Định hướng lựa chọn ngành học và cơ hội nghề nghiệp cho học sinh

Kỳ tuyển sinh đại học năm 2026 đang đặt ra nhiều băn khoăn cho học sinh về lựa chọn ngành học, cơ hội việc làm trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển mạnh mẽ, triển vọng của các lĩnh vực như công nghệ, báo chí-truyền thông cũng như các điểm mới của kỳ tuyển sinh năm nay. Ngày hội tư vấn tuyển sinh-hướng nghiệp năm 2026 vừa diễn ra ngày 8/3 tại Đại học Bách khoa Hà Nội đã giải đáp đầy đủ các vấn đề này, đáp ứng nhu cầu tìm hiểu của học sinh và các bậc cha mẹ.

Ngày hội tư vấn tuyển sinh-hướng nghiệp năm 2026 do Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp Báo Tuổi Trẻ tổ chức có sự tham gia của đại diện các cơ quan liên quan của Bộ cùng các chuyên gia tuyển sinh và lãnh đạo các cơ sở giáo dục đại học. Đây là sự kiện đáp ứng mong chờ của các em học sinh, phụ huynh và toàn xã hội bởi công tác tuyển sinh đại học, cao đẳng hằng năm có tác động lớn đến sự lựa chọn nghề nghiệp sau này. Vì vậy, các hoạt động tư vấn tuyển sinh, hướng nghiệp luôn giữ vai trò đặc biệt cần thiết, giúp học sinh và phụ huynh tiếp cận thông tin chính thống, đầy đủ và kịp thời để đưa ra lựa chọn phù hợp năng lực và định hướng nghề nghiệp.

Tại chương trình, nhiều chuyên gia tuyển sinh nhấn mạnh tầm quan trọng của việc định hướng nghề nghiệp sớm đối với học sinh.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Thị Hiền, Phó Hiệu trưởng Trường đại học Ngoại thương, định hướng nghề nghiệp không chỉ diễn ra ở giai đoạn cuối cấp trung học phổ thông khi học sinh lựa chọn ngành học, mà cần được hình thành từ sớm để giúp các em nhận diện năng lực và sở thích của bản thân. Khi lựa chọn ngành học, điều quan trọng là cần hình dung rõ những vị trí việc làm có thể đảm nhiệm sau khi tốt nghiệp. Mỗi ngành đào tạo đều gắn với hệ thống vị trí việc làm cụ thể, từ đó giúp người học xác định mục tiêu học tập và phát triển năng lực ngay từ khi bước vào giảng đường.

Định hướng nghề nghiệp không chỉ diễn ra ở giai đoạn cuối cấp trung học phổ thông khi học sinh lựa chọn ngành học, mà cần được hình thành từ sớm để giúp các em nhận diện năng lực và sở thích của bản thân. Khi lựa chọn ngành học, điều quan trọng là cần hình dung rõ những vị trí việc làm có thể đảm nhiệm sau khi tốt nghiệp. Mỗi ngành đào tạo đều gắn với hệ thống vị trí việc làm cụ thể, từ đó giúp người học xác định mục tiêu học tập và phát triển năng lực ngay từ khi bước vào giảng đường.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Thị Hiền, Phó Hiệu trưởng Trường đại học Ngoại thương

Trong khi đó, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Phú Khánh, Phó Hiệu trưởng Đại học Phenikaa cho rằng, khi đứng trước quyết định lựa chọn ngành nghề, học sinh cần cân nhắc kỹ lưỡng bởi đây là lĩnh vực sẽ gắn bó lâu dài với bản thân. Các em nên ưu tiên lựa chọn ngành học theo đam mê và sở thích. Khi thật sự yêu thích một lĩnh vực, dù quá trình học tập có nhiều khó khăn, các em vẫn có động lực để kiên trì theo đuổi.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Phú Khánh cũng khuyến khích học sinh quan tâm đến các ngành khoa học cơ bản như Toán, Vật lý, Hóa học, bởi đây là nền tảng giúp hình thành tư duy logic và khả năng phân tích, đồng thời hỗ trợ người học thích ứng sự phát triển của khoa học-công nghệ, đặc biệt trong bối cảnh AI đang ngày càng được ứng dụng rộng rãi.

Một trong những nội dung được học sinh đặc biệt quan tâm tại Ngày hội là tác động của AI đối với thị trường lao động trong tương lai. Trao đổi với học sinh, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Hồng Sơn, Phó Hiệu trưởng Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho biết: Al đang tạo ra nhiều thay đổi trong các ngành nghề khác nhau. Tuy nhiên, đối với các lĩnh vực như ngôn ngữ, ngoại ngữ hay báo chí-truyền thông, AI chỉ có thể hỗ trợ một phần chứ khó có thể thay thế hoàn toàn vai trò của con người.

