Doanh nghiệp và nhà khoa học chưa mặn mà với bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ

Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ là hành động pháp lý quan trọng giúp nhà khoa học và doanh nghiệp bảo vệ quyền lợi và khai thác hiệu quả tài sản trí tuệ của mình. Tuy nhiên, việc đăng ký và khai thác quyền sở hữu trí tuệ vẫn còn là “điểm nghẽn”, khi đối mặt với những thách thức về nhận thức, rào cản pháp lý và nguồn lực thực hiện.

Sản phẩm Máy phay 4 trục BK CIM - CNC của Viện Cơ khí, Bộ môn Công nghệ chế tạo máy, Trường đại học Bách khoa Hà Nội trưng bày tại Triển lãm thành tựu khoa học công nghệ nhân dịp ngày thành lập trường. (Ảnh: TTXVN)
Sản phẩm Máy phay 4 trục BK CIM - CNC của Viện Cơ khí, Bộ môn Công nghệ chế tạo máy, Trường đại học Bách khoa Hà Nội trưng bày tại Triển lãm thành tựu khoa học công nghệ nhân dịp ngày thành lập trường. (Ảnh: TTXVN)

Những "rào cản"

Để đáp ứng nhu cầu về bảo hộ sở hữu trí tuệ, thời gian qua, Cục Sở hữu trí tuệ đã nỗ lực triển khai nhiều giải pháp quyết liệt nhằm rút ngắn thời gian xử lý đơn và giảm thiểu tình trạng tồn đọng, giúp doanh nghiệp, các đơn vị chủ động trong sử dụng, khai thác các đối tượng sở hữu công nghiệp được bảo hộ, trong đó có sáng chế trong hoạt động sản xuất, kinh doanh của mình.

Tuy nhiên, việc bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và thúc đẩy ứng dụng khoa học tại Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức cần giải quyết như: rào cản pháp lý, thủ tục hành chính, chi phí ẩn và vấn đề về nhận thức…

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Minh Tân, Giám đốc Viện Nghiên cứu và Phát triển Ứng dụng các Hợp chất Thiên nhiên, hệ thống sở hữu trí tuệ tạo động lực cho đổi mới sáng tạo bằng cách cho phép nhà khoa học độc quyền khai thác phát minh 15-20 năm.

Sau khi xác lập quyền sở hữu trí tuệ, nhà khoa học có thêm công cụ để thương mại hóa kết quả nghiên cứu của mình dưới dạng bán sáng chế, hợp đồng chuyển giao quyền sử dụng hay hợp đồng sử dụng đối tượng sở hữu công nghiệp, hoặc thành lập doanh nghiệp...

Tuy nhiên, theo số liệu thống kê của Cục Sở hữu trí tuệ, năm 2023 có 63% hồ sơ sáng chế bị từ chối do công bố quốc tế trước khi nộp đơn.

Cùng với đó, quy trình thẩm định hồ sơ còn rườm rà, phức tạp và chưa minh bạch. Với các bên liên quan (người nộp đơn, các tổ chức đại diện,…) chưa thể tra cứu tình trạng hồ sơ trực tuyến, chưa có nền tảng trao đổi ý kiến thuận tiện giữa người nộp đơn và cơ quan thẩm định sáng chế trong quá trình thẩm định nội dung sáng chế; chưa có nền tảng số để các chủ sáng chế quản lý, nộp phí duy trì sáng chế một cách thuận lợi…

Đáng lưu ý, thời gian thẩm định đơn đăng ký sáng chế kéo dài, mất nhiều thời gian để sản phẩm được công nhận quyền sở hữu trí tuệ. Việc đăng ký bảo hộ độc quyền sáng chế vẫn gặp nhiều rủi ro, đặc biệt là chi phí đăng ký quốc tế cao gây khó khăn cho nhà khoa học nếu sản phẩm của họ chưa được áp dụng hoặc chưa chuyển giao sớm.

Một số nhà khoa học cho rằng, phải đầu tư nhiều năm nghiên cứu, thử nghiệm, công bố để tạo ra một sáng chế có tính mới và ứng dụng thực tiễn.

Tuy nhiên, khi thực hiện thủ tục đăng ký, trong thời gian chờ cấp bằng vẫn có thể bị các đối thủ sao chép sáng chế. Đây cũng là nguyên nhân khiến các nhà khoa học chưa mặn mà với việc đăng ký bảo hộ độc quyền các sáng chế, giải pháp hữu ích.

