vay ưu đãi, cho nên nhiều hộ bắt đầu mở rộng sản xuất”, ông cho biết.
Khi được tiếp cận nguồn vốn và các chương trình hỗ trợ, không ít gia đình tại thôn Chiềng Khạt đã từng bước cải thiện sinh kế và vươn lên thoát nghèo.
Gia đình ông Phạm Văn Lanh là một thí dụ. Ông Lanh chia sẻ: “Trước đây rất vất vả. Nhờ nguồn vốn ưu đãi, được hỗ trợ con giống, gia đình bắt đầu phát triển chăn nuôi. Chịu khó làm dần rồi cũng có tích lũy, cuộc sống ổn định hơn”.
Khi các chính sách được triển khai gắn với điều kiện cụ thể của từng địa bàn, người dân không chỉ nhận được hỗ trợ trước mắt mà còn có thêm cơ hội phát triển sinh kế lâu dài. Tuy vậy, việc thực hiện chính sách ở khu vực miền núi vẫn còn không ít trở ngại do địa hình phức tạp, dân cư phân tán và trình độ sản xuất chưa đồng đều.
Đồng chí Cầm Bá Tường, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Thanh Hóa cho biết: “Trong quá trình thực hiện, các chương trình, chính sách luôn được theo dõi, đánh giá thường xuyên để kịp thời tháo gỡ vướng mắc phát sinh. Việc triển khai cũng được phối hợp giữa các ngành và địa phương nhằm bảo đảm các nguồn lực hỗ trợ được sử dụng đúng mục tiêu, đúng đối tượng”.
Cũng theo đồng chí Tường, hiệu quả không chỉ dừng lại ở việc giảm nghèo mà còn góp phần thay đổi diện mạo kinh tế-xã hội khu vực miền núi.
“Điểm khác trong triển khai chính sách dân tộc hiện nay là chuyển dần từ hỗ trợ trực tiếp sang hỗ trợ tạo sinh kế bền vững. Các chính sách dân tộc cũng được tích hợp trong một chương trình tổng thể, qua đó nguồn lực tài chính được tập trung hơn”, đồng chí Tường nói.
Việc đưa chính sách dân tộc vào đời sống không chỉ là câu chuyện của những chương trình hỗ trợ riêng lẻ, mà là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các cấp, các ngành và sự tham gia của chính người dân.
Khi chính sách được triển khai đúng hướng và gắn với thực tiễn, những chuyển biến tích cực sẽ tiếp tục lan tỏa ở từng hộ gia đình, mỗi thôn bản, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội khu vực miền núi.
