Khách tham quan đến Bảo tàng Lịch sử thành phố rất ấn tượng với những món đồ gốm văn hóa Phùng Nguyên. Những hoa văn sắc sảo, độc đáo trên mỗi hiện vật là kết quả của bàn tay khéo léo, trình độ kỹ thuật vượt trội cùng tư duy thẩm mỹ và sáng tạo tinh tế của người thợ gốm cách đây khoảng 4.000 năm; được xem là đỉnh cao của nghệ thuật trang trí gốm thời Tiền-Sơ sử Việt Nam, đồng thời đặt nền móng quan trọng cho sự phát triển của mỹ thuật đồ đồng trong văn hóa Đông Sơn sau này.
Gốm văn hóa Phùng Nguyên nằm trong chuyên đề “Đồng vọng” đang được trưng bày nhằm phục vụ du khách tham quan nhân dịp Tết đến Xuân về. Giám đốc Bảo tàng Lịch sử Hoàng Anh Tuấn cho biết, trưng bày là lời đối thoại giữa hiện tại và quá khứ, là tiếng ngân vang của kim loại thiêng từng định hình một thời đại rực rỡ trong lịch sử văn hóa Việt Nam thời đại Đông Sơn. Qua đó, góp phần tôn vinh những giá trị bền vững của di sản, khơi dậy niềm tự hào lịch sử, ý thức bảo tồn và lan tỏa tình yêu văn hóa dân tộc trong cộng đồng.
Đến với “Đồng vọng”, khách tham quan sẽ cảm nhận được nhịp sống lao động của người xưa qua các hiện vật như rìu, lưỡi cày, đồ đựng... gắn với nền nông nghiệp lúa nước. Các hiện vật chủ yếu được đúc bằng đồng, có những cải tiến về cấu tạo nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng. Đồ gốm thời Đông Sơn cũng được giới thiệu trong phần này với các hiện vật như bát, bình, chậu, dấu in hoa văn... thuộc các giai đoạn Phùng Nguyên, Đồng Đậu, Gò Mun và Hoa Lộc. Qua mỗi giai đoạn, đồ gốm mang những đặc trưng riêng về kiểu dáng và hoa văn, góp phần phản ánh sự phát triển liên tục cũng như sự đa dạng, phong phú của gốm thời dựng nước.
“Vẻ đẹp con người Đông Sơn” còn được phản ánh qua đời sống tinh thần, quan niệm thẩm mỹ và sự phân tầng xã hội thể hiện ở các loại trang sức, như: Vòng tay, khuyên tai, trâm cài tóc, hạt chuỗi. Đây là nguồn tư liệu quan trọng góp phần làm sáng tỏ đời sống xã hội và bản sắc văn hóa của cư dân Việt cổ trong thời đại kim khí.
Trưng bày còn cho du khách thấy được vai trò đặc biệt của trống đồng trong nền văn hóa Đông Sơn. Đây vừa là nhạc khí được sử dụng trong sinh hoạt cộng đồng, vừa là vật biểu tượng quyền lực của các thủ lĩnh. Thông qua hệ thống hoa văn, trống đồng còn phản ánh thế giới quan, nhân sinh quan và bản sắc văn hóa của cư dân Việt cổ. Bên cạnh đó, bảo tàng còn giới thiệu hai loại hình vũ khí của cư dân Đông Sơn là vũ khí đánh gần (dao găm, rìu chiến) và vũ khí đánh xa (mũi giáo, mũi lao, mũi tên). Các hiện vật không chỉ minh chứng cho trình độ kỹ thuật luyện kim mà còn phản ánh bối cảnh xã hội có sự phân hóa trong thời kỳ này.
Theo Bảo tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh, văn hóa Đông Sơn, với trung tâm phân bố ở lưu vực sông Hồng và vùng Bắc Bộ, từ lâu đã được khẳng định là một trong những đỉnh cao của văn minh kim khí Đông Nam Á. Đồng không chỉ là vật liệu kỹ thuật, mà còn là chất liệu biểu đạt tư duy thẩm mỹ, tín ngưỡng, quyền lực và tổ chức xã hội của cư dân cổ. “Đồng” trong văn hóa Đông Sơn mang tiếng nói riêng, có nhịp điệu, ký ức riêng và chính những “tiếng vọng” ấy đã vượt qua hàng nghìn năm để đến với chúng ta hôm nay.
Một điểm nhấn quan trọng của trưng bày “Đồng vọng” chính là ý nghĩa xã hội hóa di sản văn hóa. Trưng bày là kết quả của sự hợp tác giữa Bảo tàng Lịch sử thành phố với Bảo tàng gốm thời dựng nước và hai sưu tập tư nhân: Lâm Bảo Ngọc và Mai Sĩ Tất Thắng. Điều đặc biệt và rất đáng trân trọng là cả 3 đối tác này đều là những nhà sưu tập, những người định cư, gắn bó lâu dài với vùng đất Nam Bộ, nhưng lại có chung một định hướng sưu tầm các hiện vật văn hóa Đông Sơn - một di sản có nguồn gốc từ Bắc Bộ. Theo các chuyên gia, sự tham gia tích cực của các nhà sưu tập tư nhân và các thiết chế ngoài công lập đã góp phần làm phong phú nội dung trưng bày, đồng thời khẳng định vai trò ngày càng quan trọng của xã hội hóa trong công tác bảo tồn và phát huy di sản văn hóa.
Giám đốc Bảo tàng Lịch sử cho biết thêm: Thông qua trưng bày “Đồng vọng”, chúng ta có thể thấy rõ một xu hướng tích cực, đó là di sản văn hóa đang được nhìn nhận như tài sản chung của xã hội, nơi các bảo tàng công lập, nhà sưu tập tư nhân và cộng đồng cùng chung tay gìn giữ, nghiên cứu và lan tỏa. Đây chính là nền tảng quan trọng để xây dựng một hệ sinh thái di sản bền vững trong bối cảnh hội nhập và phát triển.