Theo ông Sơn, các công cụ dịch bằng AI hiện nay đã đạt độ chính xác tương đối cao. Tuy vậy, đào tạo ngoại ngữ tại các trường đại học không chỉ dừng lại ở kỹ năng ngôn ngữ mà còn gắn với hiểu biết về văn hóa các quốc gia. Người làm công việc ngôn ngữ vì thế còn đóng vai trò kết nối và chuyển tải các giá trị văn hóa giữa những nền văn hóa khác nhau. Đối với lĩnh vực báo chí-truyền thông, dù quá trình sắp xếp, tinh gọn các cơ quan báo chí đang diễn ra mạnh mẽ trong những năm gần đây, nhu cầu xã hội đối với các nhà báo chuyên nghiệp vẫn rất lớn. Cùng với sự phát triển của báo chí số, báo chí đa phương tiện và các nền tảng truyền thông mới, không gian nghề nghiệp của người làm báo đang được mở rộng.

Trao đổi thêm về vấn đề này, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Trường Giang, Phó Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền cho rằng: Trong bối cảnh hiện nay, không chỉ riêng ngành báo chí mà nhiều lĩnh vực khác cũng đang đối mặt với những thay đổi của thị trường lao động. Khoảng hai năm trở lại đây, quá trình sắp xếp, sáp nhập và tinh gọn các cơ quan báo chí diễn ra mạnh mẽ. Điều này có thể ít nhiều ảnh hưởng đến việc làm của một bộ phận người lao động trong các cơ quan báo chí.

Tuy nhiên, cơ hội việc làm trong lĩnh vực báo chí-truyền thông không giảm mạnh như nhiều người lo ngại. Trong bối cảnh công nghệ thông tin và AI phát triển mạnh mẽ, nhiều nền tảng số cung cấp thông tin ra đời, mỗi ngày có lượng lớn thông tin xuất hiện. Điều này khiến việc lựa chọn những thông tin chính xác, cần thiết và lành mạnh trở nên khó khăn hơn. Vì vậy, vai trò của các nhà báo chuyên nghiệp vẫn rất quan trọng trong việc giúp công chúng sàng lọc và định hướng thông tin.

Theo bà Giang, cơ hội nghề nghiệp của ngành báo chí hiện nay không chỉ giới hạn trong các cơ quan báo chí truyền thống mà còn mở rộng sang nhiều lĩnh vực như báo chí số, truyền thông đa phương tiện và sản xuất nội dung trên các nền tảng số. Vì vậy, nếu có đam mê với nghề, các bạn trẻ hoàn toàn có thể vững tin lựa chọn và theo đuổi con đường báo chí.

Bên cạnh các phần tư vấn của chuyên gia, đông đảo học sinh trung học phổ thông cũng trực tiếp đặt câu hỏi, bày tỏ những băn khoăn về lựa chọn ngành học trong bối cảnh thị trường lao động đang có nhiều thay đổi. Em Nguyễn Minh Anh, học sinh lớp 12 Trường trung học phổ thông Lê Lợi (Hà Nội) chia sẻ: Em từng băn khoăn khi nghe nhiều thông tin cho rằng trí tuệ nhân tạo có thể thay thế một số công việc trong ngành báo chí. Tuy nhiên, sau khi được các thầy, cô giáo giải đáp, em hiểu rõ hơn vai trò của người làm báo trong việc xác minh, phân tích và định hướng thông tin cho công chúng. “Em nhận thấy báo chí không chỉ là viết tin, bài mà còn đòi hỏi khả năng tư duy, bản lĩnh nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội. Vì vậy, em vẫn muốn thử sức và theo đuổi ngành báo chí-truyền thông trong tương lai”, Minh Anh chia sẻ.

Trong khi đó, Trần Gia Bảo, học sinh lớp 12 Trường trung học phổ thông Việt Đức (Hà Nội) cho biết: Trước đây, em khá lo lắng khi nghe nhiều thông tin về việc AI có thể thay thế một số ngành nghề. Giờ em hiểu rằng, điều quan trọng nhất vẫn là lựa chọn ngành học phù hợp năng lực và đam mê của bản thân, đồng thời không ngừng trau dồi kỹ năng để thích ứng sự thay đổi của xã hội.

Theo các chuyên gia tuyển sinh, trong bối cảnh khoa học-công nghệ phát triển mạnh mẽ, việc chủ động tìm hiểu thông tin tuyển sinh, xác định ngành học phù hợp năng lực và sở thích sẽ giúp học sinh có thêm động lực học tập và định hình con đường nghề nghiệp trong tương lai.