Là doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao, ông Đặng Xuân Trường, Giám đốc Công ty cổ phần Công nghệ cao Hachi Việt Nam cho biết, đơn vị từng nhiều lần cân nhắc về việc đăng ký sở hữu trí tuệ cho một số giải pháp kỹ thuật và thiết kế trong nhà màng, hệ thống điều khiển khí hậu hay mô hình canh tác thông minh.

Tuy nhiên, với quy mô một doanh nghiệp nhỏ và nguồn lực còn hạn chế, Hachi gặp một số rào cản nhất định như chi phí và thời gian thực hiện thủ tục đăng ký sở hữu trí tuệ hiện còn khá cao và kéo dài. Điều này khiến doanh nghiệp khởi nghiệp như Hachi phải cân nhắc ưu tiên nguồn lực cho các hoạt động kinh doanh thiết yếu trước.

Thực tế cho thấy, hiện nay nhiều công ty khởi nghiệp dù có mô hình kinh doanh tốt nhưng chưa quan tâm đúng mức đến vấn đề sở hữu trí tuệ dẫn đến chưa thể thuyết phục nhà đầu tư rót vốn.

Theo ông Đàm Quang Thắng, Chủ tịch Hội đồng Cố vấn khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia, bên cạnh mô hình kinh doanh, tài sản trí tuệ là một trong những yếu tố quan trọng tạo nên lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Tuy nhiên, nhận thức về sở hữu trí tuệ vẫn chưa được quan tâm đúng mức. Nhiều công ty khởi nghiệp có mô hình kinh doanh rất tốt, nhưng nhìn chung vẫn cần nâng cao nhận thức về sở hữu trí tuệ.

Hiện nay, cứ 10 doanh nghiệp khởi nghiệp thì 6 doanh nghiệp gặp vướng mắc liên quan đến sở hữu trí tuệ. Một trong những mục tiêu quan trọng của doanh nghiệp đổi mới sáng tạo là thoái vốn. Tuy nhiên, nếu không chú trọng xác lập quyền sở hữu trí tuệ, doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn trong việc thuyết phục nhà đầu tư mua lại với giá cao.

Gỡ nút thắt để tài sản trí tuệ được bảo hộ đúng cách

Sở hữu trí tuệ đóng vai trò quan trọng, cần được chú trọng hàng đầu đối với các đơn vị, nhà khoa học và doanh nghiệp.

Theo các chuyên gia, nhiều nhà đầu tư sẽ không mạo hiểm rót vốn vào những sản phẩm có nguy cơ vi phạm sở hữu trí tuệ. Bởi vậy, việc xác lập quyền sở hữu trí tuệ từ sớm sẽ giúp doanh nghiệp đàm phán với nhà đầu tư, góp phần tăng giá trị của doanh nghiệp một cách tối ưu nhất.

Ngoài ra, cần xây dựng các tổ chức trung gian như Viện Khoa học Sở hữu trí tuệ, Viện Định giá... nhằm hỗ trợ doanh nghiệp trong việc xác lập và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Để khuyến khích nhà khoa học đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ, cần cải thiện hệ thống thủ tục hành chính, tăng cường nhận thức về tầm quan trọng của bảo hộ độc quyền sáng chế.

Ngoài ra, cần thống nhất về quyền lợi cho các nhà khoa học trong thương mại hóa sản phẩm đã được xác lập quyền sở hữu trí tuệ qua các văn bản như: Luật Khoa học và Công nghệ; Luật Chuyển giao công nghệ; Luật Sở hữu trí tuệ...

Đáng chú ý, cần có giải pháp tổng thể đòi hỏi sự phối hợp giữa nhà khoa học, doanh nghiệp và cơ quan quản lý để tối ưu hóa vòng đời công nghệ từ phòng thí nghiệm đến thị trường.

Theo ông Trần Lê Hồng, Phó Cục trưởng Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ), để sở hữu trí tuệ trở thành động lực thật sự, cần thúc đẩy hơn nữa các hoạt động tư vấn, đào tạo, hỗ trợ xác lập, định giá và thương mại hóa quyền sở hữu trí tuệ; đặc biệt với doanh nghiệp khởi nghiệp, doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và các doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Đối với doanh nghiệp cần nhận thức đầy đủ và có sự đầu tư tương xứng cho việc tạo lập, bảo hộ, quản lý, khai thác và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với tài sản trí tuệ của mình.

Ngoài ra, cần xây dựng các mô hình liên kết hiệu quả giữa các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và các tổ chức trung gian.

Đồng thời, cần thay đổi tư duy của doanh nghiệp và nhà khoa học, khi họ nhận ra giá trị kinh tế của sáng tạo, nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp hay sáng chế sẽ chủ động hơn trong việc đầu tư, phát triển và bảo vệ tài sản trí tuệ của mình, từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh và phát triển bền vững.

Thực tế cho thấy, thúc đẩy đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ là một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự thay đổi cả về chính sách, nguồn lực và nhận thức xã hội. Chỉ khi doanh nghiệp và nhà khoa học thật sự coi trọng tài sản trí tuệ của mình và mỗi ý tưởng đó đều được bảo vệ đúng cách, sáng tạo sẽ thật sự trở thành động lực phát triển bền vững.

Có thể bạn quan tâm

Bí thư Tỉnh ủy Đắk Lắk Lương Nguyễn Minh Triết trao giải Nhất diễn tập cho Đội Gành Đá Đĩa.

Đắk Lắk chủ động xây dựng “lá chắn số” an toàn trên không gian mạng

Cuộc diễn tập thực chiến bảo đảm an ninh mạng trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk lần thứ nhất năm 2026 là tiền đề quan trọng để Đắk Lắk tiếp tục xây dựng hệ sinh thái số an toàn, tin cậy, phục vụ hiệu quả mục tiêu phát triển chính quyền số, kinh tế số và xã hội số, hướng đến phát triển bền vững trong giai đoạn mới.

Ban tổ chức trao giải nhất quốc gia tặng 6 thành viên Đội tuyển MOS Việt Nam năm 2026 tại buổi lễ. (Ảnh: BTC cung cấp)

6 bạn trẻ đại diện Việt Nam dự chung kết tin học văn phòng thế giới tại Hoa Kỳ

Chiều 13/7, tại Hà Nội, Trung ương Đoàn, Tổ chức Giáo dục IIG Việt Nam tổ chức Lễ tổng kết và trao giải quốc gia Cuộc thi Vô địch tin học văn phòng thế giới (MOSWC) năm 2026. Ban tổ chức đã tuyên dương 161 cá nhân, tập thể xuất sắc và công bố 6 Đại sứ MOS Việt Nam dự chung kết thế giới tại Hoa Kỳ cuối tháng 7 tới đây.

Các đối tượng lừa đảo thường giả mạo ứng dụng của cơ quan nhà nước và ngân hàng để dụ người dân cài đặt mã độc, chiếm đoạt tài sản.

Lừa đảo núp bóng dịch vụ công trực tuyến

Mạo danh cơ quan công an, ngân hàng, Bảo hiểm xã hội (BHXH) để yêu cầu người dân cài đặt ứng dụng là một trong những thủ đoạn lừa đảo công nghệ cao đang diễn biến phức tạp. Chỉ sau vài phút làm theo hướng dẫn, nhiều nạn nhân đã bị chiếm quyền điều khiển điện thoại và mất toàn bộ tiền trong tài khoản.

Cán bộ hướng dẫn người dân làm thủ tục hành chính tại Điểm phục vụ hành chính công phường Đống Đa (Thành phố Hà Nội). (Ảnh: THẾ ĐẠI)

Phát huy nguồn lực dữ liệu trong đổi mới mô hình tăng trưởng

Sự bùng nổ của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) và các nền tảng liên quan đã khiến dữ liệu trở thành một nguồn lực chiến lược. Khi nước ta chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, dữ liệu giữ vai trò trung tâm, kết nối công nghệ, tri thức và quản trị.

Đội thi Trung tâm 186 tham gia cuộc thi Chiến binh mạng đa quốc gia tại Thái Lan.

Khi tri thức trở thành sức mạnh chiến đấu

Tại Bộ Tư lệnh Tác chiến không gian mạng, những đề tài nghiên cứu không nằm yên trên giá sách. Chúng được đưa thẳng vào huấn luyện, vào thực chiến và đang dần trở thành một thứ vũ khí thật sự, mở ra một hướng phát triển mới trong xây dựng quân đội chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.

Sản xuất AI Camera của MK Vision tại Khu công nghiệp Thăng Long Vĩnh Phúc, Bình Xuyên, tỉnh Phú Thọ.

Khơi thông nguồn lực thúc đẩy công nghệ chiến lược

Nghị quyết số 57-NQ/TW đang tạo động lực thúc đẩy phát triển các công nghệ chiến lược, với nhiều lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), robot, thiết bị bay không người lái (UAV) hay công nghệ sinh học đã sẵn sàng bước vào giai đoạn ứng dụng. Song để tạo đột phá, Việt Nam vẫn cần khơi thông các nút thắt về thể chế...

Nhân viên Công ty cổ phần Truyền thông Luật Việt Nam sử dụng nền tảng ứng dụng AI hỗ trợ tra cứu, phân tích và rà soát pháp lý.

AI hỗ trợ rà soát pháp lý

Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong rà soát pháp lý đang trở thành xu hướng tại nhiều cơ quan, doanh nghiệp. Không chỉ giúp rút ngắn thời gian tra cứu, đối chiếu, công nghệ này còn hỗ trợ phát hiện sớm những nội dung mâu thuẫn, chồng chéo, nâng cao chất lượng văn bản và hiệu quả tuân thủ pháp luật.

Sử dụng drone phun thuốc bảo vệ thực vật cho lúa tại Công ty cổ phần thiết bị bay AgriDrone Việt Nam. (Ảnh AgriDrone Việt Nam)

Tối ưu hóa hiệu quả thiết bị không người lái trong nông nghiệp

Việc ứng dụng thiết bị không người lái (drone/UAV) trong sản xuất nông nghiệp tại Việt Nam đang có bước phát triển nhanh, từng bước chuyển từ thí điểm sang ứng dụng thực tiễn trên diện rộng. Điều này đặt ra yêu cầu xây dựng một giải pháp đồng bộ giữa sản phẩm, thiết bị và quy trình sử dụng nhằm tối ưu hóa hiệu quả của drone.

Hệ thống phòng thí nghiệm hiện đại của Trường đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội) phục vụ đào tạo và nghiên cứu công nghệ bán dẫn. (Ảnh VNU)

Khoa học cơ bản và năng lực tự chủ quốc gia

Trong cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu, khoa học cơ bản ngày càng trở thành nền tảng của công nghệ lõi và năng lực tự chủ quốc gia. Tuy nhiên, để tri thức khoa học thật sự chuyển hóa thành sức cạnh tranh, yêu cầu đặt ra là xây dựng một hệ sinh thái nghiên cứu có chiều sâu...

Sản phẩm nghi vấn giả mạo nhãn hiệu nổi tiếng của Công ty trách nhiệm hữu hạn Thương mại và xuất nhập khẩu Lộc Thành bị Hải quan cửa khẩu quốc tế Bình Hiệp (tỉnh Tây Ninh) thu giữ.

Ngăn chặn các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ

Công tác chống xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ hiện nay không còn đơn thuần chỉ bảo vệ một nhãn hiệu mà là câu chuyện bảo vệ năng lực cạnh tranh quốc gia, an ninh kinh tế trong thời đại mà giá trị của nền kinh tế tập trung ở trí tuệ, dữ liệu và sáng tạo.

Lãnh đạo Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa cùng lãnh đạo Tổng Công ty Bưu điện Việt Nam thực hiện nghi thức ký kết thỏa thuận hợp tác. (ảnh: NGUYỄN TRUNG)

Phát huy hạ tầng bưu chính, tạo động lực mới cho chuyển đổi số, cải cách hành chính ở Khánh Hòa

Ngày 10/7, tại Nha Trang, Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa và Tổng Công ty Bưu điện Việt Nam đã ký kết thỏa thuận hợp tác giai đoạn 2026-2030, mở ra bước phát triển mới trong việc khai thác đồng bộ hạ tầng bưu chính phục vụ cải cách hành chính, chuyển đổi số, thương mại điện tử, logistics và các dịch vụ công ích trên địa bàn tỉnh.

Toàn cảnh hội thảo. (Ảnh: BÍCH LIÊN)

Đề xuất đãi ngộ 300 triệu đồng/tháng cho Tổng công trình sư

Dự thảo Thông tư quy định cơ chế tài chính đối với nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược đề xuất mức thu nhập tối đa 300 triệu đồng/tháng đối với Tổng công trình sư. Đây được xem là bước đi đột phá nhằm xây dựng cơ chế đãi ngộ đủ sức cạnh tranh để thu hút, giữ chân nhân tài, từng bước làm chủ các công nghệ chiến lược.